Naruszenie prawa

Naruszenie prawa oznacza zachowanie, które pozostaje niezgodne z obowiązującą normą prawną, polegające na działaniu albo zaniechaniu wymaganego działania. Termin ten ma charakter ogólny i nie stanowi jednej, wyczerpującej instytucji prawnej. Jego znaczenie zależy od dziedziny prawa, rodzaju naruszonej normy oraz skutków przewidzianych w konkretnych przepisach.

Naruszenie może dotyczyć między innymi:

• prawa materialnego, gdy zachowanie narusza obowiązek, zakaz albo uprawnienie wynikające z przepisów, na przykład cudze prawo własności lub prawa własności intelektualnej,
• prawa procesowego, gdy w toku postępowania dochodzi do uchybienia regułom dotyczącym jego prowadzenia, udziału stron, dowodów albo wydawania rozstrzygnięć,
• praw i wolności jednostki, w tym praw osoby pokrzywdzonej, podejrzanego, skazanego albo innego uczestnika postępowania,
• prawa publicznego, w tym obowiązków związanych z wykonywaniem funkcji publicznej, ochroną konkurencji, budownictwem lub gospodarowaniem wodami,
• prawa międzynarodowego, jeżeli zachowanie narusza normy regulujące ochronę ludności, traktowanie osób lub prowadzenie działań zbrojnych.

Naruszenie prawa może prowadzić do odpowiedzialności karnej, cywilnej, administracyjnej, dyscyplinarnej albo do zastosowania środków przewidzianych w postępowaniu wykonawczym. Skutkiem może być między innymi kara, obowiązek naprawienia szkody, zakaz określonego działania, uchylenie lub zmiana decyzji, stwierdzenie jej nieważności albo odmowa wykonania wadliwej uchwały. W postępowaniu cywilnym naruszenie prawa może uzasadniać roszczenia dotyczące ochrony określonego prawa lub uzyskanie informacji potrzebnych do ustalenia źródła i zakresu naruszenia.

Przepisy posługują się także określeniami naruszenie prawa materialnego, naruszenie przepisów postępowania oraz rażące naruszenie prawa. To ostatnie oznacza uchybienie szczególnie poważne, oczywiste lub wywierające istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Naruszenie prawa jest zazwyczaj oceniane przez właściwy organ albo sąd, który ustala jego istnienie, charakter i skutki na podstawie konkretnego przepisu oraz okoliczności sprawy.