Sygn. akt I ACa 221/18
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 11 grudnia 2018 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku I Wydział Cywilny
w składzie następującym:
Przewodniczący: SSA Ewa Tomaszewska
Sędziowie: SA Andrzej Lewandowski
SR del. Andrzej Antkiewicz (spr.)
Protokolant: stażysta Lazar Nota
po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2018 r. w Gdańsku
na rozprawie
sprawy z powództwa E. C.
przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w W.
o zapłatę
na skutek apelacji powódki
od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku
z dnia 22 listopada 2017 r. sygn. akt I C 129/17
I. oddala apelację;
II. zasądza od powódki na rzecz pozwanej kwotę 4.050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
Na oryginale właściwe podpisy.
I ACa 221/18
UZASADNIENIE
Powódka E. C. wniosła pozew przeciwko (...) (...) S.A. w W. domagając się zasądzenia:
1. kwoty 143.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w postacizerwania więzi uczuciowej i emocjonalnej w związku ze śmiercią matki wraz z odsetkamiustawowymi za opóźnienie od kwot:
-
143.000 zł od 30 maja 2016 r. do dnia zapłaty,
-
7.000 zł od dnia 30 maja 2016 r. do dnia 16 czerwca 2016 r.,
2. kwoty 95.000 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w postaci zerwaniawięzi uczuciowej i emocjonalnej na skutek śmierci siostry wraz z odsetkami ustawowymi zaopóźnienie od kwot:
-
95.000 zł od dnia 30 maja 2016 r. do dnia zapłaty,
-
5.000 zł od dnia 30 maja 2016 r. do dnia 16 czerwca 2016 r.,
Powódka domagała się także zasądzenia zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwaprocesowego.
W uzasadnieniu pozwu wskazała, iż w dniu 10 sierpnia 1997 r. w miejscowości S. doszło do tragicznego wypadku drogowego spowodowanego przez S. B. kierującego pojazdem F. (...) o nr rej. (...). W wyniku wypadku śmierćponiosły pasażerki samochodu F. (...) o nr rej. (...) - matka powódki J. L. i siostra powódki J. S.. Sprawca wypadku został uznany winnym popełnieniaprzestępstwa z art. 145 § 1 i 2 k.k. Odpowiedzialność pozwanego wynika z ochronyubezpieczeniowej udzielonej posiadaczowi pojazdu marki F. (...) o nr rej. (...).Pozwany decyzjami z dnia 16 czerwca 2016 r. przyznał i wypłacił powódce kwoty 7.000 zł i
5.0 zł tytułem zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w postaci zerwania więziuczuciowej i emocjonalnej pomiędzy matką i córką oraz siostrami. Powódka domagała siętytułem dopłaty: kwoty 143.000 zł tytułem reszty zadośćuczynienia za śmierć matki, a kwoty
95.0 zł jako reszty zadośćuczynienia za śmierć siostry. Jako podstawę prawną swojegoroszczenia powódka wskazała art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. Powódka wskazała, że byłabardzo zżyta z matką, z którą mieszkała do 22 roku życia, mogła liczyć na jej pomoc i wsparcie,w tym w opiece i wychowaniu dzieci. Dodała, że J. L. była uczynna, życzliwa,opiekuńcza, chętnie spędzała czas z powódką i jej dziećmi, często odwiedzała powódkę w G. i pomagała jej w opiece nad dziećmi, była wsparciem dla córki, pomagała rozwiązaćjej trudne sytuacje i służyła radą. Powódka zaznaczyła, że jej siostra J. S. byłajednocześnie jej przyjaciółką. Siostry chętnie wspólnie spędzały czas wolny, urlopy,uroczystości rodzinne. Codziennie rozmawiały przez telefon. Powódka zgłosiłaubezpieczycielowi sprawcy wypadku roszczenie z tytułu zadośćuczynienia pismem z dnia 25
kwietnia 2016 r., doręczonym pozwanemu w dniu 29 kwietnia 2016 r., wobec czego roszczeniapowódki stały się wymagalne w dniu 30 maja 2016 r.
W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie odpowódki zwrotu kosztów procesu. W uzasadnieniu wskazał, iż był ubezpieczycielemodpowiedzialności cywilnej pojazdu marki F. (...) o nr rej. (...), którego kierowca wdniu 10 sierpnia 1997 r. spowodował wypadek, w wyniku którego śmierć poniosła matkapowódki J. L. oraz siostra J. S.. W dniu 4 maja 2016 r. oraz w dniu 6maja 2016 r. powódka zgłosiła pozwanemu dwie szkody. Pozwany podniósł zarzutprzedawnienia roszczeń powódki wskazując, iż zgodnie z art. 442 1 § 2 k.c. w brzmieniu sprzedwejścia w życie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. (Dz.U. Nr 80, poz. 538) roszczenie onaprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem 10 lat dnia popełnienia przestępstwa bezwzględu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jejnaprawienia. Pozwany podniósł także, iż żądane kwoty są zawyżone. Zaznaczył, że w czasietragicznego wypadku w 1997 r. powódka miała 43 lata, była dorosła, posiadała swoją rodzinę,prowadziła oddzielne gospodarstwo domowe. Upływ czasu od wypadku łagodzi zakrespowstałej krzywdy. Pozwany podniósł także, iż żądanie przez powódkę odsetek ustawowychod kwoty zadośćuczynienia naliczanych od daty wcześniejszej niż dzień wyrokowania jestnieuzasadnione.
Sąd Okręgowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 22 listopada 2017 r. w sprawie I C 129/17:
I. zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 43.000 zł tytułem zadośćuczynienia zaśmierć J. L. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30 maja2016 r. do dnia zapłaty oraz ustawowe odsetki za opóźnienie od kwoty 7.000 zł od dnia 30 maja2016 r. do dnia 16 czerwca 2016 r.,
II. zasądził od pozwanego na rzez powódki kwotę 35.000 zł tytułem zadośćuczynienia zaśmierć J. S. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30 maja 2016 r.do dnia zapłaty oraz odsetki za opóźnienie od kwoty 5.000 zł od dnia 30 maja 2016 r. do dnia16 czerwca 2016 r.,
III. oddalił powództwo w pozostałej części,
IV. kosztami postępowania, które nie zostały uiszczone, obciążył powódkę w 67%, a pozwanąw 33%,
V. nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Gdańsku od powódkikwotę 670 zł tytułem kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłej,
VI. nakazał ściągnąć na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Gdańsku od pozwanegokwotę 4.257 zł tytułem kosztów postępowania,
VII. zasądził od powódki na rzecz pozwanego kwotę 4.836 zł tytułem zwrotu kosztówzastępstwa procesowego.
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
E. C. mieszkała razem ze swoją matką J. L. w P..Następnie powódka przeprowadziła się do G.. Powódka jeździła do P. do swojejmatki w odwiedziny, matka powódki także przyjeżdżała do powódki, razem spędzały wszystkieświęta. Matka powódki wychowała jej pierwsze dziecko, opiekowała się nim, podczas gdypowódka pracowała. Pomagała także powódce przy wychowaniu drugiego dziecka doukończenia przez nie 3 roku życia. Na wakacje powódka jeździła z dziećmi do P.. Powódkazawsze mogła liczyć na pomoc matki, otrzymywała od niej paczki.
Powódka utrzymywała bliskie relacje z siostrą J. S., która także mieszkała w P.. Siostra telefonowała do powódki codziennie o 9 rano. Nieraz, gdy miała wolne w pracy,odwiedzała powódkę. Razem chodziły na spacery, zwiedzały G.. Siostry widziały się comiesiąc albo co drugi miesiąc. Powódka mogła się zwierzyć siostrze J., która była starszai służyła jej zawsze radą.
Istniały szczególne więzi między powódką a matką i między powódką a siostrą.Małżeństwo powódki było pozorne, nie dawało jej oparcia. Relacja z matką była dla powódkiszczególna z uwagi na pewność oparcia, jaką dawała jej wobec niestabilnego związkumałżeńskiego, zawsze była z matką zżyta. Matka powódki była szczególną osobą spajającąrodzinę, bardzo dobrze gotowała, wspierała swoje dzieci. Relacja z siostrą była wyjątkowa,ponieważ spędziły razem dzieciństwo, które powódka miło wspomina, dzieliły czas dorastaniai pierwszych trudności oraz pierwszych przyjaźni i miłości. Siostra kochała dzieci powódki,powódka z siostrą często się kontaktowały.
W dniu 10 sierpnia 1997 r. w miejscowości S. gmina L. miał miejscewypadek komunikacyjny spowodowany przez S. B. kierującego samochodem F. (...) o nr rej. (...). W wypadku tym śmierć poniosła J. L. i J. S. poruszające się samochodem F. (...) o nr rej. (...).
O śmierci siostry i matki powódka dowiedziała się wieczorem od szwagra. Nie wierzyław to, co mówił, bo rano rozmawiała z matką i siostrą telefonicznie. Powódka doznała szoku,gdy dowiedziała się o wypadu, czekała na telefon, który zaprzeczy przykrym informacjom.Żałoba była dla powódki bardzo trudna, bolesna. Okoliczności utraty spowodowały dużąintensywność żałoby. Powódka przeżywała żałobę raczej w osamotnieniu, nie mając wsparciaze strony rodziny, co dodatkowo komplikowało przebieg żałoby. Powódka „długo chodziła jakautomat”, wykonywała zadania na rzecz rodziny, nie pamiętała o sobie, nie czuła głodu, bardzoschudła, miała anemię. Ubierała się żałobnie na czarno, nie miała ochoty ubierać się inaczej.Miała kłopoty ze snem, budziła się w nocy, nie mogła zasnąć. W tym samym miejscu zginąłmąż ukochanej siostrzenicy powódki, który pojechał zwieść skasowany w wypadku z dnia 10sierpnia 1997 r. samochód. Powódka wspierała siostrzenicę w trudnej sytuacji emocjonalnej.Powódka nie korzystała z pomocy psychiatrycznej lub psychologicznej. Najtrudniejszy czastrwał do 2 lat od wypadku. Po 2 latach powódka powoli zaczęła zajmować się swoimisprawami. Powódce najbardziej brakowało codziennego kontaktu, wsparcia, ciepła i bliskości,jakiej doświadczała, niezależnie od tego jak toczyło się jej małżeństwo. Powódka nie była wstanie w swoim środowisku zbudować porównywalnych, silnych relacji.
Powódce do dzisiaj brakuje telefonów od siostry. Zlikwidowała nawet telefonstacjonarny, aby nie czekać na telefon od siostry, ale to nie pomogło. Nie ma się komu zwierzyć.Powódka z drugą siostrą nie ma tak bliskich relacji. Czuje się osamotniona. Trzyma rzeczy pomatce i siostrze, które otrzymała od siostrzenicy. Dopiero w ostatnim czasie zbliżyła się zżyjącą siostrą. Trudne stały się święta, od tamtego czasu zaczęto w rodzinie inaczej spędzaćświęta. Z poczuciem osierocenia powódka zmagała się przez wiele lat. Aktualnie występująceu powódki lęk i depresja, które mają związek z bieżącą, obiektywnie trudną sytuacją życiowąpowódki.
Posiadacz pojazdu mechanicznego F. (...) o nr rej. (...) był ubezpieczony ododpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych u pozwanego.
W piśmie z dnia 25 kwietnia 2016 r. doręczonym pozwanemu w dniu 29 kwietnia2016 r. powódka zgłosiła pozwanemu roszczenia o zadośćuczynienie za śmierć matki i siostry.Pozwany decyzjami z dnia 17 czerwca 2016 r. przyznał powódce tytułem zadośćuczynienia zaśmierć matki kwotę 7.000 zł, a za śmierć siostry 5.000 zł. Powyższe kwoty zostały wypłaconepowódce w dniu 16 czerwca 2017 r.
Powyższy stan faktyczny Sąd I instancji ustalił w oparciu o zgromadzony w sprawiemateriał dowodowy, przede wszystkim w postaci zeznań powódki, a także o dowody zdokumentów i wnioski wynikające z opinii biegłej psycholog. Zdaniem Sądu na wiaręzasługiwały zeznania powódki, które były szczere, konsekwentne, zgodne z zasadamiprawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego. Za w pełni przekonującą Sąd uznałopinię biegłej z zakresu psychologii, która została sporządzona po przeprowadzeniu badaniapowódki. Opinia była jasna, kompletna, zawierała należyte uzasadnienie i logiczniewyprowadzone wnioski, nadto nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Sąd uznał zawiarygodne zgromadzone w sprawie dokumenty, których autentyczność nie była takżekwestionowana przez strony.
W zakresie oceny prawnej przedstawionego stanu faktycznego Sąd a quo zwróciłuwagę, że w orzecznictwie ukształtowało się stanowisko, które Sąd Okręgowy podzielił, iżdobrem osobistym podlegającym ochronie jest szczególna więź osobista i rodzinna pomiędzyczłonkami rodziny. Sąd I instancji przypomniał, że zgodnie z poglądem Sądu Najwyższegowyrażonym w uchwale z dnia 22 października 2010 r. (III CZP 76/10, Lex 604152)najbliższemu członkowi rodziny zmarłego przysługuje na podstawie art. 448 k.c. w związku zart. 24 § 1 k.c. zadośćuczynienie pieniężne za doznaną krzywdę, gdy śmierć nastąpiła na skutekdeliktu, który miał miejsce przed dniem 3 sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu powyższej uchwaływskazano, iż trudno byłoby znaleźć argumenty sprzeciwiające się zaliczeniu do katalogu dóbrosobistych także więzi rodzinnych. Skoro dobrem osobistym w rozumieniu art. 23 k.c. jest kultpamięci osoby zmarłej, to - a fortiori - może nim być także więź między osobami żyjącymi.Nie ma zatem przeszkód do uznania, że szczególna więź emocjonalna między członkamirodziny pozostaje pod ochroną przewidzianą w art. 23 i 24 k.c.
Sąd Okręgowy uznał za bezzasadny podniesiony przez pozwanego zarzutprzedawnienia roszczenia. Sąd zaznaczył, że wypadek, w którym zginęły matka i siostrapowódki, którego sprawca został skazany wyrokiem karnym skazującym, miał miejsce w dniu10 sierpnia 1997 r., a pozew w niniejszej sprawie został wniesiony w dniu 9 lutego 2017 r.Zgodnie z art. 442 1 § 2 k.c. jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie onaprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudziestu od dnia popełnieniaprzestępstwa bez względu na to, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobieobowiązanej do jej naprawienia. Ustawa z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawy - Kodekscywilny (Dz. U. z 2007 r., Nr 80, poz. 538) zmieniła Kodeks cywilny przez dodanie art.442 1 k.c. Zgodnie z art. 2 tej ustawy do roszczeń, o których mowa w art. 1, powstałych przed dniemwejścia w życie tej ustawy, a według przepisów dotychczasowych w tym dniu jeszczenieprzedawnionych, stosuje się przepisy art. 442 1 Kodeksu cywilnego. Ustawa z dnia 16 lutego2007 r. weszła w życie w dniu 10 sierpnia 2007 r. Roszczenie wynikające z wypadku z dnia 10sierpnia 1997 r. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o zmianie ustawyKodeks cywilny nie było jeszcze przedawnione, zatem do roszczeń powódki, której szkodawynikała z przestępstwa znajdzie zastosowanie dwudziestoletni termin przedawnienia.
W zakresie oceny wysokości zadośćuczynienia żądanego przez powódkę Sąd a quo podkreślił, że krzywda powódki związana ze śmiercią matki i siostry jest znaczna. Powódkautrzymywała bliskie relacje z matką, z którą mieszkała w P. do 21 roku życia. Matkawychowała jej pierwsze dziecko, pomagała w wychowywaniu drugiego dziecka do jego 3 lat.Powódka była silne emocjonalnie związana z matką, na której wsparcie mogła liczyć i któraspajała całą rodzinę. Relacje powódki z matką były bliskie także po wyprowadzeniu siępowódki do G.. Z matką powódka spędzała święta oraz razem z dziećmi wakacje, częstoodwiedzały się. Relacja z matką była dla powódki szczególna z uwagi na wsparcie, jakie jejdawała wobec braku oparcia w związku małżeńskim powódki. Matka powódki była szczególnąosobą spajającą rodzinę. Relacja z siostrą J. S. także była wyjątkowa, ponieważspędziły razem dzieciństwo oraz dzieliły czas dorastania i wchodzenia w dorosłe życie. Siostrymimo zamieszkiwania w innych miastach były silnie emocjonalne związane. Siostra codzienniedzwoniła do powódki o godzinie 9 rano, co stanowiło ich stały rytuał. Siostry raz na miesiąclub dwa widywały się, razem spędzały urlopy, święta, chętnie spędzały razem wolny czas.Powódka mogą zwierzyć się siostrze, polegać na jej radzie. Siostra J. była dla powódkiprzyjaciółką. Relacje powódki z drugą siostrą nie były tak bliskie.
Sąd I instancji zwrócił uwagę, że powódka doznała szoku, gdy dowiedziała się owypadu. Z opinii biegłej psycholog wynika, iż żałoba była dla powódki bardzo trudna, bolesna,co było także związane z tym, iż nagle, w jednym dniu straciła matkę i siostrę - dwie najbliższeosoby, na których wsparcie zawsze mogła liczyć. Powódka przeżywała żałobę w samotności,nie miała wsparcia ze strony rodziny, co komplikowało przebieg żałoby. Nie pamiętała o sobie,nie odczuwała głodu, bardzo schudła, co doprowadziło do jej anemii. Miała kłopoty ze snem,budziła się w nocy, a następnie nie mogła zasnąć, Ubierała się żałobnie na czarno.Najtrudniejszy czas po śmierci matki i siostry trwał do 2 lat. Powódce najbardziej brakowałocodziennego kontaktu, wsparcia, ciepła i bliskości, jakiej doświadczała niezależnie odproblemów w swoim małżeństwie. Czuła się bardzo samotna, tym bardziej, iż jej mąż nie
stanowił dla niej oparcia w trudnych chwilach. Z poczuciem osierocenia powódka zmagała sięprzez wiele lat. Powódka straciła matkę, na której wsparcie i pomoc zawsze mogła liczyć orazsiostrę, z którą była szczególnie zżyta, która była jej przyjaciółką i powiernikiem, której mogłasię zwierzyć ze swoich problemów, w tym związanych z relacjami z mężem. Powódka nie miałamożliwości zbudowania porównywalnych relacji z innymi osobami. Mimo upływu 20 latpowódce nadal jest ciężko.
W opisanych okolicznościach, Sąd Okręgowy zważył, że odpowiednimzadośćuczynieniem za krzywdę powódki wywołaną zerwaniem więzi rodzinnej z matką jestkwota 50.000 zł, a z siostrą 40.000 zł. Wypłacone przez pozwanego kwoty w wysokości 7.000zł i 5.000 zł są nieodpowiednie, zdecydowanie zbyt niskie do krzywdy powódki. Natomiastżądane przez powódkę kwoty 150.000 zł i 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia należy uznaćza wygórowane. Należy bowiem wskazać, iż w momencie śmierci matki i siostry powódka byładorosła, miała 43 lata. Założyła swoją rodzinę, miała swoje życie i mieszkała w innym mieścieniż matka i siostra, z którymi widywała się w pewnych odstępach czasu. Jak wynika z opiniibiegłej psycholog obecne problemy powódki, a mianowicie lęk i depresja mają związek zbieżącą, obiektywnie trudną sytuacją życiową powódki związaną z jej sytuacją osobistą ifinansową, a nie śmiercią siostry i matki w wyniku wypadku, który wydarzył się 20 lat temu.
Odsetki za opóźnienie Sąd a quo zasądził na podstawie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 14ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UbezpieczeniowymFunduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, zgodnie zżądaniem pozwu, tj. od dnia 30 maja 2016 r. Powódka z żądaniem zadośćuczynienia zakrzywdę związaną ze śmiercią matki i siostry wystąpiła do pozwanego pismem z dnia 25kwietnia 2016 r., doręczonym pozwanemu w dniu 29 kwietnia 2017 r. Roszczenia powódkistały się zatem wymagalne w dniu 30 maja 2016 r. Kwoty 7.000 zł i 5.000 zł pozwany wypłacipowódce w dniu 16 czerwca 2017 r., co skutkowało zasądzeniem odsetek ustawowych zaopóźnienie od powyższych kwot za okres od 30 maja 2016 r. do 16 czerwca 2017 r.
O kosztach zastępstwa procesowego Sąd I instancji orzekł na mocy art. 100 k.p.c. zgodnie z zasadą stosunkowego rozdzielenia kosztów. Powódka domagała się zasądzenia kwot143.000 zł oraz 95.000 zł. Sąd zasądził na jej rzecz kwoty 43.000 zł i 35.000 zł, a zatempowódka wygrała sprawę w 33%, a przegrała w 67%. W punktach V i VI wyroku Sąd na mocyart. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnychnakazał ściągnąć od powódki na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Gdańsku kwotę670 zł, która stanowi 67% kosztów opinii biegłej, a od pozwanego kwotę 4.257 zł, którastanowi sumę 33% kosztów opinii biegłej oraz nieuiszczonej przez powódkę opłaty od pozwu.
W punkcie VII wyroku Sąd zasądził od powódki na rzecz pozwanego koszty zastępstwaprocesowego w wysokości odpowiadającej procentowi, w którym powódka przegrała sprawę.
Apelację od wyroku z dnia 22 listopada 2017 r. wniosła powódka, zaskarżając go:
1) w punkcie III. w zakresie, w jakim oddalono powództwo o zapłatę kwoty 100.000 zł
tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną na skutek śmierci matki i o zapłatę
kwoty 60.000 zł tytułem zadośćuczynienia za krzywdę doznaną na skutek śmierci
siostry, w obu przypadkach wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 30maja 2016 r. do dnia zapłaty,
2) w punktach IV, V i VII w części obciążającej powódkę kosztami sądowymi orazkosztami zastępstwa procesowego na rzecz pozwanego.
Zaskarżonemu wyrokowi powódka zarzuciła naruszenie prawa materialnego, to jest art.448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że:
1) odpowiednią kwotą zadośćuczynienia, po uwzględnieniu kwoty otrzymanej wpostępowaniu przedsądowym, jest kwota 43.000 zł za krzywdę powódki doznaną naskutek śmierci matki,
2) odpowiednią kwotą zadośćuczynienia, po uwzględnieniu kwoty otrzymanej wpostępowaniu przedsądowym, jest kwota 35.000 zł za krzywdę powódki doznaną naskutek śmierci siostry.
Mając na uwadze te zarzuty, skarżąca wniosła o:
1. zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie III poprzez zasądzenie od pozwanego na jejrzecz:
a) dalszej kwoty 100.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na skutekśmierci matki wraz z odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 30 maja 2016 r.do dnia zapłaty
b) dalszej kwoty 60.000 zł tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na skutekśmierci siostry wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 30 maja2016 r. do dnia zapłaty,
2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powódki kosztów postępowania przed Sądem Iinstancji stosownie do zmiany wyroku tego Sądu, w tym kosztów zastępstwaprocesowego według norm przepisanych,
3. zasądzenie na rzecz powódki od pozwanego kosztów procesu przed Sądem II instancji,w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu apelacji powódka wskazała, że nie podważa ustaleń stanu faktycznegodokonanych przez Sąd I instancji, jednakże biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy,nie sposób uznać, aby kwoty przyznanego jej zadośćuczynienia, po uwzględnieniu dodatkowokwot otrzymanych w postępowaniu likwidacyjnym, były w stanie zrekompensować jejkrzywdę doznaną wskutek śmierci matki i siostry.
Skarżąca zaznaczyła, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowany jest pogląd,zgodnie z którym zadośćuczynienie za doznaną krzywdę powinno przede wszystkim pełnićfunkcję kompensacyjną, tj. odpowiadać rozmiarowi doznanej krzywdy, stanowić przybliżonyekwiwalent doznanej szkody niematerialnej. W ocenie powódki zadośćuczynienie przyznanejej przez Sąd I instancji nie spełnia tej funkcji, tj. nie jest odpowiednie w stosunku do rozmiarukrzywdy doznanej przez powódkę. Jej zdaniem wszystkie okoliczności niniejszej sprawyświadczą o tym, że żądane przez powódkę dalsze kwoty zadośćuczynienia za doznaną krzywdęnie są wygórowane i nie prowadzą do wzbogacenia powódki, mając na uwadze stan, w jakimpowódka obecnie się znajduje. Na potwierdzenie zasadności roszczeń żądanych w apelacji
powódka powołała się na przykładowe wyroki różnych sądów, dotyczące kwot zadośćuczynieńza krzywdę doznaną na skutek śmierci osoby bliskiej.
W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej oddalenie w całości jako oczywiściebezzasadnej oraz o zasądzenie od skarżącej na rzecz pozwanej kosztów postępowaniaapelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Podstawowe okoliczności faktyczne sprawy były między stronami niesporne, akontrowersje dotyczyły jedynie ustalenia adekwatnych kwot tytułem zadośćuczynienia, istotasporu sprowadzała się zatem do oceny wymiaru krzywdy, jakiej doznała powódka, jak równieżzastosowania przepisów art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c.
Zgodnie z art. 382 k.p.c. Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranegow postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Mając na uwadzebrak nowych wniosków dowodowych w apelacji i brak podstaw do uzupełnienia materiałudowodowego z urzędu Sąd Apelacyjny wydane przez siebie orzeczenie oparł na prawidłowodokonanych ustaleniach faktycznych Sądu I instancji, które to ustalenia aprobuje i przyjmujeza własne, jak również zastosowaną przez ten Sąd wykładnię prawa materialnego iprocesowego. Mając to na uwadze Sąd drugiej instancji uznał za zbyteczne powtarzanie w tymmiejscu ustaleń i oceny prawnej dokonanych przez Sąd I instancji (zob. wyrok SąduNajwyższego z dnia 16 lutego 2005 r., sygn. akt IV CK 526/04).
Zgodnie z dyspozycją art. 448 k.c., w razie naruszenia dobra osobistego sąd możeprzyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułemzadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiedniąsumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środkówpotrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Ustawą z dnia 30 maja 2008 roku (Dz. z2008 r., Nr 116, poz. 731) dokonano nowelizacji między innymi Kodeksu cywilnego, w wynikuktórej dodano do art. 446 k.c. paragraf 4. Zmiana ta weszła w życie z dniem 3 sierpnia 2008roku. Pokreślenia jednak wymaga, iż wprowadzenie do systemu prawnego art. 446 § 4 k.c. nieprzesądziło o powstaniu roszczeń o zadośćuczynienie w przypadku śmierci osób bliskichdopiero od momentu jego wejścia w życie, a jedynie ułatwiło dochodzenie tego roszczenia {wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 06 września 2012 r., I ACa 739/12, LEX nr1223205, por. także wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 27 kwietnia 2012 r., 1 ACa281/12, LEX nr 1171322). Zdarzenie, w wyniku którego poszkodowana została powódka, miałomiejsce przed wejściem w życie wyżej wskazanej nowelizacji, a zatem zastosowanie wniniejszej sprawie bezspornie mają przepisy art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. Sąd możebowiem przyznać najbliższemu członkowi rodziny zmarłego zadośćuczynienie pieniężne zadoznaną krzywdę na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 24 k.c. także wtedy, gdy śmierćnastąpiła przed dniem 3 sierpnia 2008 r., bowiem osoba dochodząc zadośćuczynienia nie jestposzkodowana jedynie pośrednio, gdyż ten sam czyn może wyrządzić krzywdę różnym
osobom. Źródłem krzywdy jest w takiej sytuacji czyn niedozwolony, którego następstwem jestśmierć. Krzywda wyrządzona zmarłemu jest utratą życia, dla osób mu bliskich zaś jest tonaruszenie dobra osobistego przez zerwanie więzi emocjonalnej, szczególnie bliskiej wrelacjach rodzinnych, przedwczesną utratą członka rodziny (wyrok Sądu Apelacyjnego wWarszawie z dnia 12 lutego 2013r., VI ACa 1140/12, LEX 1362914). Zauważyć jednak należy,iż podstawą roszczenia z art. 448 k.c., związanego ze śmiercią osoby bliskiej, nie jest sam faktśmierci osoby bliskiej, ale naruszenie konkretnego dobra osobistego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji w sposób właściwy uwzględnił wszystkieokoliczności sprawy wpływające na sytuację powódki, indywidualizujące jej roszczenie zpunktu widzenia art. 448 k.c. w zw. z art. 24 § 1 k.c. Przy ustalaniu wysokościzadośćuczynienia obowiązuje zasada miarkowania wyrażająca się w uwzględnieniuwszystkich okoliczności oraz skutków naruszenia dóbr osobistych. Zadośćuczynienie maprzede wszystkim na celu kompensatę doznanej krzywdy, jak również złagodzenie doznanychcierpień i tym samym jego wysokość musi przedstawiać ekonomicznie odczuwalną wartość.Wysokość ta jednak nie może być nadmierna w stosunku do doznanej krzywdy i aktualnychstosunków majątkowych społeczeństwa, a więc powinna być utrzymana w rozsądnychgranicach. W sprawach o zadośćuczynienie za krzywdę zasądzone świadczenie kształtuje sięstosownie do sytuacji ekonomicznej i stopnia zamożności społeczeństwa. Granice ustalonejwysokości zadośćuczynienia powinny wyznaczać stosunki społeczno - gospodarcze, przyczym należy kierować się kryteriami zobiektywizowanymi.
W judykaturze utrwalony jest pogląd, według którego korygowanie przez Sąd IIinstancji wysokości zasądzonego zadośćuczynienia jest tylko wtedy uzasadnione, jeżeli wokolicznościach sprawy jest ona rażąco wygórowana lub rażąco niska (por. m.in. wyrok SąduNajwyższego z dnia 7 stycznia 2000 roku w sprawie II CKN 651/98, LEX, nr 51063). Poglądten aprobuje również Sąd Apelacyjny w obecnym składzie, uznając, że w okolicznościachniniejszej sprawy wysokości zadośćuczynień zasądzonych na rzecz powódki nie mogą byćuznane za rażąco niskie. Nie ma zatem uzasadnionych podstaw do korygowania przez Sąd IIinstancji wysokości zasądzonych na rzecz powódki kwot zadośćuczynień. Powódka w apelacjinie wskazała kryteriów oceny dochodzonych roszczeń, które Sąd I instancji pominął, bądź teżuwzględnił w niedostatecznym stopniu, ograniczając się jedynie do ponownego przytoczeniatych samych okoliczności faktycznych, które ustalił i ocenił oraz właściwie uwzględnił już SądI instancji. Słusznie podniesiono w odpowiedzi na apelację, że to, iż powódka w oparciu o tesame kryteria dokonuje ich innej relatywizacji do rozmiaru swojej krzywdy i w dalszejkolejności do wysokości należnego jej zadośćuczynienia za śmierć matki i siostry, nieuprawnia do twierdzenia, że w zaskarżonym wyroku zostały one wadliwie wyważone.Immanentną cechą kryteriów ocennych jest bowiem możliwość ich różnej kwalifikacji,zwłaszcza jeśli czyni to strona procesu bezpośrednio zainteresowana jego wynikiem. W ocenieSądu Apelacyjnego, Sąd a quo należycie uwzględnił wszystkie niezbędne kryteria ocenykrzywdy powódki, w tym obiektywne, jak i dotyczące jej osoby, w szczególności upływznacznego czasu od daty tragicznej śmierci matki i siostry powódki (20 lat) i fakt, że stan, wjakim powódka obecnie się znajduje, tj. lęk i depresja, ma związek z bieżącą, obiektywnie
trudną sytuacją życiową powódki, związaną z jej sytuacją osobistą i finansową, a nie ześmiercią siostry i matki w wyniku wypadku, który wydarzył się 20 lat temu.
Trafnie w odpowiedzi na apelację wskazano również, że przydatność kierowania sięprzy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia sumami zasądzonymi z tego tytułu w innychsprawach sądowych jest ograniczona tym, że stany faktyczne spraw mogą być różne i niemuszą być adekwatne do sytuacji ocenianej w kolejnej sprawie. Jeśli stany faktyczne nie sąanalogiczne, sądy nie mogą wprost przenosić oceny prawnej dokonanej przez inne sądy, którew przeszłości przyznawały kwoty zadośćuczynień. Słusznie wskazała pozwana w odpowiedzina apelację, że stany faktyczne w sprawach, na które powołano się w apelacji były jednakróżne, nie analogiczne do okoliczności faktycznych ustalonych w rozpatrywanej obecniesprawie, dlatego nie można było kierować się nimi przy ocenie krzywdy powódki i ustaleniujej odpowiedniej kwoty zadośćuczynienia za naruszenie dóbr osobistych w postaci zerwaniawięzi uczuciowej i emocjonalnej na skutek śmierci matki i siostry.
Mając na uwadze przytoczone argumenty Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację powódki.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw.z art. 108 § 1 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c., według zasady odpowiedzialności za wynik sprawy,oraz w oparciu o § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwościz dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, w brzmieniuaktualnym, obowiązującym w dniu wniesienia apelacji (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz.265). Koszty te stanowi wynagrodzenie radcy prawnego reprezentującego pozwaną, zasądzonewedług norm przepisanych (75% stawki minimalnej, która wynosiła 5.400 zł).