Art. 17. kw Wyłączenie odpowiedzialności sprawcy niepoczytalnego

§ 1. Nie popełnia wykroczenia, kto, z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem.

§ 2. Jeżeli w czasie popełnienia wykroczenia zdolność rozpoznawania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona, można odstąpić od wymierzenia kary lub środka karnego.

§ 3. Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się, gdy sprawca wykroczenia wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności, które przewidywał albo mógł przewidzieć.

Komentarz do Art. 17. kw

Art. 17 Kodeksu wykroczeń stanowi istotne narzędzie w systemie prawnym, które pozwala na uwzględnienie stanu psychicznego sprawcy w momencie popełnienia wykroczenia. Przepis ten odzwierciedla zasadę humanitaryzmu oraz sprawiedliwości, uznając, że osoby, które z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych nie były w stanie rozpoznać znaczenia swojego czynu lub pokierować swoim postępowaniem, nie powinny ponosić odpowiedzialności za swoje działania.

Komentarz do § 1

Pierwszy paragraf art. 17 wyłącza odpowiedzialność za wykroczenie w sytuacji, gdy sprawca z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem. Kluczowe jest tutaj ustalenie, czy w momencie popełnienia czynu sprawca znajdował się w stanie wyłączającym jego poczytalność. Ocena ta wymaga zazwyczaj opinii biegłego psychiatry lub psychologa.

Komentarz do § 2

Drugi paragraf wprowadza możliwość odstąpienia od wymierzenia kary lub środka karnego, jeżeli zdolność sprawcy do rozpoznawania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona, ale nie wyłączona całkowicie. Jest to rozwiązanie elastyczne, które pozwala sądowi na indywidualne podejście do każdej sprawy, uwzględniając stopień ograniczenia poczytalności sprawcy.

Komentarz do § 3

Trzeci paragraf wyłącza możliwość zastosowania przepisów § 1 i 2 w sytuacji, gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia, który przewidywał albo mógł przewidzieć, że spowoduje wyłączenie lub ograniczenie poczytalności. Jest to istotne z punktu widzenia prewencji, gdyż zapobiega nadużywaniu stanu nietrzeźwości lub odurzenia jako okoliczności wyłączającej odpowiedzialność za wykroczenie. Przepis ten podkreśla, że osoba, która świadomie wprawia się w stan nietrzeźwości lub odurzenia, ponosi odpowiedzialność za swoje czyny, nawet jeśli w tym stanie nie była w stanie rozpoznać ich znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem.

Podsumowanie

Art. 17 Kodeksu wykroczeń jest wyrazem zasady sprawiedliwości materialnej, która nakazuje uwzględnienie stanu psychicznego sprawcy przy ocenie jego odpowiedzialności za wykroczenie. Przepis ten chroni osoby, które z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych nie były w stanie w pełni kontrolować swojego postępowania, jednocześnie zapobiegając nadużywaniu stanu nietrzeźwości lub odurzenia jako okoliczności wyłączającej odpowiedzialność.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2025 r. poz. 734.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

choroba psychiczna

upośledzenie umysłowe

zakłócenie czynności

kierowanie postępowaniem

odstąpienie od kary środek karnystan nietrzeźwości

stan odurzenia

ograniczenie poczytalności

Art. 16. kw Art. 18. kw