Prawa majątkowe

Prawa majątkowe to prawa podmiotowe, które mają wartość ekonomiczną, mogą wpływać na sytuację majątkową uprawnionego i co do zasady mogą być przedmiotem obrotu. W ujęciu Kodeksu cywilnego własność oraz inne prawa majątkowe tworzą mienie. Termin ten obejmuje więc nie tylko rzeczy, lecz także uprawnienia dotyczące rzeczy, świadczeń, pieniędzy lub innych dóbr mających wartość gospodarczą.

Do praw majątkowych zalicza się w szczególności prawo własności, ograniczone prawa rzeczowe, wierzytelności, prawa wynikające z umów, a także określone prawa własności intelektualnej i prawa udziałowe. Ich zakres zależy od rodzaju prawa. Niektóre mogą być swobodnie zbywane, obciążane, dziedziczone albo egzekwowane, inne są związane z osobą uprawnionego i nie mogą być przeniesione. Prawa majątkowe należy odróżnić od praw niemajątkowych, które służą przede wszystkim ochronie dóbr osobistych lub innych wartości niezwiązanych bezpośrednio z interesem ekonomicznym.

Prawa majątkowe występują w wielu dziedzinach prawa. W prawie cywilnym określają treść własności, stosunków zobowiązaniowych, dziedziczenia i obrotu gospodarczego. Mogą być przedmiotem zabezpieczenia, w tym zastawu, oraz egzekucji, na przykład egzekucji z wierzytelności. W postępowaniu cywilnym sprawy o takie prawa i roszczenia są traktowane jako sprawy majątkowe.

W prawie karnym ochrona praw majątkowych obejmuje między innymi odpowiedzialność za przywłaszczenie cudzej rzeczy lub prawa majątkowego. Przedmiotem przepadku może być korzyść majątkowa uzyskana z przestępstwa, a wykonanie takiego orzeczenia może obejmować przejęcie i spieniężenie składników mienia. Ordynacja podatkowa posługuje się tym pojęciem między innymi w regulacjach dotyczących zastawu skarbowego oraz odpowiedzialności za zaległości podatkowe. Z kolei przepisy o finansach publicznych odnoszą prawa majątkowe do mienia państwowego i samorządowego. W praktyce ustalenie, czy dane uprawnienie ma charakter majątkowy, wpływa na możliwość jego zbycia, dziedziczenia, zabezpieczenia, zajęcia i ochrony przed naruszeniem.