Przepadek przedmiotów

Przepadek przedmiotów to środek prawny polegający na odebraniu określonych rzeczy w związku z popełnieniem czynu zabronionego. Jego skutkiem jest co do zasady przejście przedmiotu na własność Skarbu Państwa, a sprawca traci możliwość jego posiadania i używania. Przepadek ma charakter represyjny, ale może także zapobiegać ponownemu wykorzystaniu rzeczy do popełnienia czynu.

Przedmiotem przepadku mogą być w szczególności:

• rzeczy pochodzące bezpośrednio z przestępstwa lub wykroczenia,
• rzeczy użyte do popełnienia czynu albo przeznaczone do jego popełnienia,
• przedmioty, których posiadanie jest zabronione lub które stwarzają niebezpieczeństwo,
• przedmioty uzyskane w wyniku czynu, na przykład środki zgromadzone podczas nielegalnej zbiórki.

W prawie karnym i prawie wykroczeń przepadek może być orzekany jako środek karny, jeżeli przewiduje go przepis dotyczący konkretnego czynu. W zależności od tego przepisu sąd może mieć obowiązek jego orzeczenia albo możliwość zastosowania tego środka. W niektórych przypadkach przepadek może dotyczyć rzeczy, która nie należy do sprawcy, zwłaszcza gdy właściciel wiedział o jej wykorzystaniu do popełnienia czynu albo mógł to przewidzieć. Wyjątkiem są między innymi przedmioty podlegające zwrotowi uprawnionej osobie.

Przepadek występuje także w sprawach karnych skarbowych, w których może obejmować towary, narzędzia lub inne przedmioty związane z naruszeniem obowiązków publicznoprawnych. Nie należy go utożsamiać z przepadkiem korzyści majątkowej ani z obowiązkiem naprawienia szkody. Te instytucje dotyczą innych składników majątkowych i pełnią odrębne funkcje.

Dla zabezpieczenia wykonania przyszłego orzeczenia przedmiot może zostać tymczasowo zajęty już w toku postępowania. Po prawomocnym orzeczeniu przepadek jest wykonywany według przepisów postępowania karnego lub wykonawczego. Przedmioty mogą zostać przekazane właściwemu organowi, sprzedane, a w przypadku rzeczy niebezpiecznych lub bezwartościowych także zniszczone. O przepadku rozstrzyga się w orzeczeniu kończącym postępowanie, w zakresie przewidzianym przez właściwe przepisy.