Świadek to osoba wezwana do złożenia zeznań o faktach, które spostrzegła lub o których ma wiadomość. Zeznanie jest jednym z podstawowych środków dowodowych i w postępowaniu karnym, i w cywilnym.

Obowiązek stawiennictwa i zeznawania jest powszechny, a jego niedopełnienie zagrożone karą porządkową i przymusowym doprowadzeniem. Świadek składa zeznania pod rygorem odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy lub zatajenie prawdy, o czym musi zostać uprzedzony.

Prawo przewiduje wyjątki. Osoba najbliższa dla oskarżonego może odmówić zeznań w całości, bez podawania powodu. Odmówić odpowiedzi na pytanie można wtedy, gdy odpowiedź mogłaby narazić świadka lub osobę mu najbliższą na odpowiedzialność karną. Świadkami nie mogą być między innymi obrońca co do faktów poznanych przy udzielaniu porady prawnej oraz duchowny co do faktów ze spowiedzi.

Kodeks karny wykonawczy

Kodeks postępowania administracyjnego

Art. 110 Kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) stanowi, że sąd może zasądzić od świadka, biegłego, pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego zwrot kosztów wywołanych ich rażącą winą, po uprzednim ich wysłuchaniu. Przepis ten ma na celu zapewnienie sprawiedliwości proceduralnej oraz ochronę stron postępowania przed nieuzasadnionymi kosztami wynikającymi z niewłaściwego zachowania osób uczestniczących w procesie.

1. **Zakres podmiotowy**:
   - **Świadek**: Osoba wezwana do złożenia zeznań w sprawie. Świadek może ponosić odpowiedzialność za koszty, jeśli jego działania lub zaniechania, wynikające z rażącej winy, spowodowały dodatkowe koszty postępowania.
   - **Biegły**: Ekspert powołany przez sąd do wydania opinii w sprawie. Biegły może być obciążony kosztami, jeśli jego opinia lub zachowanie, wynikające z rażącej winy, spowodowały dodatkowe koszty.
   - **Pełnomocnik**: Osoba reprezentująca stronę w postępowaniu. Pełnomocnik może ponosić odpowiedzialność za koszty, jeśli jego działania lub zaniechania, wynikające z rażącej winy, spowodowały dodatkowe koszty.
   - **Przedstawiciel ustawowy**: Osoba reprezentująca stronę, która nie ma zdolności do czynności prawnych. Przedstawiciel ustawowy może być obciążony kosztami, jeśli jego działania lub zaniechania, wynikające z rażącej winy, spowodowały dodatkowe koszty.

2. **Rażąca wina**:
   - **Definicja**: Rażąca wina to szczególnie poważne niedbalstwo lub lekkomyślność, które wykracza poza zwykłe zaniedbanie. Jest to zachowanie, które w sposób oczywisty odbiega od standardów staranności wymaganych w danej sytuacji.
   - **Przykłady**: Przykładem rażącej winy może być celowe wprowadzenie sądu w błąd, złożenie fałszywych zeznań, nieuzasadnione opóźnianie postępowania, czy też wydanie opinii przez biegłego bez odpowiedniego przygotowania.

3. **Procedura**:
   - **Wysłuchanie**: Przed zasądzeniem zwrotu kosztów, sąd ma obowiązek wysłuchać osobę, której dotyczy decyzja. Jest to realizacja zasady audiatur et altera pars (niech będzie wysłuchana i druga strona), która jest fundamentem sprawiedliwego procesu.
   - **Decyzja sądu**: Sąd, po wysłuchaniu osoby, może podjąć decyzję o zasądzeniu zwrotu kosztów. Decyzja ta powinna być uzasadniona i oparta na dowodach wskazujących na rażącą winę.

4. **Skutki**:
   - **Zwrot kosztów**: Osoba, od której zasądzono zwrot kosztów, jest zobowiązana do pokrycia dodatkowych wydatków poniesionych przez stronę lub strony postępowania w wyniku jej rażącej winy.
   - **Dyscyplina procesowa**: Przepis ten ma również funkcję prewencyjną, mającą na celu zdyscyplinowanie uczestników postępowania i zapobieżenie niewłaściwym zachowaniom, które mogą prowadzić do nieuzasadnionych kosztów.

Art. 110 k.p.c. jest istotnym narzędziem w rękach sądu, umożliwiającym ochronę interesów stron postępowania oraz zapewnienie sprawiedliwości proceduralnej. Jego stosowanie wymaga jednak staranności i dokładnej analizy okoliczności sprawy, aby uniknąć niesprawiedliwego obciążenia kosztami osób uczestniczących w procesie.

Kodeks postępowania cywilnego

Współuczestnik sporu jest stroną, a nie świadkiem. Kodeks dopuszcza jednak wąski wyjątek: można go przesłuchać w charakterze świadka, ale wyłącznie co do faktów dotyczących innego współuczestnika i tylko wtedy, gdy nie jest współuczestnikiem jednolitym.

### Najważniejsze punkty

- Zakaz łączenia roli strony i świadka zostaje tu przełamany, lecz w ściśle wyznaczonym zakresie.
- Przesłanka pierwsza: osoba nie może być współuczestnikiem jednolitym, czyli takim, wobec którego rozstrzygnięcie musi być jednakowe dla wszystkich.
- Przesłanka druga: zeznanie może dotyczyć wyłącznie faktów odnoszących się do innego współuczestnika, a nie do własnej sytuacji zeznającego.
- Wyjście poza ten zakres oznacza, że dowód wykracza poza granice dopuszczalności wyznaczone przepisem.
- W pozostałym zakresie osoba pozostaje stroną i podlega przesłuchaniu w tym charakterze.

### W praktyce

Rozgraniczenie faktów własnych i cudzych bywa trudne, gdy stan faktyczny jest wspólny dla kilku pozwanych. Wniosek dowodowy powinien więc precyzyjnie wskazywać, czyjej sytuacji dotyczą fakty objęte tezą dowodową. Osoba zeznająca w tej roli składa zeznania z rygorami przewidzianymi dla świadka, a nie dla strony.

Kodeks postępowania karnego (kpk)

Art. 130 Ordynacji podatkowej reguluje kwestie wyłączenia funkcjonariuszy i pracowników organów administracji publicznej od udziału w postępowaniu podatkowym w określonych sytuacjach, aby zapewnić bezstronność i obiektywizm w prowadzonych sprawach. Poniżej przedstawiam szczegółowy komentarz do poszczególnych paragrafów tego artykułu.

#### § 1
W pierwszym paragrafie wymieniono sytuacje, w których funkcjonariusze i pracownicy organów administracji publicznej są wyłączeni od udziału w postępowaniu podatkowym. Są to przypadki, gdy:

1. **Są stroną postępowania** - wyłączenie jest oczywiste, aby uniknąć konfliktu interesów.
2. **Pozostają ze stroną w stosunku prawnym** - jeżeli rozstrzygnięcie sprawy może wpłynąć na ich prawa lub obowiązki, co mogłoby prowadzić do stronniczości.
3. **Stroną jest ich bliski krewny** - małżonek, rodzeństwo, wstępny, zstępny lub powinowaty do drugiego stopnia. Wyłączenie ma na celu uniknięcie podejrzeń o faworyzowanie bliskich.
4. **Stronami są osoby związane z nimi z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli** - podobnie jak w przypadku krewnych, chodzi o uniknięcie podejrzeń o stronniczość.
5. **Byli świadkami lub biegłymi w sprawie** - ich wcześniejszy udział mógłby wpłynąć na obiektywizm.
6. **Byli lub są przedstawicielami podatnika** - lub gdy przedstawicielem podatnika jest jedna z osób wymienionych w pkt 3 i 4.
7. **Brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji** - aby zapewnić obiektywizm w procesie odwoławczym.
8. **Zaistniały okoliczności, w związku z którymi wszczęto przeciw nim postępowanie służbowe, dyscyplinarne lub karne** - ich udział mógłby budzić wątpliwości co do bezstronności.
9. **Stroną jest osoba pozostająca wobec nich w stosunku nadrzędności służbowej** - aby uniknąć wpływu hierarchii służbowej na decyzje.

#### § 2
Wyłączenie od załatwienia sprawy trwa także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli. Przepis ten ma na celu zapewnienie, że wcześniejsze relacje osobiste nie wpłyną na obiektywizm w postępowaniu.

#### § 3
Bezpośredni przełożony pracownika lub funkcjonariusza ma obowiązek wyłączyć go od udziału w postępowaniu na jego żądanie, na żądanie strony albo z urzędu, jeżeli uprawdopodobnione zostanie istnienie okoliczności, które mogą wywołać wątpliwości co do bezstronności. Przepis ten wprowadza mechanizm ochronny, który pozwala na wyłączenie pracownika lub funkcjonariusza nawet w sytuacjach niewymienionych w § 1, jeżeli istnieją uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności.

#### § 4
W przypadku wyłączenia pracownika lub funkcjonariusza, odpowiedni organ (np. naczelnik urzędu skarbowego, wójt, burmistrz, starosta, marszałek województwa, dyrektor izby administracji skarbowej, dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, Szef Krajowej Administracji Skarbowej) wyznacza innego pracownika lub funkcjonariusza do prowadzenia sprawy. Przepis ten zapewnia ciągłość postępowania i unika opóźnień związanych z wyłączeniem.

#### § 5
W przypadku wyłączenia członka samorządowego kolegium odwoławczego, jego prezes wyznacza osobę uprawnioną do zastąpienia osoby wyłączonej. Jeżeli wyłączenie dotyczy większej liczby członków i samorządowe kolegium odwoławcze nie może załatwić sprawy z braku pełnego składu orzekającego, Prezes Rady Ministrów wyznacza inne samorządowe kolegium odwoławcze do załatwienia sprawy. Przepis ten zapewnia, że nawet w przypadku masowego wyłączenia członków kolegium, sprawa zostanie rozpatrzona przez inny organ, co gwarantuje ciągłość i sprawiedliwość postępowania.

### Podsumowanie
Art. 130 Ordynacji podatkowej jest kluczowym przepisem mającym na celu zapewnienie bezstronności i obiektywizmu w postępowaniach podatkowych. Wyłączenie funkcjonariuszy i pracowników w określonych sytuacjach ma na celu uniknięcie konfliktu interesów i zapewnienie, że decyzje podatkowe są podejmowane w sposób sprawiedliwy i transparentny. Przepisy te są istotne dla utrzymania zaufania publicznego do organów podatkowych i administracyjnych.

Świadek

Świadek - definicja

Świadek w przepisach

Kodeks karny wykonawczy1 przepis

Kodeks postępowania administracyjnego1 przepis

Kodeks postępowania cywilnego5 przepisów

Kodeks postępowania karnego (kpk)7 przepisów

Ordynacja podatkowa1 przepis

Prawo wodne1 przepis