Prawa publiczne

Prawa publiczne to ogół uprawnień jednostki umożliwiających jej udział w życiu publicznym oraz korzystanie z określonych funkcji i instytucji państwa. Termin ten odnosi się przede wszystkim do praw o charakterze politycznym i obywatelskim, a nie do praw majątkowych lub prywatnych. Nie stanowi jednej, zamkniętej kategorii z pełną definicją ustawową, lecz jest używany w różnych przepisach dla określenia statusu osoby wobec państwa i samorządu.

Do praw publicznych zalicza się w szczególności czynne i bierne prawo wyborcze, prawo udziału w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości oraz możliwość pełnienia funkcji w organach państwowych i samorządowych. W określonych regulacjach zakres tego pojęcia obejmuje również prawo do zachowania orderów, odznaczeń i tytułów honorowych. Korzystanie z pełni praw publicznych oznacza, że osoba nie została pozbawiona tych uprawnień na podstawie prawomocnego orzeczenia ani innego przewidzianego prawem rozstrzygnięcia.

Znaczenie praktyczne

• pełnia praw publicznych może być warunkiem wykonywania określonych funkcji lub zawodów;
• jest wymagana między innymi przy ubieganiu się o wpis na listę adwokatów oraz przy pełnieniu funkcji mediatora w postępowaniu cywilnym lub administracyjnym;
• ma znaczenie przy tworzeniu stowarzyszeń i ocenie zdolności do pełnienia funkcji opiekuna;
• jej utrata może powodować ograniczenia w dostępie do stanowisk publicznych i innych aktywności związanych z życiem publicznym.

Pozbawienie praw publicznych jest środkiem karnym orzekanym przez sąd w przypadkach przewidzianych w Kodeksie karnym. Obejmuje utratę określonych praw i uprawnień na czas wskazany w orzeczeniu. Nie należy utożsamiać praw publicznych z prawem publicznym jako gałęzią prawa regulującą stosunki między państwem a jednostką. W przepisach występują też odrębne zwroty, takie jak zamówienia publiczne lub organy publiczne, które nie oznaczają praw publicznych w przedstawionym znaczeniu.