Śmierć

Śmierć jest zdarzeniem polegającym na nieodwracalnym ustaniu czynności życiowych człowieka, które w prawie wywołuje określone skutki osobowe, majątkowe i procesowe. Następuje po stwierdzeniu zgonu w przewidzianym trybie. Od śmierci należy odróżnić uznanie za zmarłego, będące instytucją stosowaną w sytuacji zaginięcia osoby, gdy jej zgon nie został bezpośrednio stwierdzony.

Śmierć kończy zdolność osoby fizycznej do bycia podmiotem nowych praw i obowiązków, a także co do zasady wygasza prawa i obowiązki ściśle związane z osobą zmarłą. Nie powoduje jednak automatycznego wygaśnięcia wszystkich stosunków prawnych. Prawa majątkowe i niektóre obowiązki mogą przejść na spadkobierców albo być wykonywane na zasadach określonych w ustawie lub umowie.

Najważniejsze skutki śmierci:

• otwarcie spadku i przejście praw oraz obowiązków majątkowych podlegających dziedziczeniu,
• możliwość rozrządzenia majątkiem na wypadek śmierci wyłącznie w drodze testamentu,
• wygaśnięcie niektórych umów, jeżeli ich wykonanie zależało od osobistych cech lub pracy zmarłego,
• ustanie pełnienia funkcji, członkostwa albo uprawnień związanych bezpośrednio z osobą zmarłą,
• umorzenie lub zakończenie niektórych postępowań, w szczególności postępowania wykonawczego wobec skazanego.

W Kodeksie cywilnym śmierć wyznacza moment otwarcia spadku i decyduje o powstaniu praw spadkobierców. Może też wpływać na trwanie umowy, działalność spółki oraz uprawnienia osób bliskich do korzystania z mieszkania i urządzeń domowych. W prawie karnym śmierć może być skutkiem przestępstwa, elementem jego kwalifikacji albo okolicznością wpływającą na wysokość kary. Znaczenie ma wówczas związek przyczynowy między zachowaniem sprawcy a zgonem oraz forma jego winy. Śmierć może również skutkować wygaśnięciem odpowiedzialności karnej konkretnej osoby i mieć wpływ na wykonanie orzeczonej kary lub przepadku.