Termin przedawnienia

Termin przedawnienia to określony przez przepisy okres, po którego upływie dochodzenie roszczenia albo zastosowanie określonej sankcji lub środka prawnego zostaje ograniczone. Jego długość, początek biegu oraz skutki upływu zależą od rodzaju sprawy i regulacji właściwej dla danej dziedziny prawa.

Najczęściej termin przedawnienia dotyczy roszczeń majątkowych, czyli uprawnień do żądania świadczenia, na przykład zapłaty pieniędzy, naprawienia szkody lub wykonania określonego obowiązku. W prawie cywilnym przedawnienie co do zasady nie powoduje automatycznego wygaśnięcia roszczenia. Po upływie terminu dłużnik może jednak uchylić się od jego zaspokojenia, podnosząc zarzut przedawnienia. Możliwe jest także zrzeczenie się tego zarzutu po upływie terminu. W wyjątkowych sytuacjach sąd może nie uwzględnić upływu przedawnienia roszczenia przeciwko konsumentowi, jeżeli przemawiają za tym względy słuszności.

Przepisy mogą przewidywać terminy ogólne oraz szczególne. Odrębne zasady występują między innymi dla roszczeń okresowych, związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, wynikających ze stosunku pracy oraz dotyczących odpowiedzialności osób uczestniczących w funkcjonowaniu spółki. W niektórych przypadkach termin kończy się z upływem ostatniego dnia roku kalendarzowego.

Bieg terminu może zostać zawieszony albo przerwany. Zawieszenie oznacza, że przez określony czas termin nie biegnie, a po ustaniu przyczyny biegnie dalej. Przerwanie powoduje co do zasady rozpoczęcie biegu nowego terminu. Przyczyny tych zdarzeń są określane w przepisach i mogą wiązać się między innymi z postępowaniem sądowym, egzekucyjnym, upadłością lub koniecznością uzyskania informacji od organu innego państwa.

Instytucja przedawnienia występuje także w prawie publicznym. Może ograniczać możliwość wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, ukarania za wykroczenie, wyegzekwowania administracyjnej kary pieniężnej albo dochodzenia roszczeń ze stosunku służbowego. Szczególne reguły przewiduje między innymi Ordynacja podatkowa, Kodeks pracy i Kodeks postępowania administracyjnego. Termin przedawnienia należy odróżnić od innych terminów procesowych, takich jak termin na wniesienie odwołania, których uchybienie wywołuje odmienne skutki.