Odstąpienie od kary

Odstąpienie od kary to rezygnacja przez sąd albo inny uprawniony organ z wymierzenia sprawcy kary, mimo ustalenia, że doszło do czynu zagrożonego sankcją i że sprawca ponosi za niego odpowiedzialność. W przepisach częściej występuje określenie „odstąpienie od wymierzenia kary”. Nie oznacza ono uniewinnienia ani stwierdzenia, że czynu nie popełniono. Odpowiedzialność sprawcy może zostać ustalona, lecz kara nie zostaje orzeczona.

Odstąpienie jest możliwe tylko wtedy, gdy przewiduje je konkretny przepis i gdy zostaną spełnione określone w nim warunki. Zazwyczaj ma charakter fakultatywny, co oznacza, że organ może, ale nie musi z niego skorzystać. W niektórych regulacjach znaczenie mają między innymi niewielka społeczna szkodliwość czynu, zachowanie sprawcy po jego popełnieniu, dobrowolne naprawienie szkody albo uregulowanie należności publicznoprawnej. Przykładowo, w prawie karnym i karnym skarbowym odstąpienie może wiązać się z naprawieniem szkody lub zapłatą zaległego podatku przed wszczęciem postępowania.

Termin występuje w różnych dziedzinach prawa:

• w prawie karnym, jako szczególna reakcja na czyn zabroniony, niekiedy powiązana z nadzwyczajnym złagodzeniem kary;
• w prawie karnym skarbowym, między innymi przy niektórych naruszeniach obowiązków podatkowych;
• w postępowaniach dotyczących wykroczeń i odpowiedzialności dyscyplinarnej, gdzie może oznaczać uznanie winy bez wymierzenia kary;
• w prawie administracyjnym, zwłaszcza przy karach pieniężnych, gdzie przepisy mogą przewidywać odstąpienie od ich nałożenia albo obniżenie ich wysokości.

Odstąpienie od kary nie jest tym samym co odstąpienie od wykonania kary. W pierwszym przypadku kara w ogóle nie zostaje wymierzona, w drugim została już orzeczona, lecz jej wykonanie nie następuje na zasadach określonych w przepisach. Skutki odstąpienia, w tym możliwość zastosowania innych środków lub obciążenia kosztami postępowania, zależą od podstawy prawnej.