Organ władzy publicznej

Organ władzy publicznej to wyodrębniony prawem podmiot albo część struktury państwa lub samorządu, wyposażona w kompetencje do wykonywania zadań publicznych i podejmowania działań władczych. Działa w imieniu państwa albo jednostki samorządu terytorialnego, a zakres jego uprawnień wynika z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustaw. Organ nie może samodzielnie rozszerzać swoich kompetencji ani działać poza granicami przyznanego mu upoważnienia.

Do organów władzy publicznej zalicza się w szczególności organy ustawodawcze, wykonawcze i sądownicze, organy administracji rządowej oraz organy jednostek samorządu terytorialnego. Mogą mieć charakter jednoosobowy, jak w przypadku niektórych stanowisk publicznych, albo kolegialny, gdy decyzje podejmuje zespół osób. Organem jest przy tym nie cały urząd lub instytucja, lecz podmiot albo część struktury uprawniona do rozstrzygania spraw, wydawania aktów, sprawowania kontroli lub wykonywania innych kompetencji publicznych.

Najważniejsze cechy organu władzy publicznej to:

• działanie na podstawie i w granicach prawa,
• wykonywanie zadań służących interesowi publicznemu,
• możliwość podejmowania rozstrzygnięć wiążących dla innych podmiotów,
• odpowiedzialność za legalność i sposób wykonywania kompetencji,
• obowiązek poszanowania praw i wolności jednostki.

Pojęcie występuje przede wszystkim w prawie konstytucyjnym i administracyjnym, ale ma znaczenie także w prawie podatkowym, wodnym, obronnym oraz w przepisach dotyczących stanów nadzwyczajnych, działalności lobbingowej i partii politycznych. Od organu władzy publicznej odróżnia się podmiot prywatny, nawet jeżeli wykonuje określone zadania użyteczne społecznie. Podmiot prywatny może jednak zostać objęty szczególnymi obowiązkami, jeżeli ustawa powierza mu wykonywanie określonych funkcji publicznych.

Status organu ma praktyczne znaczenie dla dostępu do informacji o jego działalności, składania petycji, wniosków i skarg, a także dla oceny legalności podejmowanych działań. W okresie stanu wojennego lub stanu wyjątkowego organy władzy publicznej mogą wykonywać dodatkowe kompetencje, nadal jednak w ramach przepisów określających zasady ich działania.