Choroba psychiczna

Choroba psychiczna to termin używany w polskim prawie na określenie zaburzeń stanu psychicznego, które mogą wpływać na zdolność człowieka do rozpoznania znaczenia własnego zachowania, podejmowania świadomych i swobodnych decyzji albo kierowania swoim postępowaniem. Przepisy nie ustanawiają jednej, ogólnej definicji tego pojęcia. Jego znaczenie ustala się z uwzględnieniem wiedzy medycznej oraz celu regulacji, w której zostało użyte.

Samo rozpoznanie choroby psychicznej nie powoduje automatycznie utraty zdolności prawnej, nieważności czynności, wyłączenia odpowiedzialności karnej ani konieczności zastosowania leczenia. Znaczenie ma przede wszystkim rzeczywisty wpływ zaburzeń na funkcjonowanie danej osoby w określonym czasie. W postępowaniach sądowych ustalenia w tym zakresie często wymagają opinii biegłych, a o skutkach prawnych rozstrzyga sąd.

Termin występuje w szczególności w następujących dziedzinach:

• prawo cywilne i rodzinne, gdzie może stanowić jedną z przesłanek ubezwłasnowolnienia całkowitego lub częściowego. Może także mieć znaczenie przy ocenie, czy osoba w chwili składania oświadczenia woli była zdolna do świadomego albo swobodnego podjęcia decyzji, oraz przy rozpoznawaniu wniosku o zezwolenie na zawarcie małżeństwa;
• prawo karne i prawo wykroczeń, gdzie ocenia się, czy choroba psychiczna wyłączyła albo znacznie ograniczyła zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania swoim postępowaniem. Może to wpływać na przypisanie winy, wymiar reakcji prawnokarnej oraz zastosowanie środków zabezpieczających;
• postępowanie karne i wykonanie kar, gdzie długotrwała choroba psychiczna może uzasadniać zawieszenie postępowania albo wpływać na wykonywanie kary pozbawienia wolności. W określonych sytuacjach przepisy przewidują także pobyt w zakładzie psychiatrycznym.

Ocena choroby psychicznej ma charakter indywidualny i odnosi się do konkretnego postępowania, czynu lub czynności prawnej. Nie jest równoznaczna z ubezwłasnowolnieniem ani z niepoczytalnością, ponieważ te skutki wymagają spełnienia dodatkowych przesłanek określonych w przepisach.