Prawo

Prawo w polskim znaczeniu oznacza uporządkowany system norm ustanowionych lub uznanych przez państwo, które określają uprawnienia, obowiązki i zasady postępowania podmiotów prawa. Termin ten może również oznaczać konkretne uprawnienie przysługujące osobie fizycznej, osobie prawnej albo jednostce organizacyjnej, na przykład prawo do korzystania z rzeczy, pobierania pożytków, żądania określonego świadczenia lub udziału w postępowaniu.

Wyróżnia się przede wszystkim:

• prawo przedmiotowe, czyli ogół obowiązujących norm prawnych, obejmujący między innymi prawo cywilne, karne, pracy, administracyjne i procesowe;
• prawo podmiotowe, czyli przyznaną danemu podmiotowi sferę uprawnień, z której może on korzystać w granicach określonych przepisami;
• prawo materialne, regulujące treść stosunków prawnych, oraz prawo procesowe, określające sposób dochodzenia i ochrony praw przed organami państwa.

Prawo może mieć charakter publiczny, gdy reguluje relacje między jednostką a organem władzy publicznej, albo prywatny, gdy dotyczy stosunków między równorzędnymi podmiotami. Występuje zarówno w przepisach ustaw, jak i w aktach wykonawczych oraz innych źródłach uznanych przez system prawny. W praktyce wyznacza granice dopuszczalnego działania, wskazuje kompetencje organów, określa skutki czynności prawnych i umożliwia dochodzenie roszczeń.

W Kodeksie cywilnym „prawo” może oznaczać zarówno normę prawną, jak i składnik majątku lub przedmiot uprawnienia. Pożytkami prawa są dochody uzyskiwane zgodnie z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem. W przepisach dotyczących nieruchomości prawo może być związane z własnością, użytkowaniem wieczystym albo trwałym zarządem. W Prawie wodnym uprawnienie wynikające z pozwolenia może pod określonymi warunkami zostać przeniesione na inny podmiot. W postępowaniu cywilnym i administracyjnym prawo oznacza także możliwość podjęcia określonej czynności procesowej, na przykład wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania. Z kolei prawo pracy określa uprawnienia pracowników i pracodawców oraz dopuszczalny zakres regulacji układów zbiorowych.