Uczestnicy postępowania

„Uczestnicy postępowania” to określenie osób fizycznych, osób prawnych oraz innych podmiotów, które biorą udział w postępowaniu przed sądem albo organem administracji publicznej, ponieważ ich praw, obowiązków lub interesów dotyczy rozstrzygana sprawa. Zakres tego pojęcia zależy od rodzaju postępowania i przepisów regulujących daną procedurę.

W postępowaniu cywilnym uczestnikiem może być osoba, której sytuacja prawna jest związana ze sprawą, w szczególności w postępowaniu nieprocesowym. Uczestnik nie zawsze występuje w charakterze powoda lub pozwanego, ponieważ postępowanie może toczyć się bez typowego podziału na strony. W postępowaniu karnym uczestnikami są między innymi oskarżony, pokrzywdzony, obrońca, pełnomocnik oraz inne osoby uprawnione do udziału w określonych czynnościach. W postępowaniu administracyjnym podstawowym określeniem podmiotów mających interes prawny jest „strona”, jednak przepisy mogą posługiwać się także szerszym pojęciem uczestników postępowania. Termin występuje również w sprawach dotyczących gospodarowania nieruchomościami, postępowań geodezyjnych i innych postępowań szczególnych.

Status uczestnika wynika z ustawy, charakteru sprawy albo rozstrzygnięcia organu prowadzącego postępowanie. Sam udział w czynności, obecność na rozprawie lub otrzymanie zawiadomienia nie zawsze oznacza taki sam zakres uprawnień. Uczestnik może mieć prawo do:

• otrzymywania zawiadomień o czynnościach procesowych i posiedzeniach,
• składania wyjaśnień, wniosków i oświadczeń,
• zapoznawania się z materiałami sprawy, jeżeli przepisy na to pozwalają,
• udziału w rozprawie lub innej czynności,
• korzystania z pomocy obrońcy, pełnomocnika albo przedstawiciela,
• zaskarżania rozstrzygnięć w zakresie przewidzianym w przepisach.

Uprawnienia mogą być uzależnione od prawidłowego zawiadomienia, osobistego stawiennictwa albo wykazania interesu prawnego. Nieusprawiedliwiona nieobecność może skutkować przeprowadzeniem czynności bez udziału uczestnika, jeżeli ustawa tak stanowi. W niektórych postępowaniach uczestnicy mają także obowiązki, na przykład stawienia się na wezwanie, udzielania informacji lub ponoszenia określonych kosztów. W sprawach dotyczących scalenia i podziału nieruchomości ich wnioski mogą podlegać rozpatrzeniu w uchwale organu gminy, a rozstrzygnięcie może wpływać na prawa do nowych nieruchomości, odszkodowania i rozliczenia związane z infrastrukturą.