Art. 209. k.k. Niealimentacja
§ 1. Kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek tego zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
§ 1a. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 naraża osobę uprawnioną na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
§ 2. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 1a następuje na wniosek pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego.
§ 3. Jeżeli pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 1a odbywa się z urzędu.
§ 4. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w § 1, który nie później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiścił w całości zaległe alimenty.
§ 5. Sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli nie później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego sprawca przestępstwa określonego w § 1a uiścił w całości zaległe alimenty, chyba że wina i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko odstąpieniu od wymierzenia kary.
Orzecznictwo
Znaleziono 141 orzeczeń dotyczących art. 209 k.k.. Poniżej wybrane sprawy dotyczące przepisu, z krótkim omówieniem.
Uzasadnienie VI Ka 160/24
- Stan sprawy
- Sprawa dotyczyła zarzutu niealimentacji w typie kwalifikowanym. Oskarżony miał obowiązek płacić alimenty miesięczne na małoletnie dziecko i w badanym okresie nie wykonywał go w pełnej wysokości. Część świadczeń była jednak egzekwowana komorniczo, a ponadto oskarżony bezpośrednio opłacał przedszkole dziecka, co według ustaleń sądu wynikało z porozumienia rodziców po wcześniejszych zaległościach matki wobec placówki. Sąd przyjął, że opłaty za przedszkole stanowiły realizację obowiązku alimentacyjnego. Ustalona zaległość za okres objęty zarzutem wyniosła 6.669,53 zł i nie osiągnęła równowartości trzech świadczeń okresowych.
- Rozstrzygnięcie
- Utrzymano w mocy wyrok sądu pierwszej instancji. Apelacja oskarżycielki posiłkowej została uznana za bezzasadną.
- Uzasadnienie
- Sąd odwoławczy uznał ocenę dowodów i ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji za prawidłowe. Przyjął, że wpłaty na przedszkole były dopuszczalną formą wykonywania obowiązku alimentacyjnego, bo dotyczyły usprawiedliwionych potrzeb dziecka i wynikały z porozumienia rodziców. Po uwzględnieniu tych wpłat oraz świadczeń wyegzekwowanych komorniczo nie powstała zaległość odpowiadająca co najmniej trzem świadczeniom okresowym, więc zabrakło podstawowego znamienia z art. 209 k.k. W konsekwencji nie było podstaw do przypisania odpowiedzialności z art. 209 § 1a k.k.
Wyrok II Ka 529/25
- Stan sprawy
- Sprawa dotyczyła czynu z art. 209 § 1 k.k. i sposobu ujęcia kilku okresów niealimentacji w kwalifikacji prawnej. Z materiału wynikało, że zachowania oskarżonego obejmowały dwa okresy oddzielone przerwą związaną z osadzeniem w zakładzie karnym. Prokurator kwestionował zastosowanie konstrukcji czynu ciągłego i twierdził, że zachowanie powinno zostać potraktowane jako jedno przestępstwo niealimentacji bez odwołania do art. 12 § 1 k.k. Tekst nie podaje bliższych faktów dotyczących wysokości alimentów, czasu trwania poszczególnych okresów ani treści rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji co do winy i kary.
- Rozstrzygnięcie
- Utrzymano w mocy zaskarżony wyrok. Apelacja prokuratora została oddalona.
- Uzasadnienie
- Sąd odwoławczy uznał, że choć niealimentacja ma charakter przestępstwa trwałego, to przerwa między okresami zaniechania może wykluczać potraktowanie ich jako jednego zdarzenia historycznego. W tej sprawie przerwa była skutkiem obiektywnej niemożności wykonywania obowiązku z powodu osadzenia, a sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął z góry powzięty zamiar dalszego niewywiązywania się z obowiązku i zastosował art. 12 § 1 k.k. Sąd wskazał, że trwały charakter czynu z art. 209 k.k. nie wyłącza zastosowania konstrukcji czynu ciągłego, jeżeli zachowania zostały przedzielone okresem, w którym odpowiedzialność za zaniechanie była wyłączona.
Uzasadnienie II K 327/24
- Stan sprawy
- Oskarżony był zobowiązany zabezpieczeniem wydanym w sprawie rozwodowej do łożenia na utrzymanie dwojga dzieci w łącznej kwocie 4.500 zł miesięcznie. Wcześniej toczyło się już inne postępowanie dotyczące wcześniejszego okresu niealimentacji. W okresie objętym tą sprawą oskarżony dokonywał licznych wpłat na alimenty, nie zawsze w pełnej wysokości, a w jednym miesiącu wpłacił znacznie wyższą sumę. Według ustaleń sądu z rozliczeń komorniczych, historii rachunku bankowego i dokumentów obrony wynikało, że oskarżony regulował świadczenia w miarę możliwości, a twierdzenie o powstaniu nowych zaległości w badanym okresie nie zostało udowodnione. Ustalono też, że miał poważne zadłużenie publicznoprawne i inne zobowiązania finansowe.
- Rozstrzygnięcie
- Oskarżonego uniewinniono od zarzutu z art. 209 § 1a k.k.
- Uzasadnienie
- Sąd uznał, że nie wykazano podstawowego znamienia w postaci uchylania się od obowiązku alimentacyjnego. Podkreślił, że dla odpowiedzialności karnej konieczny jest nie tylko stan zaległości, lecz także negatywny stosunek psychiczny i obiektywna możliwość wykonania obowiązku. Zgromadzone dowody wskazywały na regularne, choć niepełne wpłaty oraz na podejmowanie starań spłaty alimentów. Sąd dał wiarę wyjaśnieniom oskarżonego, dokumentom komorniczym i historii rachunku, a nie oparł się na subiektywnych wyliczeniach pokrzywdzonej. Dodatkowo sytuacja finansowa oskarżonego i istniejące obciążenia miały znaczenie dla oceny realnej możliwości pełnego regulowania świadczeń. Wobec braku pewnych dowodów sprawstwa zastosowano zasadę domniemania niewinności.
Streszczenia mają charakter informacyjny. Przy ocenie sprawy należy zapoznać się z pełną treścią orzeczenia.
Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2025 r. poz. 383.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.