Przeszkoda prawna

„Przeszkoda prawna” to okoliczność wynikająca z przepisów prawa, która uniemożliwia dokonanie określonej czynności, podjęcie lub kontynuowanie postępowania albo wykonanie obowiązku w danym czasie lub w określony sposób. Termin ten nie ma jednej, ogólnej definicji ustawowej. Jego znaczenie zależy od dziedziny prawa i celu regulacji, w której został użyty.

Przeszkoda prawna może polegać na zakazie, braku wymaganego uprawnienia, niespełnieniu ustawowych warunków albo istnieniu prawa lub sytuacji prawnej, która wyłącza możliwość działania. Może mieć charakter:

• materialnoprawny, gdy dotyczy samej dopuszczalności czynności lub prawa, na przykład rozporządzania nieruchomością;
• procesowy, gdy wpływa na prowadzenie postępowania, wydanie rozstrzygnięcia albo wykorzystanie określonego środka dowodowego;
• czasowy, gdy wstrzymuje działanie tylko do ustania określonego stanu;
• trwały, gdy nie może zostać usunięta w ramach danego postępowania lub czynności.

W praktyce przeszkoda prawna może skutkować odmową dokonania czynności, odroczeniem jej wykonania, zawieszeniem postępowania, koniecznością przeprowadzenia dodatkowego postępowania albo brakiem możliwości nadania rozstrzygnięciu skutku prawnego. Nie każda trudność organizacyjna lub faktyczna jest jednak przeszkodą prawną. Decydujące jest to, czy ograniczenie wynika z norm prawnych albo ze stanu prawnego podmiotu lub rzeczy.

W przepisach dotyczących gospodarki nieruchomościami przeszkodą mogą być między innymi określone przeznaczenie gruntu, prawa osób trzecich, istniejąca zabudowa, zajmowanie lokalu przez lokatora albo sprzeczność zamierzonej czynności z celem publicznym lub społeczno-gospodarczym. W postępowaniu cywilnym pojęcie to może uzasadniać odmowę przyjęcia funkcji biegłego lub wpływać na uznanie i wykonalność orzeczenia sądu państwa obcego. W postępowaniu karnym przeszkoda prawna może decydować o kolejności wykonywania kar, odroczeniu rozprawy albo obowiązku udziału uczestników w dalszym terminie. W prawie rodzinnym i administracyjnym może oznaczać brak zgody, ważną przyczynę zmiany funkcji albo niespełnienie warunków wymaganych do uzyskania zezwolenia.