Sygn. akt
XVII AmE 213/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 grudnia 2024 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie XVII Wydział Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w składzie:
Przewodniczący:
Sędzia SO Dariusz Dąbrowski
Protokolant:
starszy sekretarz sądowy Iwona Hutnik
po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2024 r. w Warszawie
na rozprawie
sprawy z powództwa
(...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w P.
przeciwko
Prezesowi Urzędu Regulacji Energetyki
o wymierzenie kary pieniężnej
na skutek odwołania powoda od decyzji Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki
z dnia 7 lipca 2023 roku Nr (...). (...)
(...)
1.
zmienia decyzję Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 7 lipca 2023 r. Nr (...). (...)
(...) w punkcie 2) w ten sposób, że łączny wymiar kary pieniężnej wymierzonej Przedsiębiorcy określa na kwotę 11000 zł (jedenaście tysięcy złotych), natomiast poszczególne kary pieniężne określone w podpunktach od 2)a do 2)k wymierza w wysokości po 1000 zł (jeden tysiąc złotych);
2.
znosi wzajemnie koszty postępowania między stronami.
SSO Dariusz Dąbrowski
Sygn. akt XVII AmE 213/23
UZASADNIENIE
wyroku z dnia 23 grudnia 2024 r.
Decyzją z dnia 7 lipca 2023 r. znak: (...). (...)
(...) DKN: (...), Prezes Urzędu Regulacji Energetyki na podstawie art. 56 ust. 2, ust. 2h pkt 4, ust. 6 i 6a
ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne
(Dz.U. z 2022 r., poz. 1385 z późn. zm., dalej też „P.e.”) oraz w zw. z art. 104 k.p.a. i art. 30 ust. 1 P.e., po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sprawie wymierzenia kary pieniężnej Przedsiębiorcy – (...) sp. z o.o. z siedzibą w P. o nr identyfikacji podatkowej: (...) w związku z nieprzekazaniem w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiące: od kwietnia 2022 r. do lutego 2023 r. do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, orzekł, że:
1.
przedsiębiorca nie przekazał w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przewiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiące: od kwietnia 2022 r. do lutego 2023 r. do Prezesa URE,
2.
za działanie opisane w pkt 1 wymierzył przedsiębiorcy karę pieniężną w łącznej wysokości 110.000,00 zł, w tym:
a)
10.000,00 zł za nieprzekazanie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc kwiecień 2022 r.,
b)
10.000,00 zł za nieprzekazanie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc maj 2022 r.,
c)
10.000,00 zł za nieprzekazanie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc czerwiec 2022 r.,
d)
10.000,00 zł za nieprzekazanie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc lipiec 2022 r.,
e)
10.000,00 zł za nieprzekazanie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc sierpień 2022 r.,
f)
10.000,00 zł za nieprzekazanie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc wrzesień 2022 r.,
g)
10.000,00 zł za nieprzekazanie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc październik 2022 r.,
h)
10.000,00 zł za nieprzekazanie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc listopad 2022 r.,
i)
10.000,00 zł za nieprzekazanie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc grudzień 2022 r.,
j)
10.000,00 zł za nieprzekazanie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc styczeń 2023 r.,
k)
10.000,00 zł za nieprzekazanie w terminie sprawozdania o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiąc luty 2023 r.,
Odwołanie od decyzji wniosła spółka (...) sp. z o.o. zaskarżając ją w części tj. w zakresie pkt. 2 oraz zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, to jest:
a)
art. 56 ust. 6a Prawa energetycznego przez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji jego niezastosowanie, mimo, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy zaistniały określone w tym przepisie przesłanki dające możliwość odstąpienia od wymierzenia kary, gdyż zaprzestanie przez Odwołującego naruszenia prawa, realizacji obowiązku oraz ewidentny znikomy stopień szkodliwości niezłożenia przez Odwołującego sprawozdań w terminie – winny były skłonić Organ do odstąpienia od wymierzenia kary,
b)
art. 56 ust. 6 Prawa energetycznego, przez jego niezastosowanie i wymierzenie kary pieniężnej w wysokości nieusprawiedliwionej okolicznościami sprawy, w związku z niewzięciem pod uwagę i zupełne pominięcie, wynikających z przepisów, dyrektyw wymierzenia kary i okoliczności świadczących na korzyść Odwołującej, tj. znikomego stopnia szkodliwości niezłożenia sprawozdań w terminie, brak zawinienia i nieumyślność naruszenia przez Odwołującą przepisów, jak również dotychczasowej postawy Odwołującej,
c)
naruszenia przepisu postępowania administracyjnego, tj. art. 7 k.p.a., przez brak wyczerpującego zbadania i wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wszystkich okoliczności niniejszej sprawy przez Organ, mających wpływ na rozstrzygnięcie, w szczególności pomięcie faktu, że Odwołująca przywoziła smary w ilościach śladowych, marginalnych, co wykazane zostało w złożonych sprawozdaniach i pozostałej dokumentacji.
Wobec podniesionych zarzutów odwołująca wniosła o:
- zmianę decyzji w części tj. w zakresie pkt. 2 poprzez orzeczenie o odstąpieniu od wymierzenia kary pieniężnej,
ewentualnie o:
- zmianę decyzji w części, co do pkt 2 poprzez obniżenie wymiaru kary pieniężnej w każdym z podpunktów od 2a do 2k,
- oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz odwołującego kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na odwołanie Prezes Urzędu Regulacji Energetyki wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W trakcie postepowania strony nie zmieniły swojego stanowiska w sprawie.
Sąd Okręgowy, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, ustalił następujący stan faktyczny:
Przedsiębiorca (...) sp. z o.o. w P. został wpisany do Rejestru Podmiotów Przywożących decyzją Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 8 marca 2022 r., pod numerem (...).
(okoliczność bezsporna)
Przedsiębiorca nie złożył w terminie informacji o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu za miesiące od kwietnia 2022 r. do lutego 2023 r.
(okoliczność bezsporna)
We wskazanym okresie Przedsiębiorca sprowadził do Polski smary we wskazanych ilościach:
Lp.
Miesiąc
Rodzaj przywiezionego paliwa zgodnie ze złożonym sprawozdaniem
Ilość [w tonach]
1.
Kwiecień 2022 rok
1.
smary (...)
2.
smary (...)
3.
smary (...)
0,023 ton
0,297 ton 0,181 ton
2,
Maj 2022 rok
1.
smary (...)
2.
smary (...)
3.
smary (...)
0,023 ton 0,347 ton 0,228 ton
3.
Czerwiec 2022 rok
1.
smary (...)
2.
smary (...)
3.
smary (...)
0,014 ton 0,324 ton 0,181 ton
4.
Lipiec 2022 rok
1.
smary (...)
2.
smary (...)
3.
smary (...)
0,041 ton 0,408 ton 0,268 ton
5.
Sierpień 2022 rok
1.
smary (...)
2.
smary (...)
3.
smary (...)
0 ton 0 ton 0 ton
6.
Wrzesień 2022 rok
1.
smary (...)
2.
smary (...)
3.
smary (...)
0,037 ton 0,631 ton 0,431 ton
7,
Październik 2022 rok
1.
smary (...)
2.
smary (...)
3.
smary (...)
0,021 ton 0,325 ton 0,135 ton
8.
Listopad 2022 rok
1.
smary (...)
2.
smary (...)
3.
smary (...)
0,035 ton 0,127 ton 0,096 ton
9.
Grudzień 2022 rok
1.
smary (...)
2.
smary (...)
3.
smary (...)
0,035 ton 0,388 ton 0,197 ton
10,
Styczeń 2023 rok
1.
smary (...)
2.
smary (...)
3.
smary (...)
0,034 ton 0,317 ton 0,206 ton
11.
Luty 2023 rok
1.
smary (...)
2.
smary (...)
3.
smary (...)
0,025 ton 0.,265 ton 0,167 ton
Spółka zajmuje się dostawą dla firm i warsztatów przemysłu motoryzacyjnego oraz zaopatrzeniem ich w produkty z zakresu napraw i kontroli pojazdów, szyb samochodowych, karoserii oraz regeneracji i czyszczenia pojazdów oraz w produkty do montażu opon. Sprowadzane smary były wykorzystywane w prowadzonej działalności gospodarczej. (
dane przedstawione przez Spółkę, których prawdziwości nie zaprzeczył pozwany)
Pismem z dnia 20 marca 2023 r. Przedsiębiorca został zawiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie wymierzenia kary pieniężnej w związku z niezłożeniem w terminie sprawozdania, o którym mowa w art. 43d ust. 1 ustawy – Prawo energetyczne oraz wezwany do przesłania stosowanych dokumentów.
(zawiadomienie z 20 marca 2023 r., k. 1-2 akt adm.)
Pismem nadanym w dniu 31 marca 2023 r. przedsiębiorca w odpowiedzi na powyższe zawiadomienie przesłał sprawozdania za okres od kwietnia 2022 r. do lutego 2023 r. oraz dodatkowe dokumenty, do których został zobowiązany przez Organ.
(pismo Spółki nadane 31 marca 2023 r. z załącznikami, k. 4-44 akt adm.)
7 lipca 2023 r. Prezes URE wydał zaskarżoną decyzję.
(decyzja z dnia 7 lipca 2023 r. k. 57-61 akt adm.)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o bezsporne twierdzenia stron oraz dokumenty zgromadzone w aktach administracyjnych. Sąd pominął przy tym wniosek powoda o przesłuchanie wskazanych świadka, mając na uwadze treść art. 235
2§1 pkt 2 k.p.c. z uwagi na to, że był on nieistotny dla rozstrzygnięcia sprawy oraz z przesłuchania stron z uwagi na to, że wszystkie okoliczności sprawy zostały już wyjaśnione.
Sąd Okręgowy, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów zważył, co następuje:
Odwołanie jest częściowo uzasadnienie.
Podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowił art. 56 ust. 1 pkt 12b w zw. z art. 56 ust. 2, ust. 3, ust. 6 i 6a oraz art. 30 ust. 1 P.e. Pierwszy ze wskazanych przepisów reguluje, że karze pieniężnej podlega ten kto nie przekazuje w terminie sprawozdania, o którym mowa w art. 43d P.e. Z kolei przepis wskazany
in fine zakłada, iż przedsiębiorstwo energetyczne posiadające koncesję na wytwarzanie paliw ciekłych lub koncesję na obrót paliwami ciekłymi z zagranicą, a także podmiot przywożący stosownie do swojej działalności przekazuje Prezesowi URE, Prezesowi Agencji Rezerw Materiałowych, ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych oraz ministrowi właściwemu do spraw energii miesięczne sprawozdanie o rodzajach oraz ilości wytworzonych, przywiezionych i wywiezionych paliw ciekłych, a także ich przeznaczeniu - w terminie 20 dni od dnia zakończenia miesiąca, którego dotyczy sprawozdanie.
Szczegółowy wykaz paliw ciekłych, objętych obowiązkiem koncesyjnym oraz których przywóz wymaga wpisu do rejestru podmiotów przywożących określa rozporządzenie Ministra Aktywów Państwowych z dnia 27 listopada 2019 r. w sprawie szczegółowego wykazu paliw ciekłych, których wytwarzanie, magazynowanie lub przeładunek, przesyłanie lub dystrybucja, obrót, w tym obrót z zagranicą, wymaga koncesji oraz których przywóz wymaga wpisu do rejestru podmiotów przywożących (Dz.U. 2019 r., poz. 2332).
Treść odwołania wskazuje, iż decyzja z dnia 7 lipca 2023 r. znak: (...). (...)
(...) DKN: (...) zaskarżona została co do pkt 2, w którym za poszczególne delikty wymierzono Przedsiębiorcy kary po 10000 złotych.
Powodowa Spółka nie kwestionowała rozstrzygnięcia Prezesa URE, zawartego w punkcie 1 sentencji zaskarżonej decyzji, tj. w zakresie, w jakim stwierdzono dopuszczenie się przez powoda deliktu administracyjnego. Strona powodowa zakwestionowała jedynie rozstrzygnięcie w zakresie wymierzonych tą decyzją kar pieniężnych, zawarte w punkcie 2 sentencji orzeczenia. Spór w sprawie sprowadzał się do kwestii zasadności wymierzenia powodowi kar pieniężnych za stwierdzone delikty.
Pierwszy, najdalej idący zarzut odwołania, odnosił się do naruszenia prawa materialnego tj. art. 56 ust. 6a P.e. poprzez jego błędną wykładnię i w rezultacie niezastosowanie, poprzez uznanie, iż stopień szkodliwości czynu, którego dopuściła się Spółka w zakresie niezłożenia w odpowiednim terminie sprawozdań, o których mowa w art. 43d Prawa energetycznego za miesiące: od kwietnia 2022 r. do lutego 2023 r należy ocenić jako znaczny, czym organ przekroczył granice uznania administracyjnego, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika, iż należało uznać, że zachowanie Spółki należy zaklasyfikować jako działanie o niskiej szkodliwości.
Zgodnie z treścią przepisu art. 56 ust. 6a ustawy, Prezes URE może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli stopień szkodliwości czynu jest znikomy, a podmiot zaprzestał naruszania prawa lub zrealizował obowiązek. Należy jednak podkreślić, iż ustawodawca nie obliguje organu do jego zastosowania. Poprzez sformułowanie
„może odstąpić” przewiduje jedynie takie uprawnienie. Prowadzi to do wniosku, że nawet w przypadku łącznego wystąpienia obu przesłanek wskazanych przez ustawodawcę w przepisie art. 56 ust. 6a Pe, Prezes URE może (ale nie musi) skorzystać z tej kompetencji.
Sąd stanął na stanowisku, że nie jest możliwe uznanie, jakoby stopień społecznej szkodliwości czynu był znikomy a tym samym aby zaistniały niezbędne przesłanki do odstąpienia od wymierzenia Przedsiębiorcy kary. Jak już wyżej wskazano, warunkiem jego zastosowania jest zaistnienie łącznie obu przesłanek w nim wymienionych, a więc zarówno stopień szkodliwości czynu jest znikomy, jak i podmiot zaprzestał naruszania prawa lub zrealizował obowiązek. Wobec tego, że Powodowie nie wypełnili obowiązku sprawozdawczego brak było podstaw do odstąpienia od wymierzenia kary za okres od kwietnia 2022 r. do lutego 2023 r. Sąd stoi przy tym na stanowisku, że zaprzestanie naruszenia lub zrealizowanie obowiązku powinno nastąpić do czasu wszczęcia postępowania przez Prezesa URE. Wykonanie obowiązku po tej dacie, zdaniem Sądu powoduje, że brak jest podstaw do uznania, że stopień szkodliwości czynu musi być uznany za większy niż znikomy, a przesłanki dotyczące ilości sprowadzanych w okresie objętym decyzją Wyrobów mogą stanowić podstawę do miarkowania wysokości kary, ale nie do jej odstąpienia. Bez znaczenia w przedmiotowej sprawie jest fakt nieprawidłowego działania zarządu Spółki. Powód jest przedsiębiorcą, wobec tego z uwagi na profesjonalny charaktery wykonywanej przez niego działalności, powinien mieć świadomość spoczywających na nim obowiązków - w tym, sprawozdawczych - i powinien realizować je ze starannością wymaganą od profesjonalisty. „Staranność” ta obejmuje również znajomość obowiązujących przepisów prawa oraz następstw z niego wynikających w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej. Brak realizacji obowiązku sprawozdawczego przez Powoda, doprowadził do naruszenia chronionego ustawą dobra, jakim jest terminowość składania sprawozdań o czym powód miał świadomość, wpisany był bowiem do Rejestru Podmiotów Przywożących od marca 2022 r.
Sąd orzekający w niniejszym składzie w pełni podziela i przyjmuje za swój pogląd Sądu Najwyższego, który w uzasadnieniu wyroku z 27 listopada 2019 r. w sprawie toczącej się pod sygn. akt I NSK 95/18 wskazał,
że to Prezes URE kształtuje politykę wymiaru kar wobec przedsiębiorców popełniających delikty administracyjne określone w ustawie - Prawo energetyczne. W pewnych przypadkach sąd może co prawda zastosować art. 56 ust. 6a p.e., jednakże wpierw Powód powinien wykazać, że pozwany przekroczył zasady uznania administracyjnego oraz że stopień szkodliwości czynu był znikomy, a przedsiębiorca zaprzestał naruszenia prawa lub zrealizował obowiązek. Sąd Najwyższy trafnie wskazywał, że
artykuł 56 ust. 6a p.e. należy interpretować z uwzględnieniem zasady sprawności i rzetelności działania instytucji publicznych, a także zasady równowagi i podziału władzy. Prezes Urzędu Regulacji Energetyki dysponuje więc pewnym luzem decyzyjnym przy interpretacji przesłanki znikomości szkodliwości społecznej czynu, a w razie ziszczenia się wspomnianej przesłanki - uznaniem administracyjnym przy wyborze wariantu rozstrzygnięcia: odstąpienia od kary pieniężnej bądź nieodstąpienia od tej kary. (Wyrok SN z 27.11.2019 r., I NSK 95/18, LEX nr 2817533)
Sąd Okręgowy uznał, iż błędne jest przekonanie Powoda o naruszeniu przepisu art. 56 ust. 6a Pe. Brak zastosowania względem Przedsiębiorcy instytucji odstąpienia od wymierzenia kary wynikał z tego, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane łącznie treścią art. 56 ust. 6a Pe, nie zaś z tego, że Pozwany przekroczył granice uznania administracyjnego bądź dokonał błędnej wykładni przepisów prawa energetycznego. Dlatego też, w przekonaniu Sądu, zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie.
Natomiast kolejny zarzut odwołania odnoszący się do naruszenia art. 56 ust. 6 P.e. poprzez jego niezastosowanie, polegające na wymierzeniu kary pieniężnej w stopniu nieusprawiedliwionym okolicznościami sprawy poprzez nieprawidłowe przyjęcie znacznej szkodliwości czynu zarzuconego Spółce oraz jednocześnie całkowite pominięcie przy wymiarze kary dotychczasowego zachowania Spółki oraz nieznacznej ilości przywiezionych wyrobów podlegających obowiązkowi sprawozdawczemu, znajduje uzasadnienie.
Art. 56 ust. 6 P.e. zawiera ogólną dyrektywę, wskazującą, że ustalając wysokość kary pieniężnej, Prezes Urzędu Regulacji Energetyki uwzględnia stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia oraz dotychczasowe zachowanie podmiotu i jego możliwości finansowe. Miarkowanie kary w oparciu o te kryteria możliwe jest jednak tylko w przypadkach, w których wysokość kary pieniężnej pozostawiona została przez ustawodawcę uznaniu administracyjnemu (np. art. 56 ust. 2 g P.e.). Chodzi tu zatem o sytuację, w której ustawodawca określił górną lub dolną granicę wysokości kary (
por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 października 2014 r. sygn. akt III SK 47/13, opubl. OSNP 2016/8/112). Natomiast kara za naruszenie obowiązku określonego w art. 43d
ustawy określona została w sposób sztywny. W myśl art. 56 ust. 2h pkt 4
ustawy kara ta wynosi 10.000,00 zł. Oznacza to, ze Prezes URE nie ma możliwości miarkowania tej kary skoro została ona
expressis verbis wyrażona w ustawie. Stwierdzając niedopełnienie przez przedsiębiorcę obowiązku sprawozdawczego, Prezes Urzędu jest zatem zobowiązany do nałożenia na dany podmiot kary pieniężnej w stałej wysokości określonej na kwotę 10.000,00 zł. Dla wymierzenia kary nie ma więc znaczenia ocena stopnia szkodliwości czynu, stopnia zawinienia, dotychczasowego zachowania powoda, czy jego możliwości finansowych.
Chociaż powód wprost nie wskazał na płynącą z zasady sprawiedliwości społecznej zasadę proporcjonalności – to Sąd zwarzył co następuje. Dotychczas było przyjęte, iż nie ma możliwości oceny adekwatności nałożonej kary. Tym samym każde naruszenie wiązało się z nałożeniem kary w wysokości 10 tysięcy złotych, jako adekwatnej oraz proporcjonalnej. Wyłączało to badanie kary pod względem subiektywnym. W konsekwencji samo naruszenie obowiązku powodowało nałożenie kary w wysokości 10 tysięcy, niezależnie od winy podmiotu zobowiązanego (tak też: postanowienie z 28 czerwca 2022 r., sygn. P 8/19, OTK ZU A/2022, poz. 43). Jednakże w kontekście zasady proporcjonalności należy zwarzyć, iż nałożona na Spółkę kara a tym samym jej dolegliwość - nie jest proporcjonalna do wagi zidentyfikowanego naruszenia – uchybień Spółki oraz wagi naruszenia.
W związku z powyższym należy przypomnieć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 października 2024 r. w sprawie P 3/23 stwierdził, że art. 56 ust. 2h pkt 4 w związku z art. 56 ust. 1 pkt 12b ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. — Prawo energetyczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 266, ze zm.) w zakresie, w jakim uniemożliwia sądowi powszechnemu miarkowanie kary pieniężnej za złożenie po terminie sprawozdania, o którym mowa w art. 43d ust. 1 powołanej ustawy, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 10 ust. 1 i 2 oraz art. 175 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
W powyższym kontekście zasadne i dopuszczalne było rozważanie możliwości miarkowania kary pieniężnej wymierzonej powodowi. Zgodnie bowiem z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Trzeba jednocześnie przypomnieć, że analogiczne stanowisko Trybunał Konstytucyjny wydawał w sprawach wcześniej przez niego rozpoznawanych w których orzeczenia zostały opublikowane zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji RP. Należy przywołać choćby wyrok Trybunał Konstytucyjny z dnia 20 grudnia 2022 r., SK 66/21, w którym stwierdzono, że art. 9xb pkt 2, art. 9zc ust. 1 oraz art. 9zf ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519), w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2016 r. do 8 sierpnia 2022 r., w zakresie, w jakim przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za przekazanie po terminie sprawozdania, o którym mowa w art. 9o powołanej ustawy, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 20, art. 22, art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Także Sąd Najwyższy kilkakrotnie potwierdził, że sądy powszechne posiadają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu ustawy uznawanego przez nie za niekonstytucyjny i mogą wyrokować z pominięciem takiego przepisu, stosując bezpośrednio Konstytucję (por. postanowienie z dnia 26 maja 1998 r., III SW 1/98, wyrok z dnia 19 kwietnia 2000 r., II CKN 272/2000).
Odnosząc się wprost do zastosowanej regulacji, w sytuacji, w której przepis ustawowy wprost (a nie z zastosowaniem dolnej i górnej granicy) określa karę pieniężną, która może być wymierzona podmiotowi przywożącemu trudno uznać że to Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów, a następnie Sąd Apelacyjny sprawują wymiar sprawiedliwości w danej sprawie – który nie może zdecydować o tym jaka kara jest odpowiednia z uwagi na okoliczności popełnienia czynu. Narusza to jednak zarówno konstytucyjną zasadę podziału i równowagi władz (art. 10 ust. 1 Konstytucji RP) oraz jak również sprawowanie wymiaru sprawiedliwości przez sądy (art. 175 ust. 1 w zw. z art. art. 10 ust. 2 Konstytucji RP). Należy zaś przypomnieć, że zgodnie z art. 479
46 pkt 1 k.p.c. to do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów należy rozpatrywanie odwołań od decyzji Prezesa URE. W sytuacji jednak w której ustawodawca określa karę pieniężną za delikt administracyjny w jednej tylko wysokości, rozpatrywanie odwołań od decyzji Prezesa URE ma charakter jedynie fasadowy, zwłaszcza gdy dotyczą one tak jak w niniejszej sprawie jedynie wysokości kary. Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów nie ma bowiem w takiej sytuacji możliwości zmiany wysokości kary wymierzonej sprawcy deliktu administracyjnego. Tymczasem odpowiedzialność administracyjna w rozważanej sytuacji zbliża się swoim charakterem do odpowiedzialności karnej, która opiera się przede wszystkim na indywidualizacji tejże odpowiedzialności. W sytuacji w której ustawodawca wprost określa karę pieniężną, która ma być wymierzona sprawcy deliktu administracyjnego, uwzględnienie szczególnych okoliczności danego czynu np. winy przez Sąd Powszechny nie jest możliwe, albowiem to ustawodawca, za Sąd, decyduje jaka kara jest uzasadniona. Jest to jednak trudne do pogodzenia z normami wynikającymi z art. 10 w zw. z art. 175 ust 1 Konstytucji RP. Powyższe ma jeszcze większe znaczenie jeśli zważyć, że art. 56 ust. 6a P.e. bardzo wąsko określa granice w których możliwe jest odstąpienie od wymierzenia kary.
Sąd, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela pogląd Sądu Apelacyjnego w Warszawie wyrażony w uzasadnieniu wyroku z dnia 18 maja 2017 r., sygn. VI ACa 1909/15. Sąd Apelacyjny wskazał mianowicie, że sąd orzekający w pierwszej i drugiej instancji w sprawie z odwołania od decyzji Prezesa URE sprawuje pełną merytoryczną kontrolę nad wymiarem kary pieniężnej. Sąd jest także władny samodzielnie dostosować poziom ostatecznie wymierzanej kary pieniężnej do ustalonych w sprawie okoliczności, z uwzględnieniem funkcji kar pieniężnych oraz przesłanek wymiaru kary określonych w ustawie, bądź wynikających z ogólnych zasad prawa, regulacji konstytucyjnych, czy zobowiązań prawnomiędzynarodowych. Sąd nie jest przy tym związany praktyką Prezesa Urzędu i wypracowanym przez niego sposobem dochodzenia do ustalenia wysokości kary pieniężnej. W zależności od okoliczności sprawy może inaczej rozłożyć akcenty, a nawet przypisać większe lub mniejsze znaczenie poszczególnym elementom wpływającym na ostateczny wymiar kary pieniężnej.
Sąd uwzględnił również stosowaną już przez sądy powszechne praktykę miarkowania kar, podzielając w tym zakresie m.in. stanowisko wyrażone przez Sąd Apelacyjny w wyroku z dnia 8 listopada 2024 r. w sprawie VII AGa 579/24.
W kontekście rozważenia możliwości miarkowania nałożonej na powoda kary pieniężnej należy ponownie przywołać art. 56 ust 6 P.e., zgodnie z którym ustalając wysokość kary pieniężnej, Prezes URE uwzględnia stopień szkodliwości czynu, stopień zawinienia oraz dotychczasowe zachowanie podmiotu i jego możliwości finansowe. Zdaniem Sądu w świetle regulacji art. 56 ust. 6 P.e. zasadne było zmiarkowanie kary pieniężnej nałożonej na powoda do kwoty 1 000 zł za każde z naruszeń.
Badając czy w niniejszej sprawie zachodziły przesłanki do miarkowania kary nałożonej na powoda przede wszystkim należy zwrócić uwagę na społeczną szkodliwość czynu powoda, która co prawda nie jest znikoma, niemniej nie może być uznana również za znaczną. Powyższe bez wątpienia stanowi okoliczność łagodzącą. Należy przypomnieć, że wielkość paliwa przywożonego przez powoda była dość niewielka, a jednocześnie w zasadzie wyłącznie na własne potrzeby. Zakładanym zaś rezultatem art. 43d ust. 1 P.e. jest także skuteczne zwalczenie nadużyć w sektorze paliw poprzez ograniczenie możliwości prowadzenia działalności w sposób nielegalny, a z drugiej strony umożliwienie szybkiej identyfikacji i karania takiej działalności, co ma przełożyć się m.in. na lepszą ściągalność danin publicznych (tak uzasadnienie projektu ustawy dostępne na stronie internetowej Sejmu RP, druk 653). Bezspornym jest natomiast, że powód nie dopuszczał się tak określonych nadużyć. Głównym przedmiotem działalności powoda jest dostawa dla firm i warsztatów przemysłu motoryzacyjnego oraz zaopatrzeniem ich w produkty z zakresu napraw i kontroli pojazdów, szyb samochodowych, karoserii oraz regeneracji i czyszczenia pojazdów oraz w produkty do montażu opon. Sprowadzane smary były wykorzystywane w prowadzonej działalności gospodarczej. Nabywane wyroby przeznaczane są do innych celów niż opałowe i napędowe. Klienci spółki stanowiły podmioty wykorzystujące wyroby w dalszej działalności związanej z przemysłem motoryzacyjnym.
Niewątpliwie zatem należy rozróżnić sytuację, w której przedsiębiorstwo energetyczne posiadające koncesję na wytwarzanie paliw ciekłych lub koncesję na obrót paliwami ciekłymi z zagranicą i zajmujące się np. przywozem znacznej ilości klasycznych paliw ciekłych (takich jak np. benzyny), nie dopełnia obowiązku złożenia sprawozdania, o jakim nowa w art. 43d ust. 1 Pe, od sytuacji przedsiębiorcy niebędącego przedsiębiorstwem energetycznym i nieposiadającego koncesji w tym zakresie, a zajmującego się prowadzeniem działalności gospodarczej, przy której wykorzystuje niewielkie ilości sprowadzanych paliw ciekłych, do których ustawodawca zaliczył różnego rodzaju smary, olej biały, gaz płynny oraz benzyny lakowe i przemysłowe. W obu przedstawianych przypadkach stopień społecznej szkodliwości czynu jest diametralnie różny.
Sąd podziela przy tym stanowisko zaprezentowane przez Sąd Apelacyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie VII AGa 579/24, który wskazał, że nie można przyjąć, że powód zachował się w sposób godny naśladowania, bo jednak dopuścił się deliktu z art. 56 ust. 1 pkt 12b Pe, to okoliczności w których doszło do wykonania przez niego obowiązku określonego w art. 43d ust. 1 Pe nie można pominąć przy ustalaniu wysokości kary. Niezasadnym byłoby bowiem w tych okoliczności przyjmowanie, że możliwe i celowe jest traktowanie powoda w takim sam sposób jak podmiotu, który w ogóle nie wykonał obowiązku określonego w art. 43d ust. 1 Pe. Zrealizowanie przez powoda obowiązku, po wezwaniu przez Prezesa URE, powoduje jednocześnie, że odpada cel prewencji indywidualnej wymierzanej kary. Kara powinna bowiem odstraszać powoda od popełnienia w przyszłości deliktu administracyjnego. Powód zrozumiał swój błąd i usunął skutki które powstały w wyniku naruszenia przez niego obowiązku określonego w art. 43d ust. 1 P.e. Co do zasady, kara ma bowiem na celu ukaranie za niewłaściwe postępowanie, tak, aby nie powtórzyło się ono w przyszłości.
Sąd miał także na uwadze fakt, że analizowany czyn został popełniony nieumyślnie w wyniku niedbalstwa powoda związanego ze zmianami personalnymi w Spółce. Powód nie jest podmiotem prowadzącym działalność w branży paliw ciekłych ani branży energetycznej. Naruszony zaś obowiązek został wprowadzony na mocy ustawy z dnia 22 lipca 2016 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2016, poz. 1165). Stanowił on swoiste novum zwłaszcza dla podmiotów nieprowadzących zasadniczej działalności gospodarczej w branży energetycznej.
Kolejną przesłanką wymiaru kary pieniężnej jest dotychczasowe zachowanie adresata kary pieniężnej. Przesłanka dotyczy w szczególności prawidłowości zachowania w aspekcie wykonywania obowiązków wynikających z norm Prawa energetycznego. W sytuacji gdy adresat kary pieniężnej nie był uprzednio karany na podstawie norm Prawa energetycznego, należy przyjąć, że okoliczność ta stanowi przesłankę pozytywną, pozwalającą na obniżenie wysokości kary pieniężnej.
Należy przy tym wskazać, że wymierzenie kary w wysokości określonej decyzją powodowałoby, że nie spełniałaby ona funkcji prewencji ogólnej. Kara wymierzona w sposób wskazany w zaskarżonej decyzji nie tylko nie spełniałaby funkcji odstraszającej, gdyż powód nie wypełniał obowiązków sprawozdawczych z niewiedzy, a po uzyskaniu tej wiedzy, złożył zaległe sprawozdania i składa je na bieżąco, ale tak nałożona kara spełniałaby funkcję motywującą do nie zgłaszania w przyszłości zaległych deliktów, co jest wypaczeniem jej funkcji. Podmioty znajdujące się w sytuacji analogicznej do powoda nie miałyby jakiegokolwiek interesu w dobrowolnym przyznaniu się do naruszenia art. 43d ust. 1 Pe i wykonania tego obowiązku z własnej inicjatywy, zanim organ regulacyjny uzyska o tym wiedzę. Gdyby w obu sytuacjach groziła im identyczna kara, to trudno byłoby mówić o spełnieniu przez nią prewencji ogólnej. Przedsiębiorca mógłby wręcz celowo oczekiwać z wykonaniem obowiązku z art. 43d ust. 1 Pe uważając, że organ regulacyjny nigdy nie uzyska wiedzy o popełnieniu przez niego deliktu administracyjnego lub też że dojdzie do przedawnienia jego karalności. Z tego też względu oceniając zasadność nałożonej kary Sąd miał także na względzie, że administracyjne kary pieniężne nie mają wyłącznie charakteru sankcji karnych, gdyż ich funkcja nie ogranicza się do represji za naruszenie nakazów i zakazów, ale równie istotna jest jej funkcja prewencyjna i dyscyplinująca. W tej części Sąd podziela stanowisko Sądu Apelacyjnego zaprezentowane w uzasadnieniu cytowanego już wyroku wydanego w sprawie VII AGa 579/24.
Ustalając wreszcie wysokość kary pieniężnej wymierzanej powodowi Sąd wziął również pod uwagę wynikające z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego zasady, których organy ochrony prawnej zobowiązane są przestrzegać przy stosowaniu administracyjnej kary pieniężnej (zob. orzeczenie TK z dnia 1 marca 1994 r., U 7/93, OTK 1994, nr 1, poz. 5, jak również M. Wyrzykowski, M. Ziółkowski (w:) System Prawa Administracyjnego, t. 2, Warszawa 2012, s. 361 i n., oraz powołane tam orzecznictwo TK). Należy zaś podkreślić, że podstawową zasadą dopuszczającą możliwość zastosowania kary pieniężnej oraz wskazującą granice kompetencji organów administracji publicznej przy stosowaniu tej formy represji jest zasada proporcjonalności (zob. wyrok TK z dnia 27 kwietnia 1999 r., P 7/98, OTK 1999, nr 4, poz. 72). Uwzględniając okoliczności niniejszej sprawy kara wymierzona przez Prezesa URE nie jest proporcjonalna i dlatego należało ją miarkować.
Z tych wszystkich względów w ocenie Sądu zasadne było obniżenie kary pieniężnej wymierzonej powodowi do łącznej wysokości 11 000 zł, a poszczególne kary pieniężne określone w podpunktach od 2)a do 2)k po 1 000 zł.
Zdaniem Sądu tak określona kara uwzględnia stopień społecznej szkodliwości czynu przypisanego powodowi, okoliczności jego popełnienia, stopień winy, jak również dotychczasowe jego postępowanie. Kara w tej wysokości spełnia jednocześnie cele kary tak w zakresie prewencji, jak i represji. Uwzględnia ona również trafne stanowisko Sądu Apelacyjnego w Warszawie wyrażone w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 stycznia 2023 r. VII AGa 939/22 w którym zwrócono uwagę, że powinno być premiowanie zachowanie powodujące naprawienie nieprawidłowości, a nie trwanie w niej i dokonywanie kolejnych zaniedbań.
Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 479
53 § 2 k.p.c., Sąd Okręgowy orzekł jak w sentencji, zmieniając zaskarżoną decyzję w części poprzez uwzględnienie odwołania powoda w części w ten sposób, że wymierzoną karę w wysokości 110 000 zł obniżył do kwoty 11 000 zł, poprzez obniżenie kar jednostkowych do 1 tysiąca za każdy z popełnionych czynów.
O kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. z uwagi na częściowe uwzględnienie żądań koszty procesu zostały wzajemnie zniesione.
SSO Dariusz Dąbrowski