Kodeks postępowania cywilnego

Skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku nie jest zarezerwowana dla stron. W wypadkach określonych w art. 424(1) mogą ją wnieść także trzy podmioty publiczne, każdy w wąsko zakreślonym zakresie.

### Najważniejsze punkty

- Prokurator Generalny wnosi skargę, gdy niezgodność wyroku z prawem wynika z naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego.
- Rzecznik Praw Obywatelskich działa, gdy niezgodność wynika z naruszenia konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela.
- Rzecznik Praw Dziecka działa, gdy niezgodność wynika z naruszenia praw dziecka.
- Legitymacja tych organów jest dodatkowa: nie wypiera uprawnienia strony, lecz istnieje obok niego.
- Wspólnym warunkiem jest to, by sprawa mieściła się w wypadkach określonych w art. 424(1).
- Każdy organ działa tylko w swoim zakresie, więc wskazana podstawa skargi musi odpowiadać jego kompetencji.

### W praktyce

Znaczenie tego rozwiązania jest przede wszystkim ustrojowe: pozwala reagować na wyroki, których wadliwość wykracza poza interes pojedynczej strony. Przy formułowaniu wystąpienia do jednego z tych organów decydujące jest wykazanie naruszenia z jego katalogu, a nie samo przekonanie o niesłuszności rozstrzygnięcia.

Rzecznik Praw Obywatelskich ma stać na straży wolności i praw człowieka oraz obywatela. Oznacza to, że jego konstytucyjnie określonym zadaniem jest ochrona tych wolności i praw. Przepis wskazuje, że chodzi zarówno o prawa przysługujące człowiekowi, jak i o prawa związane ze statusem obywatela. Zakres ochrony obejmuje wolności i prawa określone w Konstytucji, a także w innych aktach normatywnych. Nie ogranicza się więc wyłącznie do praw zapisanych w samej Konstytucji. Przepis wskazuje również źródła, w których te wolności i prawa mogą być określone, posługując się ogólnym określeniem „inne akty normatywne”. Sama Konstytucja nie opisuje w tym miejscu szczegółowo, w jaki sposób Rzecznik wykonuje swoje zadania. Stanowi, że zakres i sposób jego działania określa ustawa. Oznacza to, że to ustawa ma doprecyzować, jakie są kompetencje Rzecznika oraz jak powinien on działać przy ochronie wolności i praw człowieka i obywatela.

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Rzecznik Praw Obywatelskich ma obowiązek raz w roku przekazać Sejmowi i Senatowi informacje o swojej działalności. Oznacza to, że przedstawia obu izbom parlamentu informacje dotyczące wykonywania swoich zadań i podejmowanych działań. Przepis nie wskazuje szczegółowej formy ani terminu przekazania tych informacji, stanowi jednak, że ma to nastąpić corocznie. Informacja Rzecznika obejmuje także stan przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela. Powinna więc dotyczyć tego, jak w danym okresie przestrzegane są te wolności i prawa. Adresatami informacji są zarówno Sejm, jak i Senat. Przepis nakłada obowiązek informacyjny bezpośrednio na Rzecznika Praw Obywatelskich i wskazuje dwa główne obszary, których ma dotyczyć przekaz: jego działalność oraz stan przestrzegania wolności i praw człowieka i obywatela.

Przepis wskazuje, że każdy człowiek ma przyrodzoną godność. Oznacza to, że godność jest związana z samym faktem bycia człowiekiem. Nie zależy od decyzji władz publicznych ani od tego, czy została komuś przyznana. Jest podstawą wolności oraz praw człowieka i obywatela, a więc stanowi ich źródło. Godność jest także niezbywalna. Człowiek nie może jej skutecznie przekazać, oddać ani się jej pozbyć. Przepis podkreśla ponadto, że godność jest nienaruszalna. Nie wolno jej naruszać, a jej znaczenie nie może być pomijane przy odnoszeniu się do człowieka oraz jego wolności i praw. Z przepisu wynika obowiązek władz publicznych. Mają one szanować godność człowieka i zapewniać jej ochronę. Poszanowanie oznacza uznawanie jej znaczenia, natomiast ochrona wskazuje na obowiązek władz publicznych podejmowania działań, które służą zabezpieczeniu godności. Obowiązek ten dotyczy godności każdego człowieka.

Ten przepis wskazuje, czym zajmuje się ustawa. Określa ona zasady wprowadzania i znoszenia stanu klęski żywiołowej. Reguluje także sposób działania organów władzy publicznej w czasie jego trwania. Ponadto wyznacza, jakie ograniczenia wolności i praw człowieka oraz obywatela mogą obowiązywać w tym okresie. Przepis przedstawia więc główne obszary, które ustawa szczegółowo reguluje.

o stanie klęski żywiołowej

Na terenie gminy może zostać utworzona straż gminna, czyli umundurowana formacja samorządowa powołana do ochrony porządku publicznego. Jej utworzenie nie jest przedstawione jako obowiązek, lecz jako możliwość. Straż ma służyć lokalnej społeczności, a podczas wykonywania zadań musi szanować godność człowieka oraz prawa obywateli.

Prawa obywatela

Prawa obywatela w przepisach

Kodeks postępowania cywilnego4 przepisy

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej3 przepisy

o stanie klęski żywiołowej1 przepis

o strażach gminnych1 przepis