Wierzytelność zabezpieczona

Wierzytelność zabezpieczona to wierzytelność, której wykonanie lub zaspokojenie zostało dodatkowo zagwarantowane określonym środkiem prawnym. Zabezpieczenie zmniejsza ryzyko wierzyciela na wypadek, gdy dłużnik nie spełni świadczenia, zwłaszcza gdy nie zapłaci należnej sumy.

Zabezpieczenie może mieć charakter:

• rzeczowy, gdy wierzyciel może zaspokoić się z określonego składnika majątku, niezależnie od tego, kto jest jego właścicielem. Przykładem jest hipoteka na nieruchomości albo zastaw na rzeczy lub prawie;
• osobisty, gdy za wykonanie zobowiązania odpowiada dodatkowo określona osoba, na przykład poręczyciel.

Najściślejszy związek między wierzytelnością a zabezpieczeniem występuje przy hipotece i zastawie. Są to prawa akcesoryjne, czyli co do zasady związane z istnieniem zabezpieczonej wierzytelności. Wygaśnięcie wierzytelności może więc prowadzić do wygaśnięcia hipoteki albo zastawu. Związek ten wpływa także na obrót wierzytelnością. Przeniesienie wierzytelności zabezpieczonej zastawem powoduje co do zasady przejście zastawu na nabywcę. W przypadku hipoteki przepisy mogą dopuszczać zmianę zabezpieczonej wierzytelności, w tym zastąpienie jej inną wierzytelnością tego samego wierzyciela, z uwzględnieniem praw właściciela nieruchomości i innych uprawnionych.

Wierzytelność zabezpieczona nie musi zostać zaspokojona w całości. Zakres ochrony zależy od rodzaju i wartości zabezpieczenia, a także od ustawowych zasad pierwszeństwa. W razie niewykonania zobowiązania wierzyciel może korzystać z przewidzianego sposobu realizacji zabezpieczenia, na przykład dochodzić zaspokojenia z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Jeżeli zabezpieczenie wygasa w związku z przepadkiem składnika majątku, sama wierzytelność może podlegać zaspokojeniu z uzyskanej ceny albo wartości tego składnika.

Pojęcie występuje między innymi w prawie cywilnym, prawie rzeczowym, prawie hipotecznym, prawie podatkowym oraz prawie upadłościowym. W Ordynacji podatkowej zabezpieczenie wierzytelności podatkowych może przybrać postać hipoteki przymusowej. W postępowaniu dotyczącym niewypłacalności sposób traktowania wierzytelności zabezpieczonych wpływa na kolejność i zakres ich zaspokojenia.