Środek karny

Środek karny to przewidziana w ustawie dolegliwość orzekana przez sąd wobec sprawcy przestępstwa albo wykroczenia, najczęściej obok kary. Jego celem jest przede wszystkim ochrona społeczeństwa, zapobieganie ponownemu naruszeniu prawa, pozbawienie sprawcy określonych uprawnień lub osiągniętej korzyści, a także oddziaływanie kompensacyjne i prewencyjne. Środek karny nie jest karą w ścisłym znaczeniu, choć może powodować istotne ograniczenia w życiu osobistym, zawodowym lub majątkowym.

W prawie karnym środki karne obejmują między innymi pozbawienie praw publicznych, zakaz zajmowania określonych stanowisk lub wykonywania określonego zawodu, zakaz prowadzenia pojazdów, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zbliżania się do nich, nakaz opuszczenia wspólnie zajmowanego lokalu, świadczenie pieniężne oraz podanie wyroku do publicznej wiadomości. W określonych przypadkach sąd może orzec również utratę stopnia wojskowego. Katalog i sposób stosowania tych środków zależą od rodzaju czynu oraz podstawy prawnej.

W sprawach o wykroczenia środkami karnymi są sankcje wskazane w przepisach regulujących odpowiedzialność za wykroczenia, w szczególności zakaz prowadzenia pojazdów, przepadek przedmiotów lub nawiązka. W prawie karnym skarbowym występują środki karne dostosowane do specyfiki naruszeń obowiązków publicznoprawnych, w tym związane z przepadkiem i obowiązkiem zwrotu korzyści majątkowej.

Środek karny może być orzekany na czas określony albo bezterminowo, zależnie od jego rodzaju. Sąd uwzględnia między innymi charakter czynu, stopień jego społecznej szkodliwości, okoliczności popełnienia oraz właściwości sprawcy. Wykonywanie środka, jego zmiana, uchylenie lub skutki niewykonania są regulowane także przez przepisy postępowania karnego i prawa karnego wykonawczego. Zastosowanie środka karnego może być rozważane również przy zbiegu przestępstw, a jego wykonanie i późniejsze ustanie mogą wpływać na zatarcie skazania.