Bezpieczeństwo pracy

Bezpieczeństwo pracy to ogół warunków, zasad i działań służących ochronie życia, zdrowia oraz sprawności człowieka podczas wykonywania pracy. W polskim prawie termin ten jest najczęściej używany łącznie z pojęciem higieny pracy, jako bezpieczeństwo i higiena pracy, czyli BHP. Nie oznacza wyłącznie braku wypadków, lecz obejmuje także zapobieganie zagrożeniom, ograniczanie ryzyka zawodowego oraz organizowanie pracy w sposób chroniący pracowników.

Podstawowe znaczenie ma obowiązek pracodawcy zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Obejmuje on między innymi właściwe organizowanie stanowisk, stosowanie bezpiecznych urządzeń i środków ochrony, informowanie o zagrożeniach, ocenę ryzyka oraz prowadzenie szkoleń BHP. Pracownik powinien znać zasady bezpiecznego wykonywania obowiązków i przestrzegać ustalonych reguł. Szczegółowe wymagania mogą zależeć od rodzaju pracy, używanych maszyn, środowiska oraz występujących czynników szkodliwych lub niebezpiecznych.

Bezpieczeństwo pracy ma wymiar:

• techniczny, dotyczący konstrukcji, stanu i obsługi maszyn, instalacji, budynków oraz środków ochrony;
• organizacyjny, obejmujący podział obowiązków, nadzór, instrukcje, szkolenia i dokumentację;
• zdrowotny, związany z ochroną przed wypadkami, chorobami zawodowymi, przeciążeniem i innymi zagrożeniami dla zdrowia;
• ratowniczy, obejmujący przygotowanie do awarii, pożarów i innych zdarzeń zagrażających ludziom lub środowisku.

Przepisy dotyczące bezpieczeństwa pracy występują przede wszystkim w Kodeksie pracy, a także w regulacjach budowlanych, przemysłowych, morskich, środowiskowych i wojskowych. W Prawie budowlanym bezpieczeństwo wiąże się z projektowaniem, budową i użytkowaniem obiektów oraz z obowiązkami kierownika budowy. Odrębne przepisy określają wymagania dla stanowisk z monitorami ekranowymi, produkcji olejów roślinnych czy pracy na morskich statkach handlowych.

Naruszenie obowiązków dotyczących bezpieczeństwa pracy może skutkować odpowiedzialnością wykroczeniową, karną lub pracowniczą. Odpowiedzialność może ponosić zarówno osoba odpowiedzialna za stan BHP, jak i osoba kierująca pracownikami, jeżeli przez niedopełnienie obowiązków narazi pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu.