Nadzwyczajne złagodzenie

Nadzwyczajne złagodzenie to szczególna instytucja prawa karnego polegająca na wymierzeniu sprawcy kary łagodniejszej, niż wynikałoby to ze zwykłych granic przewidzianych za dane przestępstwo, wykroczenie albo przestępstwo skarbowe. Stosuje się je tylko wtedy, gdy konkretny przepis przewiduje taką możliwość lub nakazuje jej zastosowanie w określonych okolicznościach.

Najważniejsze cechy:

• dotyczy etapu wymiaru kary, a nie ustalenia, czy czyn został popełniony i czy sprawca ponosi odpowiedzialność;
• może prowadzić do orzeczenia kary poniżej ustawowego minimum albo do zastosowania łagodniejszego sposobu reakcji przewidzianego przez ustawę;
• nie oznacza automatycznego uniewinnienia ani uznania, że czyn nie stanowi przestępstwa;
• wymaga uwzględnienia okoliczności sprawy i podstawy prawnej wskazanej w odpowiednim przepisie.

Nadzwyczajne złagodzenie różni się od zwykłego uwzględnienia okoliczności łagodzących. W zwykłym wymiarze kary sąd porusza się w granicach ustawowego zagrożenia, natomiast przy nadzwyczajnym złagodzeniu może wyjść poza te granice w sposób określony w ustawie. Różni się także od odstąpienia od wymierzenia kary, ponieważ złagodzenie co do zasady nadal prowadzi do wymierzenia kary, choć łagodniejszej.

Instytucja występuje przede wszystkim w Kodeksie karnym, Kodeksie wykroczeń i Kodeksie karnym skarbowym. Może mieć znaczenie między innymi przy ocenie pomocnictwa, szczególnej postawy sprawcy, jego wieku lub innych wyjątkowych okoliczności, a w prawie skarbowym także przy usunięciu skutków naruszenia obowiązku. W Kodeksie wykroczeń nadzwyczajne złagodzenie może w wyjątkowych przypadkach łączyć się z odstąpieniem od wymierzenia kary i zastosowaniem środków oddziaływania społecznego. O zastosowaniu tej instytucji sąd powinien przedstawić podstawę oraz uzasadnienie w wyroku.