Art. 220. k.k. Narażenie życia albo zdrowia pracownika
§ 1. Kto, będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
§ 3. Nie podlega karze sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo.
Orzecznictwo
Znaleziono ponad 2 000 orzeczeń dotyczących art. 220 k.k.. Poniżej wybrane sprawy dotyczące przepisu, z krótkim omówieniem.
Uzasadnienie IV Ka 440/24
- Stan sprawy
- Sprawa dotyczyła naruszeń BHP przy robotach budowlanych, po których pracownik wszedł do łyżki koparki użytej jako podest, a operator zacisnął jej ruchome części na jego ciele, powodując śmierć. Oskarżonym przypisano wcześniej odpowiedzialność m.in. z art. 220 k.k. za dopuszczenie do pracy osób bez dostatecznych kwalifikacji, brak właściwego nadzoru, brak instrukcji BHP i używanie niesprawnej koparki. Sąd odwoławczy ustalił jednak, że samo takie naruszenie obowiązków BHP nie stworzyło jeszcze bezpośredniego niebezpieczeństwa w rozumieniu art. 220 k.k.; stan ten powstał dopiero wskutek późniejszych działań innych osób, w tym wejścia pracownika do łyżki i błędu operatora. Dodatkowo w opisach czynów pominięto znamię narażenia pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd odwoławczy zmienił wyrok na korzyść obu oskarżonych. Uznał, że nie można przypisać im przestępstwa z art. 220 k.k. ani w powiązaniu ze skutkiem śmiertelnym. Opisane zachowania zakwalifikował jedynie jako wykroczenia przeciwko prawom pracownika, po czym postępowanie w tym zakresie umorzył z powodu przedawnienia.
- Uzasadnienie
- Sąd wskazał, że art. 220 k.k. wymaga konkretnego i bezpośredniego niebezpieczeństwa, czyli takiego, które nie zależy już od dalszych dodatkowych czynników. W tej sprawie między wcześniejszymi uchybieniami BHP a śmiertelnym zagrożeniem wystąpiły dalsze, samodzielne zachowania innych osób, więc brak było bezpośredniości. Podkreślono też formalną wadliwość wyroku pierwszej instancji: opis czynów nie zawierał wszystkich znamion art. 220 k.k., a przy apelacjach wniesionych wyłącznie na korzyść nie można było uzupełnić tych braków z uwagi na zakaz pogarszania sytuacji oskarżonych. Sąd uznał ponadto, że przypisanie im nieumyślnego spowodowania śmierci nie było możliwe, skoro nie można im przypisać wcześniejszego narażenia w rozumieniu art. 220 k.k., a bezpośrednią przyczyną śmierci było zachowanie operatora koparki.
Uzasadnienie II Ka 290/23
- Stan sprawy
- Sprawa dotyczyła wypadku przy transporcie i magazynowaniu płyt stalowych przy użyciu suwnicy, w którym pracownik został uderzony płytami i zmarł. Według ustaleń transport prowadzono nieprawidłowo, a pracownicy przebywali w strefie niebezpiecznej. Jeden z oskarżonych był obecny przy transporcie jako osoba kierująca pracą grupy i odpowiedzialna za organizację pracy oraz przestrzeganie zasad BHP. Drugi oskarżony wykonywał polecenia i nie miał obowiązku nadzoru nad innymi pracownikami. W uzasadnieniu sąd odwoławczy omawiał pojęcie bezpośredniego niebezpieczeństwa na tle art. 160 k.k., wskazując analogicznie wymóg konkretnego i realnego zagrożenia.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd odwoławczy utrzymał wyrok w mocy. Pozostawił bez zmian rozstrzygnięcie o odpowiedzialności osoby kierującej pracą i o braku winy drugiego oskarżonego.
- Uzasadnienie
- Sąd uznał, że materiał dowodowy potwierdzał odpowiedzialność osoby, na której ciążył obowiązek zapewnienia bezpiecznej organizacji pracy i nadzoru nad pracownikami. Ta osoba świadomie akceptowała wykonywanie pracy techniką sprzeczną z zasadami BHP, czym naraziła pracowników na bezpośrednie niebezpieczeństwo. Wobec drugiego oskarżonego sąd stwierdził brak pozycji gwaranta i brak szczególnego prawnego obowiązku zapobieżenia skutkowi, dlatego nie można mu było przypisać przestępstwa materialnego popełnionego przez zaniechanie. Tekst nie wskazuje, by temu oskarżonemu przypisano art. 220 k.k.; uzasadnienie odnosi się głównie do odpowiedzialności za narażenie w ujęciu art. 160 k.k., przy wykorzystaniu kryteriów zbliżonych do art. 220 k.k.
Uzasadnienie IV Ka 172/23
- Stan sprawy
- Sprawa dotyczyła wypadku przy czyszczeniu pasów maszyny przez pracownicę, która nie miała dostatecznego przeszkolenia teoretycznego i praktycznego do tej czynności. Jeden z oskarżonych jako jej bezpośredni przełożony poruszył z nią potrzebę wyczyszczenia pasów, nie zastrzegł, by nie robiła tego pod jego nieobecność, i pozostawił ją bez nadzoru mimo świadomości, że po przerwie prace przy maszynie będą kontynuowane. Inny oskarżony odpowiadał m.in. za organizację pracy w zakładzie, a w sprawie podnoszono też nieprawidłowości związane z barierami bezpieczeństwa i ustawieniem beczki przy maszynie. Sąd odwoławczy uznał, że stan bezpośredniego niebezpieczeństwa zmaterializował się dopiero wtedy, gdy nieprzeszkolona pracownica przystąpiła do czyszczenia pasów i weszła między ruchome elementy maszyny.
- Rozstrzygnięcie
- Sąd odwoławczy uznał odpowiedzialność jednego z oskarżonych za narażenie pracownicy, ale przyjął nieumyślny charakter czynu i zastosował wobec niego warunkowe umorzenie postępowania ze świadczeniem pieniężnym. Jednocześnie uniewinnił innego oskarżonego od odpowiedzialności z art. 220 § 2 k.k., uznając, że nie można mu przypisać sprowadzenia bezpośredniego niebezpieczeństwa. Pozostałe rozstrzygnięcia wobec innych oskarżonych nie zostały w przekazanym fragmencie opisane w zakresie art. 220 k.k. w sposób pełny.
- Uzasadnienie
- Sąd wskazał, że art. 220 k.k. obejmuje także zaniedbania organizacyjne i wadliwy nadzór, w tym dopuszczenie pracownika do czynności bez odpowiedniego przeszkolenia. Wobec bezpośredniego przełożonego uznano, że mógł i powinien przewidzieć, iż pozostawiona bez właściwego przygotowania pracownica podejmie czyszczenie w sposób niebezpieczny, co stworzyło bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia. Jednocześnie przyjęto, że działał nieumyślnie, a pokrzywdzona w znacznym stopniu przyczyniła się do pogłębienia zagrożenia. Wobec drugiego oskarżonego sąd stwierdził brak związku między zarzucanymi mu uchybieniami a powstaniem bezpośredniego niebezpieczeństwa: samo ustawienie beczki przy barierze i nieobecność na hali nie tworzyły jeszcze takiego stanu, bo do jego powstania potrzebne były dalsze zdarzenia związane z zachowaniem przełożonego i samej pracownicy.
Streszczenia mają charakter informacyjny. Przy ocenie sprawy należy zapoznać się z pełną treścią orzeczenia.
Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2025 r. poz. 383.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.