Art. 242. k.p.c. Oznaczenie terminu na przeprowadzenie dowodu

Jeżeli postępowanie dowodowe napotyka przeszkody o nieokreślonym czasie trwania, sąd może oznaczyć termin, po którego upływie dowód może być przeprowadzony tylko wówczas, gdy nie spowoduje to zwłoki w postępowaniu.

Komentarz do Art. 242. kpc

Art. 242 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) jest przepisem, który ma na celu zapewnienie sprawności i efektywności postępowania dowodowego w procesie cywilnym. Przepis ten daje sądowi możliwość zarządzania postępowaniem dowodowym w sposób, który minimalizuje ryzyko nieuzasadnionych opóźnień.

Komentarz do Art. 242 k.p.c.

1. Cel przepisu

Art. 242 k.p.c. ma na celu przeciwdziałanie przewlekłości postępowania. Przewlekłość postępowania jest jednym z głównych problemów wymiaru sprawiedliwości, który negatywnie wpływa na prawo stron do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie, co jest gwarantowane przez Konstytucję RP oraz Europejską Konwencję Praw Człowieka.

2. Uprawnienia sądu

Przepis ten przyznaje sądowi uprawnienie do wyznaczenia terminu, po którego upływie dowód może być przeprowadzony tylko wtedy, gdy nie spowoduje to zwłoki w postępowaniu. Jest to narzędzie, które pozwala sądowi na kontrolowanie tempa postępowania dowodowego i unikanie sytuacji, w których postępowanie dowodowe jest nieproporcjonalnie przedłużane.

3. Przesłanki zastosowania

Sąd może skorzystać z tego uprawnienia, gdy postępowanie dowodowe napotyka przeszkody o nieokreślonym czasie trwania. Przeszkody te mogą mieć różny charakter, np. trudności w uzyskaniu dowodów, nieobecność świadków, problemy z biegłymi, itp. Ważne jest, aby przeszkody te były rzeczywiste i miały nieokreślony czas trwania, co oznacza, że nie można przewidzieć, kiedy zostaną usunięte.

4. Konsekwencje dla stron

Wyznaczenie terminu przez sąd oznacza, że strony muszą dołożyć wszelkich starań, aby przeprowadzić dowód w wyznaczonym czasie. Po upływie tego terminu dowód może być przeprowadzony tylko wtedy, gdy nie spowoduje to zwłoki w postępowaniu. Oznacza to, że sąd będzie musiał ocenić, czy przeprowadzenie dowodu po wyznaczonym terminie nie wpłynie negatywnie na tempo postępowania.

5. Zasada proporcjonalności

Sąd, korzystając z uprawnienia wynikającego z art. 242 k.p.c., powinien kierować się zasadą proporcjonalności. Oznacza to, że wyznaczenie terminu powinno być uzasadnione okolicznościami sprawy i nie może prowadzić do naruszenia prawa stron do rzetelnego procesu. Sąd powinien wziąć pod uwagę zarówno potrzebę sprawnego prowadzenia postępowania, jak i prawo stron do przedstawienia dowodów na poparcie swoich twierdzeń.

6. Praktyczne zastosowanie

W praktyce sądy stosują art. 242 k.p.c. w sytuacjach, gdy istnieje ryzyko, że postępowanie dowodowe będzie się przedłużać w sposób nieuzasadniony. Przykładem może być sytuacja, gdy strona nie może uzyskać dowodu z dokumentu znajdującego się za granicą i nie jest w stanie określić, kiedy ten dowód będzie dostępny. W takim przypadku sąd może wyznaczyć termin, po którego upływie dowód ten będzie mógł być przeprowadzony tylko wtedy, gdy nie spowoduje to zwłoki w postępowaniu.

Podsumowanie

Art. 242 k.p.c. jest ważnym narzędziem w rękach sądu, które pozwala na zarządzanie postępowaniem dowodowym w sposób, który minimalizuje ryzyko przewlekłości. Przepis ten wymaga od sądu wyważenia interesów stron i dbałości o sprawność postępowania, co jest kluczowe dla zapewnienia rzetelnego i efektywnego wymiaru sprawiedliwości.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2026 r. poz. 468.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

postępowanie dowodowe

przeszkody czasowe

zwłoka postępowania

sąd

Art. 241. kpc Art. 242¹. kpc