Budżet gminy

Budżet gminy to roczny plan finansowy obejmujący dochody, wydatki, przychody i rozchody gminy oraz zasady gospodarowania środkami publicznymi. Jest podstawowym instrumentem wykonywania zadań własnych i zleconych gminy, a także planowania lokalnej polityki finansowej. Budżet jest uchwalany przez radę gminy w formie uchwały budżetowej, natomiast jego wykonanie należy przede wszystkim do wójta, burmistrza albo prezydenta miasta.

W budżecie gminy określa się w szczególności:

• planowane dochody, w tym wpływy z podatków i opłat lokalnych, dochody z majątku gminy, udziały w podatkach, subwencje, dotacje oraz inne środki publiczne;
• planowane wydatki na zadania takie jak oświata, drogi, transport, gospodarka komunalna, pomoc społeczna, ochrona środowiska, planowanie przestrzenne i bezpieczeństwo;
• wynik budżetu, czyli deficyt albo nadwyżkę;
• przychody służące finansowaniu deficytu lub innych potrzeb oraz rozchody, w tym spłaty zobowiązań;
• limity zobowiązań i upoważnienia dla organu wykonawczego, a także zasady wykonywania budżetu.

Budżet ma charakter planu, ale jego postanowienia wyznaczają granice legalnego gospodarowania pieniędzmi gminy. Wydatki powinny być dokonywane na cele i w wysokościach ustalonych w planie, z uwzględnieniem zmian wprowadzanych w toku roku. Budżet może być zmieniany w formie przewidzianej w przepisach, gdy zmieniają się dochody, potrzeby lub warunki realizacji zadań.

Pojęcie budżetu gminy występuje także w przepisach podatkowych, środowiskowych, wodnych oraz dotyczących planowania przestrzennego. Budżet może być wskazany jako odbiorca określonych dochodów, na przykład wpływów z opłat i kar związanych z korzystaniem ze środowiska, albo jako źródło finansowania zadań, w tym sporządzania planów miejscowych i funkcjonowania straży gminnej. Do budżetu mogą również trafiać środki rekompensujące gminie utracone dochody podatkowe. Znaczenie praktyczne budżetu polega na tym, że przesądza on o możliwościach finansowania usług publicznych, inwestycji i innych działań podejmowanych na rzecz wspólnoty samorządowej.