Art. 313. k.c. Lex commissoria

Jeżeli przedmiotem zastawu są rzeczy mające określoną przez zarządzenie właściwego organu państwowego cenę sztywną, można się umówić, że w razie zwłoki z zapłatą długu przypadną one w odpowiednim stosunku zastawnikowi na własność zamiast zapłaty, według ceny z dnia wymagalności wierzytelności zabezpieczonej.

Komentarz do Art. 313. kc

Art. 313 Kodeksu cywilnego dotyczy specyficznej sytuacji związanej z zastawem, w której przedmiotem zastawu są rzeczy mające określoną przez zarządzenie właściwego organu państwowego cenę sztywną. Przepis ten wprowadza możliwość umownego rozwiązania, które pozwala na przejęcie przedmiotu zastawu przez zastawnika na własność w przypadku zwłoki dłużnika z zapłatą długu.

Komentarz do art. 313 Kodeksu cywilnego:

Przedmiot zastawu: Przepis ten odnosi się do rzeczy, które mają określoną przez właściwy organ państwowy cenę sztywną. Cena sztywna oznacza, że wartość tych rzeczy jest ustalona urzędowo i nie podlega negocjacjom rynkowym. Przykładem mogą być niektóre produkty rolne, towary strategiczne lub inne dobra, których cena jest regulowana przez państwo.
Umowa zastawnicza: Artykuł 313 dopuszcza możliwość zawarcia umowy między zastawnikiem a zastawcą, w której strony ustalają, że w przypadku zwłoki z zapłatą długu, przedmiot zastawu przypadnie zastawnikowi na własność. Jest to odstępstwo od ogólnej zasady, że zastawnik ma prawo do zaspokojenia się z przedmiotu zastawu poprzez jego sprzedaż.
Cena z dnia wymagalności: Przepis precyzuje, że przejęcie przedmiotu zastawu na własność przez zastawnika następuje według ceny z dnia wymagalności wierzytelności zabezpieczonej. Oznacza to, że wartość przedmiotu zastawu jest ustalana na dzień, w którym dług stał się wymagalny, co ma na celu zapewnienie sprawiedliwości i uniknięcie spekulacji cenowych.
Zwłoka dłużnika: Warunkiem przejęcia przedmiotu zastawu na własność przez zastawnika jest zwłoka dłużnika z zapłatą długu. Zwłoka oznacza, że dłużnik nie spełnił swojego zobowiązania w terminie określonym w umowie.
Odpowiedni stosunek: Przepis mówi o „odpowiednim stosunku”, co oznacza, że wartość przedmiotu zastawu powinna odpowiadać wysokości długu. W praktyce oznacza to, że jeśli wartość przedmiotu zastawu przewyższa wysokość długu, zastawnik nie może przejąć całego przedmiotu, lecz jedynie jego część odpowiadającą wartości długu.
Ochrona interesów stron: Artykuł 313 ma na celu ochronę interesów zarówno zastawnika, jak i zastawcy. Zastawnik zyskuje pewność, że w przypadku zwłoki dłużnika będzie mógł zaspokoić swoje roszczenie, natomiast zastawca ma gwarancję, że wartość przedmiotu zastawu będzie ustalana według obiektywnej, urzędowej ceny.

Podsumowując, art. 313 Kodeksu cywilnego wprowadza mechanizm, który umożliwia zastawnikowi przejęcie przedmiotu zastawu na własność w przypadku zwłoki dłużnika, pod warunkiem że przedmiot ten ma ustaloną przez państwo cenę sztywną. Mechanizm ten ma na celu zapewnienie sprawiedliwości i ochronę interesów obu stron umowy zastawniczej.

Komentarz ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.

Tekst przepisu: akt uchwalony przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Dziennik Ustaw z 2026 r. poz. 795.Indeks rzeczowy, tytuł redakcyjny i interpretacja przepisu: Kancelarium.

przedmiot zastawu

cena sztywna

organ państwa

zwłoka zapłaty

zapłata długu

Art. 312. kc Art. 314. kc