Sygn. akt I ACz 879/16
POSTANOWIENIE
Dnia 24 maja 2016 roku
Sąd Apelacyjny w Krakowie Wydział I Cywilny w składzie:
Przewodniczący SSA Andrzej SzewczykSędziowieSSA Krzysztof Sobierajski (spr.)
SSA Anna Kowacz - Braun
po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2016 roku w Krakowie
na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa B. B. (1)
przeciwko J. B.
orozwód
na skutek zażalenia pozwanej na postanowienie w przedmiocie kosztów procesu, zawarte wpunkcie IV sentencji wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 29 lutego 2016 roku,sygn. akt I C 854/15
postanawia
I. oddalić zażalenie.
II. zasądzić od pozwanej J. B. na rzecz powoda B.
B. kwotę 60,00 złotych (sześćdziesiąt złotych 00/100) tytułem
zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 29 lutego 2016 r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu rozwiązał przezrozwód małżeństwo B. B. (1) z J. B., zawarte wdniu 29 grudnia 1973 r. przed Kierownikiem Urzędu Stanu Cywilnego w W.,zarejestrowane w księdze małżeństw za numerem (...) - z winy obu stron (pkt I),oddalił żądanie pozwanej zasądzenia na jej rzecz alimentów (pkt II), nie orzekł o sposobiekorzystania ze wspólnego mieszkania stron (pkt III), zasądził od pozwanej na rzecz powodakwotę 300 zł (trzysta złotych) tytułem kosztów postępowania, znosząc w pozostałym zakresiekoszty postępowania między stronami (pkt IV).
Uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach procesu wskazał, że powództwo w zakresieorzeczenia zostało uwzględnione, choć nie w sposób odpowiadający żądaniom stron wzakresie winy za rozkład pożycia. Powód uiścił opłatę od pozwu w kwocie 600 zł. Stronybyły reprezentowane przez zawodowych pełnomocników ustanowionych z wyboru. Pozwanazostała w całości zwolniona od kosztów sądowych. Sąd podkreślił, że orzecznictwoprzyjmuje, iż ten z małżonków, który został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożyciaprzegrywa cały proces (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18.07.196 r. ,IACz 812/96 Apel-W-wa 1997/1/5). Podał, iż oboje małżonkowie zostali uznani za winnychrozkładu pożycia, a zatem po części oboje małżonkowie przegrali, dlatego też na podstawieart. 100 k.p.c. Sąd zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 300 zł tytułem zwrotupołowy opłaty od pozwu. W pozostałym zakresie koszty procesu wzajemnie pomiędzystronami zniósł.
Pozwana złożyła zażalenie na rozstrzygnięcie zawarte w pkt IV zaskarżonego wyrokuzarzucając mu:
1 naruszenie art. 100 k.p.c. poprzez błędne uznanie, że rozdzielenie kosztówpostępowania w niniejszej sprawie jest uzasadnione,
2 naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i błędne uznanie, żepozwana jest w stanie uiścić na rzecz powoda kwotę 300 zł tytułem zwrotu połowy opłaty odpozwu
Pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia poprzez zniesieniepomiędzy stronami kosztów postępowania i nie obciążanie pozwanej kwotą 300 zł oraz nieobciążanie pozwanej kosztami postępowania zażaleniowego.
W uzasadnieniu środka odwoławczego pozwana zaznaczyła, że nie jest w staniedokonać zwrotu połowy opłaty od pozwu w wysokości 300 zł, gdyż stanowi to % osiąganegoprzez nią miesięcznego dochodu w wysokości 1.237,38 zł. Podniosła również, iżpostanowieniem Sądu została zwolniona od kosztów sądowych w całości co jej zdaniemświadczy o jej niekorzystnej sytuacji finansowej i powinno skutkować nie obciążaniem jejkosztami postępowania.
W odpowiedzi na zażalenie pozwanej powód wniósł o oddalenie zażalenia w całości izasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego za zastępowaniezażaleniowe.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W sprawie o rozwód obowiązują, tak jak w każdym procesie, zasady zwrotu kosztówprocesu, w tym wyrażona w art. 98 § 1 k.p.c. zasada odpowiedzialności za wynikpostępowania, która oznacza, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest do zwrotukosztów stronie przeciwnej. W sytuacji, gdy nie można jednoznacznie stwierdzić czy sprawazostała wygrana czy tez przegrana wchodzi w grę zasada stosunkowego rozdzielenia kosztówlub też możliwe jest ich wzajemne zniesienie (art. 100 k.p.c.). W judykaturze i orzecznictwieprzyjmuje się, że rozstrzygnięcie o kosztach procesu obciążające stronę, uznaną za wyłączniewinną rozkładu pożycia małżeńskiego, tymi kosztami jest najczęściej spotykaną formąorzeczenia o kosztach w sprawie o rozwód w przypadku orzeczenia winy, ponieważfaktycznie najczęściej istnieją podstawy do przyjęcia, że ten z małżonków, który zostajeuznany za wyłącznie winnego rozkładu przegrywa cały proces. W sprawie o rozwód stronapowodowa jest obowiązana do zwrotu stronie pozwanej kosztów postępowania w całości,wówczas gdy żadne z jej zasadniczych żądań (co do rozwodu i winy) nie zostało przez sąduwzględnione. Natomiast strona pozwana jest zobowiązana uczynić zadość wymienionemuobowiązkowi, gdy żądania powoda (co do rozwodu i winy) w całości zostały uwzględnione.W celu dokonania oceny, w jakim zakresie strony procesu rozwodowego przegrały sprawę,konieczne jest uwzględnienie nie tylko samego rozstrzygnięcia, które dotyczy żądaniaorzeczenia rozwodu, lecz także uwzględnienie rozstrzygnięcia odnoszącego się do kwestiiwiny za rozkład pożycia małżeńskiego W przypadku orzeczenia o winie obu stron należyprzyjąć, że żądanie zostało uwzględnione w części, co uzasadnia stosunkowe rozdzieleniekosztów procesu na podstawie art. 100 k.p.c.
Nie jest zasadny zarzut skarżącej, która twierdzi, że Sąd I instancji naruszył art. 100k.p.c. W przedmiotowej sprawie, powód ostatecznie wniósł o orzeczenie o winie pozwanej,zaś pozwana o oddalenie powództwa o rozwód, ewentualnie o rozwiązanie małżeństwa stronz wyłącznej winy powoda. Skoro rozwód został orzeczony z winy obu stron, należystwierdzić że zarówno żądania powoda, jak i pozwanej zostały jedynie częściowouwzględnione. W tej sytuacji, stosownie do treści art. 100 k.p.c., orzeczenie o kosztachpolegające na ich stosunkowym rozdzieleniu co do poniesienia opłaty od pozwu, uznaćnależało za słuszne, zaś rozważania Sądu I instancji za całkowicie prawidłowe. Konsekwencjątego orzeczenia było zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kwoty 300 zł tytułem zwrotupołowy opłaty od pozwu.
Nie odniosły także skutku zarzuty pozwanej odnoszące się do naruszenia przez SądOkręgowy art. 102 k.p.c. Należy zwrócić uwagę, że do zastosowania wymienionego przepisukonieczne jest wystąpienie okoliczności szczególnych, do których sam fakt złej sytuacjifinansowej strony, a co z tym się często wiąże zwolnienie jej od kosztów sądowych nie jestwystarczający. Zgodnie z art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych wsprawach cywilnych zwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązkuzwrotu kosztów procesu przeciwnikowi. Sąd może uwolnić stronę od obowiązku zwrotukosztów procesu na podstawie art. 102 k.p.c., jeśli stwierdzi, że zachodzi "wypadekszczególnie uzasadniony". Okoliczności, które uprawniają do zastosowania tego przepisu,ocenia Sąd, i ocena ta następuje niezależnie od przyznanego zwolnienia od kosztów sądowych(por. postanowienie SN z dnia 26 stycznia 2007 r., V CSK 292/06, niepubl. postanowienie SNz dnia 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07 niepubl.). Norma art. 102 k.p.c., jako wyjątkowa wzakresie zastosowania, nie może podlegać wykładni rozszerzającej, przeciwnie wymaganajest jej restrykcyjna interpretacja. Wymaga ona, aby za zastosowaniem dobrodziejstwa zniej wynikającego dla strony, która co do zasady powinna, przegrywając spór, pokryćcelowo poniesione przez przeciwnika koszty związane z jego udziałem w sprawie,przemawiały wyjątkowe okoliczności, dostatecznie uzasadniające sięgniecie po regułęsłuszności, w oparciu o którą zniesienie tego obowiązku może znaleźć dostateczneuzasadnienie. Okoliczności te mają dotyczyć nie tylko sytuacji osobistej i majątkowejstrony, która odwołuje się do art. 102 k.p.c., ale także samego charakteru sprawy,która była rozstrzygana, a który przemawia właśnie za zastosowaniem odstępstwa odogólnej reguły rozkładu pomiędzy stronami ciężaru finansowego związanego z kosztamiprocesu. Żadne szczególne okoliczności w rozumieniu tego przepisu w tej sprawie niewystępują, a zwolnienie od kosztów sądowych nie oznacza automatycznie nieponoszeniaprzez przegrywającą stronę kosztów procesowych strony przeciwnej. Koszt opłaty od pozwunależy do kosztów procesu, a zatem w świetle powyższego stanowisko prezentowane przezSąd I instancji jest słuszne.
Z tych przyczyn, w uznaniu zażalenia za nieuzasadnione, Sąd Apelacyjny orzekłjak w sentencji postanowienia, na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 397 §2 k.p.c.
O kosztach postępowania zażaleniowego Sąd Apelacyjny rozstrzygnął w oparciu o art.98 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 397§ 2 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z §2 pkt 1 i §10 ust 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz. U. 2015.1804 ).