Wierzyciel hipoteczny

Wierzyciel hipoteczny to podmiot, któremu przysługuje wierzytelność zabezpieczona hipoteką. Może nim być bank, przedsiębiorca, osoba fizyczna albo inna jednostka uprawniona do dochodzenia zapłaty. Samo ustanowienie hipoteki nie czyni wierzyciela właścicielem nieruchomości, użytkowania wieczystego ani statku. Daje mu natomiast szczególne uprawnienia na wypadek niewykonania zabezpieczonego zobowiązania.

Hipoteka ma charakter akcesoryjny, co oznacza, że jest związana z określoną wierzytelnością. Wierzyciel hipoteczny może dochodzić zaspokojenia z przedmiotu hipoteki także wtedy, gdy jego właściciel zmieni się po ustanowieniu zabezpieczenia. Co do zasady zaspokojenie następuje z pierwszeństwem wynikającym z kolejności wpisów w księdze wieczystej, w granicach sumy hipotecznej i na zasadach przewidzianych w przepisach o egzekucji. Jeżeli jedna hipoteka zabezpiecza kilka wierzytelności tego samego wierzyciela, znaczenie dla zakresu ochrony może mieć podział hipoteki ujawniony w księdze wieczystej.

Najważniejsze cechy wierzyciela hipotecznego:

• jest wierzycielem osobistym z tytułu określonego stosunku prawnego, a dodatkowo korzysta z rzeczowego zabezpieczenia w postaci hipoteki;
• może dochodzić zaspokojenia z obciążonego przedmiotu niezależnie od tego, kto jest jego właścicielem;
• uczestniczy w podziale sumy uzyskanej z egzekucji albo likwidacji obciążonego składnika, z uwzględnieniem ustawowego pierwszeństwa innych roszczeń;
• korzysta z uprawnień związanych z ochroną zabezpieczenia, między innymi w razie działań zwiększających ryzyko jego utraty lub zmniejszenia wartości przedmiotu hipoteki.

Pojęcie występuje przede wszystkim w prawie rzeczowym, w przepisach o księgach wieczystych i hipotece, a także w prawie upadłościowym, gdzie określa pozycję wierzyciela przy sprzedaży nieruchomości i podziale uzyskanych środków. W prawie morskim wierzycielem hipotecznym jest podmiot, którego wierzytelność zabezpiecza hipoteka na statku. Zakres jego uprawnień może obejmować reakcję na świadome zwiększenie ryzyka eksploatacji statku oraz uwzględnienie hipoteki przy zmianach dotyczących statku.