Art. 256. k.k. Propagowanie nazizmu, komunizmu, faszyzmu lub innego ustroju totalitarnego
§ 1. Kto publicznie propaguje nazistowski, komunistyczny, faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa lub nawołuje do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 1a. Tej samej karze podlega, kto publicznie propaguje ideologię nazistowską, komunistyczną, faszystowską lub ideologię nawołującą do użycia przemocy w celu wpływania na życie polityczne lub społeczne.
§ 2. Karze określonej w § 1 podlega, kto w celu rozpowszechniania produkuje, utrwala lub sprowadza, nabywa, zbywa, oferuje, przechowuje, posiada, prezentuje, przewozi lub przesyła druk, nagranie lub inny przedmiot, zawierające treść określoną w § 1 lub 1a albo będące nośnikiem symboliki nazistowskiej, komunistycznej, faszystowskiej lub innej totalitarnej, użytej w sposób służący propagowaniu treści określonej w § 1 lub 1a.
§ 3. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego określonego w § 2, jeżeli dopuścił się tego czynu w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej, kolekcjonerskiej lub naukowej.
§ 4. W razie skazania za przestępstwo określone w § 2 sąd orzeka przepadek przedmiotów, o których mowa w § 2, chociażby nie stanowiły własności sprawcy.
Orzecznictwo
Znaleziono ponad 2 000 orzeczeń dotyczących art. 256 k.k.. Poniżej wybrane sprawy dotyczące przepisu, z krótkim omówieniem.
Zarządzenie IV K 24/15
- Stan sprawy
- Oskarżony prowadził internetową sprzedaż odzieży i oferował m.in. koszulki oraz bluzy z symboliką i hasłami kojarzonymi z ruchem skrajnie prawicowym, w tym z krzyżem celtyckim, odwołaniami do „białej dumy”, „białych patriotów” oraz z wizerunkiem umundurowanych mężczyzn przypominających formacje niemieckie z okresu II wojny światowej. Biegły wskazał, że większość materiałów ma aspekt komercyjny i ideologiczny, a istotne wątpliwości dotyczą tylko trzech wzorów; przy dwóch koszulkach dostrzegł jedynie pośrednie i niejednoznaczne konotacje rasistowskie lub totalitarne, natomiast wizerunek umundurowanych mężczyzn ocenił jako mogący stanowić bezpośrednie publiczne propagowanie faszyzmu.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd uniewinnił oskarżonego od zarzutu z art. 256 k.k. i obciążył kosztami Skarb Państwa.
- Uzasadnienie
- Sąd uznał, że choć działalność miała charakter publiczny, nie wykazano wszystkich znamion czynu zabronionego. W szczególności nie udowodniono zamiaru bezpośredniego propagowania ustroju faszystowskiego ani nawoływania do nienawiści. Sąd przyjął, że oskarżony manifestował własne poglądy i prowadził działalność handlową, a same treści miały w dużej mierze charakter niejednoznaczny i były różnie odbierane. Podkreślono, że art. 256 k.k. wymaga publicznego prezentowania z zamiarem przekonania do ustroju totalitarnego, a w tej sprawie takiego celu nie wykazano.
Wyrok II AKa 398/12
- Stan sprawy
- Sprawa dotyczyła wielu oskarżonych, którym zarzucono udział w zorganizowanej grupie odwołującej się do nazizmu oraz czyny z art. 256 k.k. polegające m.in. na kolportowaniu ulotek pochwalających totalitarny ustrój państwa i nawołujących do nienawiści, organizowaniu i uczestniczeniu w koncertach neonazistowskich, a w jednym z wątków także udziale w produkcji i dystrybucji nagrań muzycznych z treściami neonazistowskimi. Z udostępnionego fragmentu wynika zakres zarzutów i to, że sprawa obejmowała publiczne działania propagandowe i nienawistne, lecz brak pełnego uzasadnienia nie pozwala ustalić dokładnych ustaleń faktycznych sądu odwoławczego co do poszczególnych osób.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd apelacyjny utrzymał w mocy zaskarżony wyrok wobec wszystkich wskazanych oskarżonych.
- Uzasadnienie
- Z udostępnionego materiału wynika jedynie, że apelacje oskarżonych i prokuratora nie doprowadziły do zmiany wyroku. Brak pełnego uzasadnienia w przekazanym tekście nie pozwala dokładnie ustalić, jakie argumenty przesądziły o utrzymaniu orzeczenia w mocy ani jakie konkretnie oceny prawne sąd odwoławczy przyjął w odniesieniu do art. 256 k.k.
Uchwała I KZP 5/02
- Stan sprawy
- Sąd Najwyższy rozstrzygał zagadnienie prawne dotyczące znaczenia pojęcia „propaguje” z art. 256 k.k. na tle sprawy, w której uczestnicy spotkania wykonywali gesty faszystowskiego pozdrowienia, skandowali hasła identyfikowane z nazizmem, a w lokalu eksponowano symbole faszystowskie. Pytanie dotyczyło tego, czy takie publiczne zachowania wyczerpują znamiona czynu tylko wtedy, gdy łączą się z upowszechnianiem wiedzy o ustroju totalitarnym.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd Najwyższy podjął uchwałę i przyjął, że propagowanie w rozumieniu art. 256 k.k. oznacza każde zachowanie polegające na publicznym prezentowaniu, w zamiarze przekonania do niego, faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa.
- Uzasadnienie
- Sąd oparł wykładnię przede wszystkim na znaczeniu językowym słowa „propagować”, wskazując, że jest ono szersze niż „pochwalać” i obejmuje upowszechnianie w celu przekonania. Propagowanie może przybrać postać eksponowania symboli lub wykonywania gestów kojarzonych z ustrojem totalitarnym, jeśli towarzyszy temu zamiar bezpośredni przekonania innych. Jednocześnie podkreślono, że nie każde prezentowanie takich treści jest karalne; decydują okoliczności konkretnego zdarzenia oraz cel działania sprawcy. Sąd zaznaczył też, że taka wykładnia nie narusza wolności wypowiedzi, ponieważ demokratyczne państwo może penalizować propagowanie ustrojów totalitarnych.
Streszczenia mają charakter informacyjny. Przy ocenie sprawy należy zapoznać się z pełną treścią orzeczenia.
Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2025 r. poz. 383.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.