Małoletni

Małoletni to osoba, która nie ukończyła 18 lat i nie uzyskała wcześniej pełnoletności przez zawarcie małżeństwa. Jest to przede wszystkim pojęcie prawa cywilnego, ale występuje także w prawie rodzinnym, karnym, wykroczeń, procesowym oraz w przepisach dotyczących świadczeń i procedur medycznych.

Małoletni ma zdolność prawną, czyli może być podmiotem praw i obowiązków, jednak jego zdolność do samodzielnego dokonywania czynności prawnych zależy od wieku. Osoba, która nie ukończyła 13 lat, co do zasady nie ma zdolności do czynności prawnych. Po ukończeniu 13 lat, a przed osiągnięciem pełnoletności, ma ograniczoną zdolność do czynności prawnych. W określonych sytuacjach konieczne jest działanie przedstawiciela ustawowego albo potwierdzenie przez niego czynności dokonanej przez małoletniego. Przedstawicielem ustawowym jest zazwyczaj rodzic wykonujący władzę rodzicielską albo opiekun ustanowiony przez sąd opiekuńczy.

W prawie rodzinnym małoletni pozostaje co do zasady pod władzą rodzicielską, a gdy nie może pozostawać pod taką władzą, może zostać ustanowiona nad nim opieka. Opiekun podejmuje ważne decyzje dotyczące osoby i majątku małoletniego, z uwzględnieniem obowiązków informacyjnych wobec rodziców w przypadkach przewidzianych przepisami. Orzeczenia dotyczące odebrania małoletniego, umieszczenia go w pieczy zastępczej lub placówce opiekuńczo-wychowawczej podlegają szczególnym zasadom wykonania.

W prawie karnym małoletni korzysta ze wzmożonej ochrony przed przestępstwami, zwłaszcza przeciwko wolności seksualnej i obyczajności. Niektóre przepisy przewidują dodatkowe znamiona czynu lub surowszą odpowiedzialność, a określone granice wieku, na przykład 15 lat, mają znaczenie niezależnie od ogólnej granicy pełnoletności. Szczególne zasady dotyczą także zawiadamiania sądu rodzinnego o postępowaniu związanym z przestępstwem na szkodę małoletniego oraz udziału małoletnich w rozprawie.

W innych dziedzinach prawa wiek może wpływać na zakres ochrony lub wymaganych zgód. Przykładowo przy określonych procedurach medycznych zgoda przedstawiciela ustawowego jest wymagana w odniesieniu do małoletniego, a przepisy wykroczeniowe i procesowe ustanawiają dodatkowe reguły dotyczące jego bezpieczeństwa i udziału w postępowaniu. Wiek wskazany w konkretnym przepisie może mieć znaczenie niezależne od samego statusu małoletniego.