Postanowienie Ts 219/12

279/4/B/2014 POSTANOWIENIE z dnia 5 września 2013 r. Sygn. akt Ts 219/12 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Maria Gintowt-Jankowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej P.R. w sprawie zgodności: art. 493 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381) z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.), p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 10 września 2012 r. P.R. (dalej: skarżący) wystąpił o zbadanie zgodności art. 493 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej k.p.c.) w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 233, poz. 1381; dalej: nowelizacja) z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: Konwencja). Skargę sformułowano na podstawie następującego stanu faktycznego. W dniu 1 sierpnia 2011 r. Sąd Okręgowy w Łomży – Wydział I Cywilny (sygn. akt I Nc 18/11) nakazał skarżącemu (będącemu pozwanym w tej sprawie), by zapłacił powodowi – w związku z wypełnieniem przez niego weksla gwarancyjnego in blanco – kwotę 81340,43 zł wraz z odsetkami i kosztami postępowania. W zarzutach od nakazu zapłaty skarżący podniósł, że nie było podstaw do wypełnienia weksla, ponieważ prawidłowo wykonał swoje zobowiązanie wobec powoda. Sąd podzielił jednak stanowisko powoda i wyrokiem z 29 grudnia 2011 r. (sygn. akt I C 663/11) utrzymał w mocy nakaz zapłaty. Skarżący wniósł apelację od powyższego wyroku, którą Sąd Apelacyjny w Białymstoku – I Wydział Cywilny oddalił – po uprzednim uzupełnieniu postępowania dowodowego o dowód z zeznań skarżącego (wyrok z 25 maja 2012 r., sygn. akt I ACa 184/12). Zdaniem skarżącego zaskarżony przepis, nakazując sądowi pominięcie spóźnionych twierdzeń i dowodów, wprowadza zbyt duży rygoryzm, który prowadzi do naruszenia prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji), a tym samym faktycznie zamyka drogę sądową (art. 77 ust. 2 Konstytucji). Jak stwierdził skarżący – w jego sprawie doszło również do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji. Skarżący podniósł, że wskazane przez niego na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego okoliczności dotyczące nieprawidłowego wypełnienia weksla in blanco zostały przez sądy obu instancji pominięte jako spóźnione. Został on tym samym pozbawiony prawa do merytorycznego rozpoznania swoich zarzutów i możliwości efektywnej obrony przed nieuzasadnionymi – jego zdaniem – roszczeniami powoda. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 15 stycznia 2013 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi, tj: określenia przedmiotu skargi; wskazania, jakie dokładnie jego prawa i wolności konstytucyjne wyrażone w art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji i w jaki sposób zostały naruszone; oraz doręczenia pełnomocnictwa szczególnego do sporządzenia i reprezentowania skarżącego w postępowaniu przez Trybunałem Konstytucyjnym. W piśmie z 25 stycznia 2013 r. skarżący sprecyzował, że przedmiotem jego skargi jest art. 493 § 1 k.p.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z tym przepisem „Pismo zawierające zarzuty wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty. W piśmie pozwany powinien wskazać, czy zaskarża nakaz w całości czy w części, przedstawić zarzuty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór, oraz pozostałe zarzuty przeciwko żądaniu pozwu, a także wszystkie okoliczności faktyczne i dowody na ich potwierdzenie”. Skarżący podkreślił, że zaskarżona regulacja doprowadziła do tego, że sąd pominął zgłoszone przez niego zarzuty od nakazu zapłaty, w wyniku czego zaniechał wszechstronnego zbadania sprawy. Jak stwierdził następnie, doszło zatem do naruszenia prawa do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy, ponieważ nie mógł on przedstawić swoich racji. Ponadto skarżący podniósł, że „nieodzownym” elementem prawa do sądu (art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 Konstytucji) jest realna możliwość przedstawienia przez stronę swojej argumentacji, z którą koreluje obowiązek dokonania jej rzetelnej oceny przez sąd. Ukształtowanie procedury przez zakwestionowany przepis uniemożliwia – jego zdaniem – pozwanemu (także temu działającemu bez profesjonalnego pełnomocnika) przedstawienie nowej argumentacji na późniejszym etapie postępowania – bez względu na przyczynę opóźnienia. Opisane naruszenie ma – według skarżącego – odzwierciedlenie w następującym fragmencie uzasadnienia sądu drugiej instancji: „(…) zarzuty dotyczące prawidłowości weksla powinny zostać przedstawione przez pozwanego w zarzutach od nakazu zapłaty”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest kwalifikowanym środkiem ochrony wolności lub praw, który musi spełniać wiele przesłanek warunkujących jego dopuszczalność. Zasadniczo przesłanki zostały uregulowane w art. 79 ust. 1 Konstytucji i doprecyzowane w art. 46-48 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Użyte w art. 79 ust. 1 Konstytucji sformułowanie „orzekł ostatecznie” jednoznacznie wskazuje, że warunkiem wniesienia skargi jest nie tylko wyczerpanie drogi prawnej w wyniku skorzystania ze wszystkich środków zaskarżenia przewidzianych prawem, ale także uzyskanie ostatecznego orzeczenia o określonych w Konstytucji wolnościach, prawach lub obowiązkach osoby wnoszącej skargę konstytucyjną, wydanego na podstawie zaskarżonego przepisu. Brzmienie art. 79 ust. 1 Konstytucji przesądza zatem o niedopuszczalności nadania biegu skardze, gdy skarżący nie ma orzeczenia wydanego na podstawie kwestionowanego przepisu. Trybunał stwierdza, że złożona skarga nie spełnia warunków formalnych, co uniemożliwia nadanie jej dalszego biegu. Zasadniczym powodem odmowy nadania biegu skardze konstytucyjnej jest to, że zaskarżony przepis nie był podstawą rozstrzygnięcia, z którego wydaniem skarżący wiąże naruszenie przysługujących mu praw i wolności konstytucyjnych. Trybunał zwraca uwagę na to, że fragment uzasadnienia sądu drugiej instancji, zacytowany w piśmie uzupełniającym braki formalne, został przez skarżącego wyjęty z kontekstu. Przytoczone zdanie ma charakter ogólny i jest jedynie wprowadzeniem do dalszych – już konkretnych – rozważań sądu, poczynionych w sprawie skarżącego. Po omówieniu specyfiki postępowania nakazowego i zarzutów, jakie może stawiać dłużnik wekslowy, sąd stwierdził, że skarżący przedstawił zarzuty oparte na stosunku podstawowym (dopuszczalne w jego sprawie zgodnie z przepisami ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe [Dz. U. RP Nr 37, poz. 282, ze zm.], ponieważ weksel nie został indosowany). Wszystkie one zostały rozpoznane przez sąd pierwszej instancji, który przeprowadził gruntowną analizę stosunku zobowiązaniowego łączącego strony. Sąd ten rozważał przede wszystkim, czy skarżący spełnił warunki umowy o dofinansowanie hodowli pszczół, a także (m.in.) czy osoby dokonujące kontroli miały upoważnienie do jej przeprowadzenia, czy prawidłowo zawiadomiły o niej skarżącego, czy skarżący został wprowadzony w błąd i czy protokół kontrolny został prawidłowo wypełniony. Rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji zweryfikował następnie – w granicach wyznaczonych przez apelację skarżącego – sąd drugiej instancji. Sąd ten przeprowadził nawet uzupełniające postępowanie dowodowe (przesłuchał skarżącego). Nie wpłynęło to jednak na dokonanie odmiennej oceny wywiązania się przez skarżącego ze swoich zobowiązań. Trybunał zauważa przy tym, że sąd drugiej instancji rozpoznał merytorycznie wszystkie zarzuty apelacji i żadnego z nich nie uznał za niedopuszczalny z przyczyn formalnych. Niezależnie od powyższego Trybunał zauważa, że zaskarżony przepis nie wprowadzał rygoru prekluzji w zakresie zgłaszanych zarzutów, z wyjątkiem tych, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór, np. zarzutu nieprawidłowego określenia wartości przedmiotu sporu – art. 25 § 2 k.p.c. (zob. wyrok SN z 28 stycznia 2005 r., sygn. akt V CK 380/04, LEX nr 359435). Kwestionowany przez skarżącego rygoryzm wynikał z art. 495 § 3 k.p.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji. W myśl tego przepisu okoliczności faktyczne, zarzuty i wnioski dowodowe niezgłoszone w piśmie zawierającym zarzuty od nakazu zapłaty mogły być rozpoznawane jedynie wtedy, gdy strona wykazała, że nie mogła z nich skorzystać wcześniej, lub gdy potrzeba ich powołania wynikła później. Zaskarżony art. 493 § 1 k.p.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji nie wyrażał zatem kwestionowanej przez skarżącego zasady prekluzji, co oznacza, że przedmiot skargi konstytucyjnej nie został przez skarżącego określony prawidłowo w kontekście postawionych zarzutów niezgodności z Konstytucją. Na tej podstawie Trybunał stwierdza również, że skarżący nie ma racji, podnosząc, iż na gruncie zaskarżonego przepisu okoliczności niezgłoszone w zarzutach od nakazu zapłaty nie mogły być podnoszone na dalszym etapie postępowania bez względu na przyczynę zaniechania ich wcześniejszego powołania. W myśl art. 493 § 1 w zw. z art. 495 § 3 k.p.c. w brzmieniu sprzed nowelizacji pozwany mógł wskazać nowe zarzuty, okoliczności faktyczne i dowody, jeśli nie było to możliwe na etapie wnoszenia zarzutów od nakazu zapłaty lub potrzeba ich zgłoszenia pojawiła się później (np. w związku z wniesieniem przez powoda pisma procesowego w odpowiedzi na pismo pozwanego zawierające zarzuty). W odniesieniu do wzorców konstytucyjnych przywołanych w skardze Trybunał zauważa, że w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej podstawą kontroli aktów normatywnych są przepisy obowiązującej Konstytucji dotyczące wolności i praw człowieka i obywatela. W postępowaniu tym Trybunał Konstytucyjny nie ma kompetencji w zakresie orzekania o zgodności przepisów z umowami międzynarodowymi. Z powyższych względów Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 79 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK, odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.