Rodzic

Rodzic to osoba, której przysługuje prawny status matki albo ojca dziecka. Status ten wynika przede wszystkim z ustalenia pochodzenia dziecka albo z przysposobienia. Rodzicielstwo tworzy stosunek prawny między rodzicem a dzieckiem i wiąże się zarówno z uprawnieniami, jak i z obowiązkami, niezależnie od tego, czy rodzic pozostaje w związku małżeńskim z drugim rodzicem lub wspólnie z nim zamieszkuje.

W prawie rodzinnym rodzice są zobowiązani do troski o dziecko, jego rozwój i wychowanie, a także do wzajemnego szacunku i wsparcia w relacji z dzieckiem. Co do zasady są przedstawicielami ustawowymi dziecka, jednak zakres tej reprezentacji podlega ograniczeniom, zwłaszcza gdy między rodzicem a dzieckiem występuje konflikt interesów. Rodzic może wykonywać władzę rodzicielską, która obejmuje w szczególności pieczę nad dzieckiem, jego wychowanie i zarządzanie jego majątkiem. Władza rodzicielska może zostać ograniczona, zawieszona albo pozbawiona, co nie zawsze oznacza ustanie samego stosunku rodzicielstwa.

Do podstawowych obowiązków rodzica należy dostarczanie dziecku środków utrzymania i wychowania, jeżeli dziecko nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie. Rodzic może także korzystać z uprawnień związanych z zatrudnieniem, w tym z urlopu rodzicielskiego. W określonych sytuacjach rodzic ma wpływ na miejsce zamieszkania dziecka, jego edukację i podejmowanie innych istotnych decyzji.

Pojęcie rodzica występuje w wielu dziedzinach prawa:

• w prawie rodzinnym, cywilnym i spadkowym, przy określaniu praw i obowiązków wobec dziecka oraz kręgu spadkobierców;
• w prawie pracy, przy ustalaniu uprawnień pracowniczych związanych z opieką nad dzieckiem;
• w prawie oświatowym i w przepisach o świadczeniach rodzinnych, przy określaniu udziału rodzica w edukacji dziecka oraz prawa do świadczeń;
• w prawie konstytucyjnym, które chroni prawo rodziców do wychowania dzieci i reguluje znaczenie pochodzenia dla obywatelstwa;
• w postępowaniach sądowych, w których rodzic może występować jako przedstawiciel dziecka, uczestnik postępowania albo osoba wezwana w związku z prawami rodzinnymi lub spadkowymi.