Wyrok I CK 164/05

Sygn. akt I CK 164/05 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 28 września 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marian Kocon (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Irena Gromska-Szuster SSN Kazimierz Zawada w sprawie z powództwa Stowarzyszenia Autorów (…) w W. przeciwko "B.(…)" Spółce z o.o. w W. o ochronę praw autorskich, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 28 września 2005 r., kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 30 listopada 2004 r., sygn. akt I ACa (…), oddala kasację i zasądza od pozwanej na rzecz strony powodowej 5400 zł (pięć tysięcy czterysta) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Sąd Okręgowy w W. wyrokiem z dnia 22 października 2003 r. zobowiązał pozwaną spółkę z o.o. B.(…) do zaniechania odtwarzania repertuaru muzycznego i słowno - muzycznego chronionego przez powodowe Stowarzyszenie Autorów „(…)” oraz zasądził od pozwanej na rzecz tego Stowarzyszenia 250 000 zł z odsetkami tytułem „zbiorowego" wynagrodzenia (art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych - jedn. tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904). 2 Sąd bowiem ustalił, że pozwana w sieci sklepów z obuwiem luksusowym odtwarzała chronione przez powodowe Stowarzyszenie utwory muzyczne i słowno - muzyczne bez zapłaty wynagrodzenia. Było to odtwarzanie ciągłe, adresowane do każdego, kto na zasadzie wolnego wstępu znalazł się w sklepie. Zarówno ustalenia Sądu Okręgowego, jak i jego rozważania prawne zostały przez Sąd Apelacyjny w W. uznane za prawidłowe, toteż apelacja strony pozwanej została wyrokiem tegoż Sądu z dnia 30 listopada 2004 r. oddalona. Strona pozwana w kasacji - opartej na obu podstawach z art. 3931 k.p.c. - zarzuciła naruszenie art. 231 i 233 k.p.c., a także art. 105 ust.1, 24 ust. 2 i art. 79 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (jedn. tekst: Dz. U. z 2000 r. Nr 80, poz. 904, powoływanej dalej: „ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych”), i wniosła o uchylenie obu wyroków oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 231 k.p.c. przez przyjęcie istnienia w drodze domniemania faktycznego legitymacji strony powodowej do dochodzenia roszczeń o „zbiorowe" wynagrodzenie z tytułu odtwarzania (ciągłego) utworów muzycznych i słowno – muzycznych w sklepach skarżącej. Skarżąca pomija, że przyjęte domniemanie dotyczy tylko określonych kategorii utworów tj., drobnych utworów muzycznych i słowno - muzycznych oraz określonych form ich eksploatacji, tzw. „małych praw”. Inaczej mówiąc, przyjęte domniemanie dotyczy tylko prawa publicznego odtwarzania „niedramatycznych” utworów muzycznych. Strona powodowa posiada zaś decyzję Ministra Kultury i Sztuki zezwalającą jej na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do tej kategorii utworów także na polu publicznego odtwarzania, jak również posiada szereg umów zawartych z zagranicznymi organizacjami ochrony praw autorskich w celu reprezentowania ich na terenie kraju. Znaczna więc liczba utworów muzycznych i słowno – muzycznych chronionych przez stronę powodową uprawnia domniemanie, wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącej, że utwory te znajdowały się również wśród utworów odtwarzanych przez pozwaną, to z kolei uzasadnia legitymację strony powodowej do dochodzonych roszczeń. Upatrywanie przez skarżącego błędnej wykładni art. 105 ust. i ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w przyjęciu, że z zawartego tam domniemania wynika „domniemanie naruszenia prawa w każdym przypadku, gdy tak twierdzi organizacja 3 zbiorowego zarządzania” oraz „domniemanie merytorycznej racji powoda" czyni zarzut bezprzedmiotowym, gdyż Sąd Apelacyjny takiego poglądu nie wyraził. Bezzasadny jest również zarzut skarżącej, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 24 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, gdyż uznał, że na gruncie tego przepisu pozwana powinna wykazać, iż z odtwarzaniem chronionych utworów nie łączy się osiąganie korzyści majątkowych. Zgodnie z konstrukcją art. 24 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych publiczny odbiór tylko wtedy jest dozwolony, jeśli nie łączy się z nim osiąganie korzyści majątkowych. W myśl ogólnej reguły dowodowej z art. 6 k.c. zaistnienie przesłanek do zastosowania tego wyjątkowego przepisu powinien więc udowodnić korzystający z utworów. Przyjęcie innego rozkładu obowiązku dowodowego jest niedopuszczalne ze względu na to, że art. 24 ust. 2 wprowadza wyjątek od prawa wyłącznego, i to korzystający z tego wyjątku musi udowodnić, że działanie jego mieści się w dozwolonych kryteriach (tak też SN w wyroku z dnia 18 listopada 2004 r., V CK 243/03, Biul. SN 2005/3/12). Należy zauważyć, że sytuacje, w których odtwarzanie „niedramatycznych” utworów muzycznych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej nie będzie łączyć się z korzyściami majątkowymi dla odtwarzającego, powstaną przede wszystkim wtedy, gdy klienci nie będą poddawani oddziaływaniu odbioru. Może tu chodzić przede wszystkim o małe powierzchnie handlowe, drobne zakłady usługowe, w których odtwarzanie służy zapełnieniu czasu personelowi. Odtwarzanie owych utworów na większych przestrzeniach handlowych, w których klient przebywa dłuższą chwilę, jak to miało miejsce w ustalonych okolicznościach sprawy, podlegają zakwalifikowaniu jako połączone z korzyściami majątkowymi. Na taką funkcję wskazuje zwłaszcza specjalne rozmieszczenie głośników do odbioru w salach obsługi klienta. Z tych przyczyn orzeczono, jak w wyroku (art. 39312 k.p.c.).