Art. 267 Kodeksu cywilnego reguluje obowiązki użytkownika w zakresie zachowania substancji rzeczy oraz jej dotychczasowego przeznaczenia, z pewnymi wyjątkami dotyczącymi użytkowania gruntu w kontekście wydobywania kopalin. Poniżej przedstawiam szczegółowy komentarz do tego przepisu:

1. **Obowiązek zachowania substancji rzeczy oraz jej dotychczasowego przeznaczenia**:
   - Użytkownik jest zobowiązany do zachowania substancji rzeczy, co oznacza, że nie może dokonywać zmian, które mogłyby prowadzić do jej zniszczenia lub uszkodzenia. Dotyczy to zarówno fizycznej struktury rzeczy, jak i jej funkcji.
   - Dotychczasowe przeznaczenie rzeczy powinno być również zachowane, co oznacza, że użytkownik nie może zmieniać sposobu, w jaki rzecz była używana, chyba że przepisy prawa stanowią inaczej.

2. **Wyjątek dotyczący użytkowania gruntu w kontekście wydobywania kopalin**:
   - Przepis ten wprowadza wyjątek dla użytkowników gruntu, którzy mogą budować i eksploatować nowe urządzenia służące do wydobywania kopalin. Jest to jednak obwarowane koniecznością przestrzegania przepisów prawa geologicznego i górniczego.
   - Przed przystąpieniem do robót użytkownik ma obowiązek zawiadomić właściciela o swoim zamiarze w odpowiednim terminie. Termin ten powinien być na tyle długi, aby właściciel miał możliwość podjęcia ewentualnych działań prawnych.

3. **Prawa właściciela w przypadku zmiany przeznaczenia gruntu lub naruszenia zasad prawidłowej gospodarki**:
   - Jeżeli zamierzone urządzenia miałyby zmieniać przeznaczenie gruntu lub naruszać zasady prawidłowej gospodarki, właściciel ma prawo żądać zaniechania tych działań.
   - Właściciel może również żądać zabezpieczenia roszczenia o naprawienie szkody, co oznacza, że użytkownik może być zobowiązany do podjęcia działań mających na celu zabezpieczenie interesów właściciela, na przykład poprzez ustanowienie odpowiednich zabezpieczeń finansowych.

4. **Znaczenie przepisów prawa geologicznego i górniczego**:
   - Przepisy prawa geologicznego i górniczego mają kluczowe znaczenie w kontekście tego artykułu, ponieważ określają szczegółowe zasady i wymagania dotyczące wydobywania kopalin. Użytkownik musi przestrzegać tych przepisów, aby jego działania były zgodne z prawem.

Podsumowując, art. 267 Kodeksu cywilnego wprowadza istotne ograniczenia i obowiązki dla użytkowników rzeczy, szczególnie w kontekście użytkowania gruntu. Przepis ten ma na celu ochronę interesów właściciela oraz zapewnienie, że użytkowanie rzeczy odbywa się w sposób zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem i zasadami prawidłowej gospodarki. W przypadku wydobywania kopalin, użytkownik musi dodatkowo przestrzegać przepisów prawa geologicznego i górniczego oraz odpowiednio informować właściciela o swoich zamiarach.

Kodeks cywilny

Art. 154a ustanawia wyłączenie spod stosowania przepisów art. 103-154. Wyłączenie dotyczy składowania odpadów wydobywczych, jeżeli odpady te pochodzą z określonych etapów związanych z kopalinami ze złóż. Przepis wymienia zamknięty zestaw tych etapów: **poszukiwanie, rozpoznawanie, wydobywanie, przeróbkę oraz magazynowanie** kopalin ze złóż.

Kluczowe znaczenie ma zatem zarówno rodzaj czynności, której dotyczą odpady, jak i ich pochodzenie. Przepis nie odnosi się do wszystkich odpadów, lecz do odpadów wydobywczych powiązanych z wymienionymi w nim działaniami. Nie obejmuje też wszystkich regulacji ustawy, lecz wskazuje konkretny zakres przepisów, od art. 103 do art. 154, których nie stosuje się do takiego składowania.

W praktyce art. 154a pełni funkcję przepisu wyłączającego. Oznacza to, że składowanie odpadów wydobywczych pochodzących z poszukiwania, rozpoznawania, wydobywania, przeróbki i magazynowania kopalin ze złóż zostało wyodrębnione z zakresu zastosowania art. 103-154. Dla oceny, czy wyłączenie ma zastosowanie, istotne jest więc ustalenie, czy odpady mają charakter wydobywczy, czy są składowane oraz czy pochodzą z jednej z czynności wskazanych w tym przepisie.

o odpadach

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2013/21/text/U/D20130021Lj.pdf

Przepis określa, na czym co najmniej polega zapobieganie powstawaniu odpadów. Obejmuje ono działania podejmowane już na etapie projektowania, wytwarzania, sprzedaży, używania i naprawy produktów, a także w procesach przemysłowych, wydobyciu kopalin, budowie i rozbiórce.

Do kluczowych elementów należy promowanie zrównoważonych modeli produkcji i konsumpcji oraz produktów zasobooszczędnych, trwałych, nadających się do naprawy, ponownego użycia i modernizacji. Przepis wskazuje również na potrzebę tworzenia systemów wspierających naprawę i ponowne użycie, w szczególności sprzętu elektrycznego i elektronicznego, tekstyliów, mebli, opakowań oraz materiałów i produktów budowlanych. Znaczenie ma także dostępność części zamiennych, instrukcji, informacji technicznych, narzędzi, sprzętu i oprogramowania umożliwiających naprawę lub ponowne użycie, o ile nie narusza to prawa własności intelektualnej.

Regulacja obejmuje ponadto ograniczanie odpadów żywności na wszystkich wymienionych etapach, zachęcanie do darowizn i innych form redystrybucji żywności, z pierwszeństwem przeznaczenia jej dla ludzi. Przewidziano także zmniejszanie zawartości substancji niebezpiecznych, ograniczanie odpadów nienadających się do ponownego użycia lub recyklingu oraz identyfikowanie produktów będących głównymi źródłami zaśmiecania. Działania mają przeciwdziałać przedostawaniu się odpadów do środowiska morskiego i obejmować kampanie informacyjne.

Praktyczne znaczenie przepisu polega na wskazaniu szerokiego katalogu kierunków działań, które mają ograniczać powstawanie odpadów, a nie tylko postępowanie z nimi po ich wytworzeniu. Ustęp 2 odsyła do załącznika nr 5, w którym określono przykłady środków służących realizacji tego celu.

Przepis określa, do jakich materiałów, substancji i działań nie stosuje się ustawy o odpadach. Wyłączenia obejmują zarówno określone rodzaje pozostałości, jak i sytuacje, w których materiały są wykorzystywane lub przemieszczane w ściśle wskazanym celu.

Poza zakresem ustawy pozostają między innymi gazy i pyły wprowadzane do atmosfery, grunt pozostający w pierwotnym położeniu oraz trwale związane z nim budynki. Wyłączono także niezanieczyszczoną glebę i inne naturalne materiały wydobyte podczas robót budowlanych, jeżeli zostaną wykorzystane w stanie naturalnym, na terenie, na którym je wydobyto. Przepis wymienia również odpady promieniotwórcze i wycofane z użytku materiały wybuchowe.

Szczególne warunki dotyczą biomasy. Wyłączenie obejmuje określone odchody, słomę oraz inne niebędące niebezpiecznymi substancje naturalne z produkcji rolniczej lub leśnej, jeżeli są wykorzystywane w rolnictwie, leśnictwie albo do produkcji energii, a zastosowane procesy nie są szkodliwe dla środowiska ani nie zagrażają życiu i zdrowiu ludzi. Wyłączone są także niebezpieczne osady przemieszczane w obrębie wód powierzchniowych, ścieki, a także produkty uboczne pochodzenia zwierzęcego i zwłoki zwierząt, pod warunkami wskazanymi w przepisie.

Zakres wyłączeń obejmuje ponadto masy ziemne i skalne przemieszczane przy wydobywaniu kopalin, jeżeli sposób ich zagospodarowania określają odpowiednie dokumenty, oraz substancje przeznaczone na materiały paszowe, które nie zawierają produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego. Punkt 12 został uchylony. W praktyce przepis wyznacza granicę stosowania ustawy, wskazując przypadki podlegające innym, szczegółowo określonym zasadom.

Przepis określa, w jakich sytuacjach ustawy o odpadach wydobywczych nie stosuje się w ogóle, a kiedy jej zastosowanie jest ograniczone. Wyłączenia z ust. 1 obejmują między innymi odpady związane z poszukiwaniem, rozpoznawaniem i wydobywaniem kopalin, jeżeli dotyczą wskazanych w przepisie działań, w tym ich magazynowania i przeróbki. Odrębnie potraktowano odpady powstałe na obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej oraz wtłaczanie wód do górotworu.

Ustawa nie obejmuje także określonych mas ziemnych i skalnych przemieszczanych przy wydobywaniu kopalin, jeżeli warunki oraz sposób ich zagospodarowania wynikają z koncesji, planu ruchu zakładu górniczego albo miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla terenu górniczego. Wyłączony jest również nadkład, pod warunkiem że nie stanowi odpadu w rozumieniu wskazanych przepisów oraz że określono termin i sposób jego zagospodarowania.

Ust. 2 i 3 przewidują częściowe wyłączenia stosowania ustawy. W odniesieniu do „odpadów wydobywczych obojętnych”, niezanieczyszczonej gleby oraz odpadów powstałych przy wydobywaniu, przeróbce i magazynowaniu torfu nie stosuje się szeregu wymienionych przepisów, między innymi dotyczących niektórych obowiązków, wymagań i zasad postępowania. W przypadku odpadów wydobywczych innych niż niebezpieczne i obojętne zakres wyłączenia jest węższy i obejmuje inną listę przepisów. Wyłączenia te nie obowiązują, gdy odpady są składowane w obiekcie unieszkodliwiania odpadów wydobywczych kategorii A. W praktyce art. 2 pozwala ustalić, czy dana sytuacja pozostaje poza zakresem ustawy, czy też podlega tylko wybranym regulacjom.

o odpadach wydobywczych

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2008/865/text/U/D20080865Lj.pdf

Przepis porządkuje podstawowe pojęcia używane w ustawie o odpadach wydobywczych i wskazuje, jak należy je rozumieć przy stosowaniu jej dalszych regulacji. W ust. 1 zdefiniowano zarówno rodzaje odpadów, jak i obiekty oraz procesy związane z ich gospodarowaniem.

Szczególne znaczenie ma pojęcie „odpadów wydobywczych”, obejmujących odpady powstające podczas poszukiwania, rozpoznawania, wydobywania, przeróbki i magazynowania kopalin ze złóż. „Odpady przeróbcze” to ich szczególna postać, pozostająca po mechanicznym, fizycznym, biologicznym, termicznym lub chemicznym przetworzeniu kopalin. Przepis odróżnia także „hałdę”, przeznaczoną do składowania stałych odpadów na powierzchni ziemi, od szerszej kategorii „obiektu unieszkodliwiania odpadów wydobywczych”. Ta druga obejmuje również stawy osadowe, tamy i inne konstrukcje zabezpieczające, ale nie obejmuje wyrobiska górniczego wypełnianego odpadami w celach rekultywacyjnych i technologicznych.

Definicje „przeróbki”, „rekultywacji terenu” i „przemieszczania” wskazują zakres czynności objętych ustawą. Przepis określa również znaczenie pojęć związanych z bezpieczeństwem, takich jak „poważny wypadek”, oraz udziałem podmiotów zewnętrznych, czyli „zainteresowana społeczność”. Obejmuje ona osoby i jednostki, które mogą odczuć skutki wydania zezwolenia lub mają interes w odpowiednich procedurach, a także wskazaną organizację ekologiczną.

Ust. 2 przewiduje możliwość wydania rozporządzenia określającego szczegółowe kryteria uznawania odpadów wydobywczych za odpady obojętne. Kryteria te mogą uwzględniać między innymi właściwości fizyczne, chemiczne i biologiczne odpadów, zawartość zanieczyszczeń oraz wpływ wód odciekowych na wody powierzchniowe i podziemne.

Przepis określa podstawowe obowiązki wytwórcy i posiadacza odpadów wydobywczych, koncentrując je na zapobieganiu powstawaniu odpadów, ograniczaniu ich ilości oraz zmniejszaniu ich negatywnego wpływu na środowisko, życie i zdrowie ludzi. Obowiązki te należy realizować z uwzględnieniem najlepszych dostępnych technik, o których mowa w art. 3 pkt 10 ustawy Prawo ochrony środowiska.

Wytwórca powinien stosować odpowiednie sposoby poszukiwania, rozpoznawania, wydobywania, przeróbki i magazynowania. Posiadacz odpadów odpowiada natomiast za ograniczanie ich oddziaływania oraz za zapobieganie lub możliwie szerokie zmniejszanie niekorzystnych skutków gospodarowania odpadami. Odpowiedzialność ta obejmuje także okres po zamknięciu obiektu unieszkodliwiania odpadów wydobywczych.

Przepis ustanawia kolejność postępowania z odpadami. W pierwszej kolejności powinny zostać poddane odzyskowi. Jeżeli odzysk jest niemożliwy z przyczyn technologicznych albo nieuzasadniony ekonomicznie, odpady należy unieszkodliwić zgodnie z wymaganiami ochrony środowiska lub programem gospodarowania odpadami wydobywczymi. Odpady, których nie można poddać odzyskowi z przyczyn technologicznych lub ekonomicznych, przekazuje się do najbliżej położonych miejsc, w których mogą zostać unieszkodliwione, w szczególności do obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych.

Ustęp 5 przewiduje możliwość uzyskania decyzji marszałka województwa o odstąpieniu od wymagań ustawy, ale tylko po spełnieniu wymagań określonych w ust. 1-4 i wyłącznie w odniesieniu do wskazanych rodzajów składowania. Dotyczy to między innymi niebezpiecznych odpadów powstałych przy poszukiwaniu określonych kopalin oraz niezanieczyszczonej gleby i odpadów związanych z torfem. Dla przedsięwzięć i zdarzeń na terenach zamkniętych taką decyzję wydaje regionalny dyrektor ochrony środowiska.

Przepis określa, który organ jest właściwy w sprawach odpadów wydobywczych. Właściwość zależy przede wszystkim od rodzaju przedsięwzięcia lub zdarzenia oraz od miejsca, w którym jest ono prowadzone.

**Regionalny dyrektor ochrony środowiska** zajmuje się przedsięwzięciami i zdarzeniami na terenach zamkniętych. **Marszałek województwa** jest właściwy w dwóch wskazanych grupach spraw. Pierwsza obejmuje przedsięwzięcia, dla których koncesji na poszukiwanie, rozpoznawanie lub wydobywanie kopalin ze złóż udziela minister właściwy do spraw środowiska albo marszałek województwa. Druga dotyczy przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, w rozumieniu przepisów o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. W punkcie dotyczącym marszałka województwa wskazano również, że podpunkty b i c są uchylone.

**Starosta** jest organem właściwym we wszystkich pozostałych przypadkach, które nie zostały przypisane regionalnemu dyrektorowi ochrony środowiska ani marszałkowi województwa. Przepis przewiduje jednak szczególną zasadę na wypadek prowadzenia w tym samym miejscu przedsięwzięć należących zarówno do kategorii wskazanej w ust. 1 pkt 2, jak i do kategorii z ust. 1 pkt 3. W takiej sytuacji właściwość przejmuje marszałek województwa. Rozwiązanie to pozwala wskazać jeden organ dla przedsięwzięć prowadzonych równocześnie w tej samej lokalizacji.

Przepis określa zasady przejściowe dotyczące istniejących obiektów unieszkodliwiania odpadów wydobywczych oraz związanych z nimi decyzji i dokumentów planistycznych. Jego celem jest wyznaczenie okresu, w którym dotychczasowe uprawnienia zachowują znaczenie, a prowadzący obiekt powinien uzyskać zezwolenie wymagane dla jego dalszego funkcjonowania.

Zgodnie z ustępem 1 dotychczasowe pozwolenia na wytwarzanie odpadów, pozwolenia zintegrowane i zezwolenia dotyczące gospodarowania odpadami wydobywczymi zachowują ważność przez czas, na jaki zostały wydane, lecz nie dłużej niż do terminu wskazanego w przepisie. Do tego terminu posiadacz odpadów prowadzący obiekt musi uzyskać zezwolenie na prowadzenie obiektu unieszkodliwiania odpadów wydobywczych.

Ustęp 2 wiąże dalsze obowiązywanie tego zezwolenia z przedstawieniem właściwemu organowi dokumentu potwierdzającego posiadanie gwarancji finansowej albo jej ekwiwalentu. Brak takiego dokumentu w określonym terminie powoduje wygaśnięcie uzyskanego zezwolenia.

Ustęp 3 przewiduje wygaśnięcie koncesji na wydobycie kopalin ze złóż oraz części planów zagospodarowania przestrzennego dla terenu górniczego, które określają warunki i sposób zagospodarowania mas ziemnych lub skalnych usuwanych w związku z wydobywaniem i przerabianiem kopalin.

Ponadto ustęp 4 czasowo wyłącza stosowanie przepisów Tytułu V ustawy Prawo ochrony środowiska do odpadów wydobywczych obojętnych, odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne oraz niezanieczyszczonej gleby. Przepis porządkuje więc zmianę wymagań, wskazując skutki braku nowych dokumentów oraz zakres przejściowych wyłączeń.

Przepis określa obowiązek przygotowania i przedłożenia programu gospodarowania odpadami wydobywczymi. Obowiązek ten spoczywa na posiadaczu takich odpadów i musi zostać wykonany przed rozpoczęciem działalności związanej z ich wytwarzaniem lub gospodarowaniem nimi. Program przedstawia się właściwemu organowi.

Celem programu jest przede wszystkim zapobieganie powstawaniu odpadów wydobywczych, ograniczanie ich ilości oraz zmniejszanie ich negatywnego oddziaływania na środowisko. Przepis wskazuje, że należy uwzględnić racjonalne gospodarowanie odpadami już na etapie projektowania działalności, wyboru metody wydobycia i przeróbki kopalin oraz w trakcie samego wydobycia. Znaczenie ma także analiza zmian odpadów wynikających z ich kontaktu z czynnikami atmosferycznymi.

Program powinien również przewidywać, w miarę technicznych, środowiskowych i ekonomicznych możliwości, umieszczanie odpadów z powrotem w wyrobiskach górniczych. Po zamknięciu obiektu unieszkodliwiania należy przywrócić na miejscu warstwę uprawnej gleby z gruntów rolnych klas I-IV, a gdy nie jest to technologicznie możliwe, wykorzystać ją w innym miejscu do poprawy wartości użytkowej powierzchni ziemi. Przepis wskazuje ponadto na stosowanie w przeróbce kopalin substancji jak najmniej niebezpiecznych.

Istotnym elementem programu jest zapewnienie w pierwszej kolejności odzysku odpadów, jeżeli przemawiają za tym względy ochrony środowiska, technologiczne i ekonomiczne oraz zgodność z przepisami o ochronie środowiska. Jeżeli odzysk nie jest właściwym rozwiązaniem, program ma zapewniać bezpieczne unieszkodliwianie. Wymaga to analizy gospodarowania odpadami podczas eksploatacji obiektu i po jego zamknięciu oraz wyboru projektu ograniczającego potrzebę późniejszego monitoringu i zarządzania, minimalizującego długotrwałe zanieczyszczenia powietrza lub wód i zapewniającego długoterminową stateczność tam lub hałd.

Prawo wodne

w sprawie przekazywania informacji z bieżącego dokumentowania przebiegu prac geologicznych oraz przekazywania bieżących parametrów wydobywania węglowodorów ze złoża

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1002/text/O/D20261002.pdf

w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących przechowywania i używania środków strzałowych i sprzętu strzałowego w ruchu zakładu górniczego

https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2017/321/text/O/D20170321.pdf

Wydobywanie kopalin

Wydobywanie kopalin w przepisach

Kodeks cywilny1 przepis

o odpadach3 przepisy

o odpadach wydobywczych6 przepisów

Prawo wodne1 przepis

w sprawie przekazywania informacji z bieżącego dokumentowania przebiegu prac geologicznych oraz przekazywania bieżących parametrów wydobywania węglowodorów ze złoża1 przepis

w sprawie szczegółowych wymagań dotyczących przechowywania i używania środków strzałowych i sprzętu strzałowego w ruchu zakładu górniczego4 przepisy