Postanowienie Ts 171/12

195/3/B/2014 POSTANOWIENIE z dnia 24 czerwca 2014 r. Sygn. akt Ts 171/12 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Zbigniew Cieślak – przewodniczący Stanisław Rymar – sprawozdawca Stanisław Biernat, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 stycznia 2014 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej R.J., p o s t a n a w i a: nie uwzględnić zażalenia. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 18 lipca 2012 r. R.J. (dalej: skarżący, podatnik) zakwestionował zgodność art. 10 ust. 2 oraz art. 19 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50, ze zm.; dalej: ustawa) i § 48 ust. 4 pkt 5 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 27, poz. 268, ze zm.; dalej: rozporządzenie) z art. 20 i art. 22, art. 64 w związku z art. 2, art. 31 ust. 3 Konstytucji i art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonego w Strasburgu dnia 16 września 1963 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175; dalej: Protokół), oraz art. 84 w związku z art. 2 i art. 217 Konstytucji. Skarżący wniósł ponadto o stwierdzenie niezgodności art. 21 § 3 w związku z art. 181 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.; dalej: ordynacja podatkowa) z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Zarządzeniem sędziego Trybunału z 6 sierpnia 2012 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej, tj.: wskazania ostatecznego – w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji – rozstrzygnięcia sądu lub organu władzy publicznej, z wydaniem którego skarżący łączy zarzut naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw; po drugie, do dokładnego określenia przedmiotu skargi przez wykazanie, że art. 19 ust. 2 ustawy stanowił podstawę rozstrzygnięcia, o którym mowa wyżej; po trzecie, wskazania, jakie konstytucyjne prawa lub wolności skarżącego wynikające z powołanych w skardze wzorców kontroli i w jaki sposób zostały naruszone przez kwestionowane regulacje, na podstawie których zapadło w sprawie skarżącego ostateczne rozstrzygnięcie. W piśmie z 21 sierpnia 2012 r. pełnomocnik skarżącego odniósł się do zarządzenia, wskazując jako ostateczne rozstrzygnięcia w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji dwa orzeczenia NSA z 22 lutego 2012 r. (sygn. akt I FSK 444/11 oraz I FSK 445/11), a także doprecyzowując zarzuty skargi konstytucyjnej. Zdaniem skarżącego zakwestionowane przepisy ustawy (w brzmieniu obowiązującym od 5 lipca 1993 r. do 30 kwietnia 2004 r.), a także przepis rozporządzenia (w brzmieniu obowiązującym od 26 marca 2002 r. do 30 kwietnia 2004 r.) są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim prowadzą do niekonstytucyjnego przerzucenia prawnopodatkowych konsekwencji sprzecznych z prawem działań wystawcy faktury i osób z nim związanych na działającego w dobrej wierze podatnika, mimo że żaden przepis nie nakłada na podatnika obowiązku sprawdzenia kontrahenta i źródła dostawy towaru będącego przedmiotem transakcji. Z kolei zaskarżone przepisy ordynacji podatkowej naruszają prawo do sądu (wyrażone w art. 45 ust. 1 Konstytucji) w zakresie, w jakim ocena zachowań podatnika dokonującego odliczenia podatku naliczonego od podatku należnego jest przeprowadzana autonomicznie przez organ podatkowy w oparciu o materiał dowodowy z innych postępowań, w których podatnik nie bierze udziału. Postanowieniem z 13 stycznia 2014 r. Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, gdyż uznał sformułowane w niej zarzuty za oczywiście bezzasadne. Trybunał podkreślił, że możliwość skorzystania z prawa do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego ma charakter obiektywny i nie jest uzależniona od winy, zamiaru czy dobrej lub złej woli podatnika. Ponadto Trybunał stwierdził, że w zakresie kwestionowanych przepisów ustawy i rozporządzenia nie wszystkie określone przez skarżącego wzorce kontroli mają samoistny lub adekwatny charakter. Trybunał uznał za oczywiście bezzasadny również drugi zarzut skargi konstytucyjnej, tj. naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji przez zakwestionowane przez podatnika przepisy ordynacji podatkowej. Pełnomocnik skarżącego, w ustawowym terminie, wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. W złożonym środku odwoławczym podniósł, że zaskarżone unormowanie w wielu sytuacjach prowadzi do konfiskaty mienia przedsiębiorców, którzy – działając w dobrej wierze – odliczyli podatek wykazany na otrzymanej fakturze, a następnie organy podatkowe zanegowały prawa tych przedsiębiorców jako podatników do odliczenia podatku. Pełnomocnik nie zgodził się ze stanowiskiem Trybunału co do oczywistej bezzasadności sformułowanych w niej zarzutów, zwłaszcza w kontekście orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE). Powołując się na orzecznictwo Trybunału, wskazał, że przywołane w skardze wzorce były samodzielne i adekwatne, a Trybunał nieprawidłowo odczytał je z treści skargi. Pełnomocnik skarżącego zakwestionował też pogląd Trybunału dotyczący dwukrotnego skorzystania przez podatnika z prawa do sądu przed sądami administracyjnymi. Tezę tę – w ocenie skarżącego – wyklucza przyjęty w Polsce model sądownictwa administracyjnego, w którym sąd ten koncentruje się na badaniu legalności działań organów podatkowych, a nie na ustalaniu stanu faktycznego. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 36 ust. 4 w związku z art. 49 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 25 ust. 1 pkt 3 lit. b w związku z art. 36 ust. 6–7 i z art. 49 ustawy o TK). Trybunał Konstytucyjny bada w szczególności, czy wydając zaskarżone postanowienie, prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu. Znaczy to, że na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał analizuje przede wszystkim te zarzuty, które mogą podważyć trafność ustaleń przyjętych za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty postawione w zażaleniu nie zasługują na uwzględnienie. W odniesieniu do tez zażalenia w przedmiocie uznania, że zarzuty dotyczące niekonstytucyjności zaskarżonych przepisów ustawy i rozporządzenia są oczywiście bezzasadne Trybunał stwierdza, że skarżący nie wskazał w powyższym zakresie żadnych merytorycznych argumentów. Podkreślił jedynie, że nawet „dyskusyjny” zarzut niekonstytucyjności danej normy nie może stanowić o jego oczywistej bezzasadności. Potwierdzeniem niekonstytucyjności zaskarżonych regulacji mają być przy tym przypadki „konfiskaty mienia przedsiębiorców”. Z uwagi na powyższe Trybunał przypomina, że w obowiązującym stanie prawnokonstytucyjnym Trybunał Konstytucyjny jest „sądem prawa” nie zaś „sądem faktów”. Do jego kompetencji należy – w skrócie – ocena zgodności aktów prawnych z Konstytucją (kompetencje Trybunału Konstytucyjnego szczegółowo normuje art. 188 Konstytucji), natomiast w żadnym wypadku nie może on orzekać o stosowaniu prawa ani w sposób prawnie doniosły oceniać działalności organów państwa, w tym sądów. Zgodnie z art. 79 Konstytucji przedmiotem skargi może być jedynie naruszenie przez przepis (będący podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia) praw i wolności konstytucyjnie chronionych, nie może zaś nim być samo rozstrzygnięcie. Na każdym skarżącym spoczywa obowiązek wykazania bezpośredniego i konkretnego charakteru naruszenia jego prawa i wolności przez kwestionowany przepis, natomiast przedmiotem badania przez Trybunał Konstytucyjny nie może być fakt nieprawidłowego, czy też – w ocenie skarżącego – niezgodnego z Konstytucją, stosowania takiego przepisu (zob. postanowienie TK z 26 października 2005 r., SK 11/03, OTK ZU nr 9/A/2005, poz. 110). Tym samym argumentację zażalenia w powyższym zakresie należało uznać za nietrafną. Odnosząc się z kolei do zarzutów zażalenia dotyczących możliwości uznania powołanych w niej wzorców za samodzielne i adekwatne w rozpatrywanej sprawie, Trybunał w niniejszym składzie podtrzymuje w całości ocenę wyrażoną w postanowieniu z 13 stycznia 2014 r. W postanowieniu tym Trybunał odniósł się do trzech zakresów zaskarżenia kwestionowanych przepisów ustawy i rozporządzenia. Przywołane w skardze art. 20 i art. 22 Konstytucji uznał za nieadekwatne wzorce kontroli przepisów z zakresu prawa podatkowego. W zakresie zgodności art. 64 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji i art. 1 Protokołu – podkreślił, że normy prawa międzynarodowego nie mogą stanowić wzorca kontroli w postępowaniu skargowym. Odnosząc się do art. 84 w związku z art. 2 i art. 217 Konstytucji, przywołał orzeczenia pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego, zgodnie z którymi żaden z tych przepisów samodzielnie nie konstytuuje prawa podmiotowego, a w konsekwencji (nawet w przypadku powołania ich w związku) nie mogą więc one stanowić wzorca kontroli w postępowaniu inicjowanym skargą konstytucyjną, chyba że zostanie sformułowany zarzut naruszenia konkretnej wolności lub prawa o charakterze konstytucyjnym, czego jednak w rozpatrywanej sprawie skarżący nie uczynił. W odniesieniu do powyższego skarżący zarzucił błędne odczytania wzorców kontroli z treści skargi, a przywołując obszernie orzecznictwo Trybunału, wskazał na odmienne stanowisko Trybunału w zakresie uznawania powołanych przepisów Konstytucji za adekwatne wzorce kontroli. Trzeba podkreślić, że przedmiotem tej fazy wstępnej kontroli skargi, którą inicjuje wniesienie zażalenia na postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu, pozostaje jedynie negatywne rozstrzygnięcie Trybunału oraz argumenty skarżącego mające służyć zakwestionowaniu zasadności tego postanowienia, nie zaś analiza nowych zarzutów sformułowanych przez skarżącego względem zaskarżonego przepisu. Tymczasem, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, zarzuty zażalenia zmierzają do zmodyfikowania wzorców kontroli przepisów ustawy i rozporządzenia wynikających z treści samej skargi konstytucyjnej. Jednakże modyfikacja wzorców kontroli przepisów zakwestionowanych w skardze konstytucyjnej w kierunku oceny ich zgodności z punktu widzenia proceduralnego nie jest już możliwa na etapie rozpoznania zażalenia na postanowienie o odmowie nadania skardze dalszego biegu. Trzeba ponownie podkreślić, że skarżący określił te wzorce w sposób precyzyjny i jasny (s. 15, 21 i 24 skargi), nie sprostował również zakresu zaskarżenia tych regulacji na etapie uzupełnienia braków skargi konstytucyjnej, choć w zarządzeniu sędziego Trybunału z 6 sierpnia 2012 r. został on wskazany. Dodatkowo, należy stwierdzić, że orzeczenia przywołane przez skarżącego w zażaleniu (mające podważać stanowisko Trybunału wyrażone w postanowieniu z 13 stycznia 2014 r.) nie zostały wydane przez pełen skład Trybunału (w przeciwieństwie do orzeczeń wskazanych w zaskarżonym postanowieniu i potwierdzających wyrażony w nim pogląd Trybunału). Należy przypomnieć, że – zgodnie z art. 25 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o TK – odstąpienie od poglądu prawnego wyrażonego w orzeczeniu wydanym w pełnym składzie wymaga wydania orzeczenia w takim samym składzie. Jednocześnie należy także podkreślić, że wskazane w zażaleniu postanowienia Trybunału dotyczące art. 20 i art. 22 Konstytucji, mające potwierdzać tezę skarżącego o ich adekwatności w odniesieniu do badania konstytucyjności norm z zakresu prawa podatkowego, w większości nie dotyczyły przepisów podatkowych lub nie były to orzeczenia, w których Trybunał stwierdził niezgodność zaskarżonych unormowań z Konstytucją. Odnosząc się z kolei do zarzutów zażalenia dotyczących podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej w zakresie ordynacji podatkowej, Trybunał stwierdza, że nie mają one związku z poglądami wyrażonymi w zaskarżonym postanowieniu z 13 stycznia 2014 r. Nie wiążą się bowiem z zakwestionowanym w skardze przepisem ordynacji podatkowej, lecz odnoszą się do modelu sądownictwa administracyjnego przyjętego przez polskiego ustawodawcę. Wobec powyższego Trybunał pozostawił je bez rozpoznania. Na marginesie Trybunał Konstytucyjny wyjaśnia, że brak odniesienia się w uzasadnieniu niniejszego postanowienia do implikacji prawa unijnego, wskazanych w powołanym przez skarżącego orzecznictwie TSUE – które zdaniem skarżącego powinny być uwzględnione w postępowaniu skargowym – wynika z odmienności charakteru i skutków postępowań przed TSUE oraz Trybunałem Konstytucyjnym. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w ramach kompetencji przyznanej mu w art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2, ze zm.), dokonuje wykładni przepisów prawa wspólnotowego (Unii Europejskiej), wyjaśnia i precyzuje w miarę potrzeb znaczenie oraz zakres tych przepisów, sposób ich rozumienia i stosowania od chwili ich wejścia w życie. Nawet w razie uznania przez TSUE danej normy prawa krajowego za niezgodną z prawem unijnym, przepis prawa krajowego nie jest automatycznie usuwany z systemu prawa (zob. wyrok NSA z 23 stycznia 2013 r., sygn. akt I FSK 152/12). Trybunał Konstytucyjny nie posiada kompetencji dokonywania wiążącej wykładni przepisów prawa stanowionego. W ramach postępowania skargowego Trybunał Konstytucyjny bada zgodność aktu normatywnego z Konstytucją, nie zaś prawidłowość jego interpretacji czy zastosowania w konkretnej sytuacji. W przypadku orzeczeń, w których Trybunał stwierdza niezgodność danej regulacji z Konstytucją, następuje obalenie domniemania konstytucyjności normy prawnej, która wskutek tego wyroku jest wyeliminowywana z systemu prawnego. Ze względu na powyższe należy stwierdzić, że skarżący nie podważył trafności ustaleń stanowiących podstawę zaskarżonego postanowienia. W konsekwencji, uznawszy postanowienie z 13 stycznia 2014 r. o odmowie nadania dalszego biegu rozpatrywanej skardze za w pełni uzasadnione, na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 7 ustawy o TK, Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.