Postanowienie WZ 36/07

POSTANOWIENIE Z DNIA 2 PAŹDZIERNIKA 2007 R. WZ 36/07 W wypadku, w którym jedno z zachowań składających się na czyn ciągły (art. 12 k.k.) popełnione zostało przez sprawcę przestępstwa w cza- sie pełnienia czynnej służby wojskowej, a drugie po zwolnieniu go z tej służby, do określenia właściwości sądu stosuje się odpowiednio art. 649 § 1 k.p.k., co oznacza, że sprawę o to przestępstwo rozpoznaje sąd wojsko- wy, bowiem więź łącząca oba zachowania decydując o jedności czynu, nie dopuszcza w ogóle możliwości ich oddzielnego rozpoznania. Przewodniczący: sędzia SN W. Maciak. Sędziowie SN: M. Pietruszyński (sprawozdawca), J. B. Rychlicki. Sąd Najwyższy, w sprawie mjr. rez. Romana S., oskarżonego o po- pełnienie przestępstwa określonego w art. 239 § 1 d. k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. w zb. z art. 228 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. i mjr. rez. Andrzeja K., oskarżonego o popełnienie przestępstwa określonego w art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 12 k.k., po rozpoznaniu na posiedzeniu w Izbie Wojskowej zaża- lenia prokuratora Wojskowej Prokuratury Garnizonowej w S. na postano- wienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 16 lipca 2007r., w czę- ści dotyczącej stwierdzenia niewłaściwości do rozpoznania sprawy mjr. rez. Romana S. i przekazania jej do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w S.; u c h y l i ł postanowienie w zaskarżonej części i sprawę mjr. Romana S. p r z e k a z a ł Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w P. do rozpoznania. 2 Z u z a s a d n i e n i a : Mjr. rez. Roman S. oskarżony został o popełnienie przestępstwa, wy- czerpującego dyspozycję art. 239 § 1 d.k.k. w zw. z art. 4§1 k.k. w zb. z art. 228 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. W akcie oskarżenie przyjęto, że poszczególne zachowania oskarżo- nego, wypełniające znamiona przestępstw, składające się na czyn ciągły, miały miejsce w okresie od dnia 1 listopada 1996 r. do dnia 12 lutego 2004 r. Tym samym aktem oskarżenia objęto mjr. rez. Andrzeja K., któremu za- rzucono popełnienie, w okresie od dnia 4 września 2000 r. do dnia 25 mar- ca 2002 r., przestępstwa określonego w art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 12 k.k. Ustalono, że oskarżony mjr. Roman S. został zwolniony z czynnej służby wojskowej w dniu 31 stycznia 2002 r. Dysponując takimi informacjami, Pre- zes Wojskowego Sądu Okręgowego w P. skierował sprawę oskarżonych mjr. rez. Romana S. i mjr. rez. Andrzeja K. na posiedzenie w celu wydania postanowienia w przedmiocie właściwości sądu. Na posiedzeniu w dniu 16 lipca 2007 r., Wojskowy Sąd Okręgowy w P. wydał postanowienie, mocą którego – na podstawie art. 34 § 2 k.p.k. a contrario – wyłączył ze sprawy materiały dotyczące oskarżonego mjr. rez. Andrzeja K., a na podstawie art. 35§1 k.p.k. stwierdził swoją niewłaściwość do rozpoznania sprawy mjr. rez. Romana S. i przekazał ją do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w S., jako właściwemu miejscowo i rzeczowo, uzna- jąc że między czynami zarzuconymi obu oskarżonym nie istnieje związek podmiotowy i przedmiotowy, określony w art. 650§1 k.p.k. Uzasadniając swoje stanowisko Sąd pierwszej instancji wskazał, że zarzucone oskarżo- nemu Romanowi S. przestępstwo korupcji, ujęte w konstrukcję czynu cią- głego, zostało popełnione w dniu 12 lutego 2004 r. (data ostatniego za- chowania oskarżonego), a więc w czasie, gdy oskarżony nie pełnił już 3 czynnej służby wojskowej (zwolniony w dniu 31 stycznia 2002 r.). Konfron- tując czas popełnienia czynu ciągłego z datą zwolnienia oskarżonego z czynnej służby wojskowej Sąd uznał, że w chwili popełnienia zarzucanego czynu był już osobą cywilną i jego sprawę powinien rozpoznać sąd po- wszechny. Na to postanowienie, w części dotyczącej stwierdzenia niewłaściwo- ści sądu wojskowego do rozpoznania sprawy mjr. rez. Romana S. i przeka- zania jej do rozpoznania sądowi powszechnemu, zażalił się prokurator. W skardze podniósł obrazę przepisów postępowania, mającą wpływ na treść orzeczenia, a to art. 35 § 1 k.p.k., przez uznanie, że mjr. rez. Roman S. w chwili popełnienia zarzucanego czynu był osobą cywilną i dlatego jego sprawę powinien rozpoznać sąd powszechny a nie wojskowy, podczas gdy podlega on właściwości wojskowych organów wymiaru sprawiedliwości i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy tego oskarżonego do rozpoznania Sądowi pierwszej instancji. Skarżący stwier- dził również, że materialnoprawna ocena zachowań oskarżonego nie może decydować o właściwości sądu do rozpoznania jego sprawy, gdy oskarżo- ny swoimi zachowaniami naruszył obowiązek wynikający ze służby woj- skowej. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Rozważania prawne sądu odwoławczego musiały skoncentrować się, w związku z treścią zażalenia, na zagadnieniu właściwości sądu wojsko- wego do orzekania w sprawie czynu ciągłego, składającego się z szeregu zachowań sprawcy, wyczerpujących samodzielnie znamiona przestępstwa, dokonanych przez niego w czasie pełnienia czynnej służby wojskowej, jak i po zwolnieniu z tej służby, które nastąpiło przed zakończeniem ostatniego zachowania wchodzącego w skład czynu ciągłego. Kwestię właściwości z łączności spraw o charakterze podmiotowym, gdy elementem łączącym jest osoba sprawcy, rozstrzyga treść art. 649 § 1 k.p.k. Zgodnie z nią, jeżeli 4 sprawca przestępstwa podlegającego orzecznictwu sądów wojskowych popełnił także przestępstwo podlegające orzecznictwu sądów powszech- nych, a przestępstwa pozostają ze sobą w takim związku, że dobro wymia- ru sprawiedliwości wymaga ich łącznego rozpoznania, rozpoznaje łącznie sąd wojskowy. Z treści tego przepisu wynika, że łączność podmiotowa spraw wchodzi w grę, gdy sprawca popełni co najmniej dwa przestępstwa, a co najmniej jedno z nich podlega orzecznictwu sądów wojskowych. Za- tem, mogłoby się wydawać, że przepis ten nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy zarzucono sprawcy popełnienie czynu ciągłego stanowiącego jedno przestępstwo. Przekonanie to jest jednak błędne. Podstawę faktycz- ną czynu ciągłego stanowią co najmniej dwa zachowania tego samego sprawcy, przy czym regułą jest wielość zachowań, które przy zaistnieniu przesłanek określonych w art. 12 k.k. mogą być uznane za jednorazową realizację znamion czynu zabronionego. Skoro dla rozważań w kwestii wła- ściwości z łączności spraw o charakterze podmiotowym, unormowanej w art. 649 § 1 k.p.k., konieczne jest, aby co najmniej jedno z popełnionych przestępstw podlegało orzecznictwu sadów wojskowych, to odwołanie się do treści przepisu normującego kwestię tej właściwości, jest tym bardziej zasadne, gdy mamy do czynienia z wielością zachowań, które samodziel- nie mogą realizować znamiona przestępstwa i podlegać orzecznictwu są- dów wojskowych. Zatem, jeżeli co najmniej jedno z zachowań sprawcy, składających się na czyn ciągły, wyczerpujących samodzielnie znamiona przestępstwa, podlega orzecznictwu sądów wojskowych, (...) sprawę o ten czyn – na podstawie art. 649 § 1 k.p.k. – rozpoznaje sąd wojskowy. Z treści wskazanego przepisu wynika również, że nawet w sytuacji uznania, że dobro wymiaru sprawiedliwości nie wymaga łącznego rozpo- znania spraw z zakresu orzecznictwa sądów wojskowych i sądów po- wszechnych, to sprawy z jurysdykcji sądów wojskowych pozostają nadal w gestii tego sądu, a tylko sprawy podlegające orzecznictwu sądów po- 5 wszechnych, muszą zostać przekazane właściwemu sądowi powszechne- mu, w trybie art. 35 § 1 k.p.k. Zgodnie bowiem z treścią art. 12 pkt 1 lit.a p.w.k.p.k. orzecznictwu sądów wojskowych podlegają sprawy żołnierzy w czynnej służbie wojskowej o przestępstwa popełnione w czasie pełnienia tej służby. Sprawy te podlegają właściwości sądów wojskowych nawet wte- dy, gdy żołnierz został zwolniony z czynnej służby wojskowej (art. 12 pkt 2 wskazanej ustawy). Przekazanie sprawy sądowi powszechnemu mogłoby natomiast nastąpić na podstawie art. 12 pkt 3 p.w.k.p.k., pod warunkiem wykazania przez sąd wojskowy, że możliwość ta nie jest wyłączona z przy- czyn określonych w tym przepisie, a skorzystanie z tej możliwości uzasad- nione jest celem procesu karnego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2002 r., WZ 42/02, OSNKW 2003 z.3-4, poz. 38). Przenosząc te rozważania na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić należało, że decyzja Sądu pierwszej instancji, stwierdzająca swoją niewła- ściwość do rozpoznania sprawy mjr. rez. Romana S., była błędna w każdej płaszczyźnie. Przekazanie sprawy oskarżonego, w zakresie zachowań podlegających orzecznictwu sądów wojskowych, sądowi powszechnemu, na podstawie art. 35 § 1 k.p.k., w ogóle nie było możliwe. Tego toku rozu- mowania nie mogło zmienić odwołanie się przez Sąd pierwszej instancji do czasu popełnienia przez oskarżonego czynu ciągłego jako całości (okre- ślonego datą ostatniego zachowania ujętego w ramy ciągłości), wykracza- jącego poza okres pełnienia przez oskarżonego czynnej służby wojskowej, który miał wyłączyć właściwość sądu wojskowego w tej sprawie. Zakreślo- ne w akcie oskarżenia podstawy materialne odpowiedzialności oskarżone- go, nie mogły determinować właściwości sądu do orzekania w sprawie czynu oskarżonego. Dla ustalenia właściwości sądu wojskowego z łączno- ści spraw o charakterze podmiotowym istotne było, że sprawca w okresie zakreślonym ramami aktu oskarżenia, popełnił co najmniej dwa zachowa- nia, samodzielnie wypełniające znamiona przestępstwa, z których co naj- 6 mniej jedno podlegało orzecznictwu sądów wojskowych i między tymi za- chowaniami istniała określona więź, decydująca o potrzebie ich jednocze- snego rozpoznania. Taka sytuacja zaistniała w tej sprawie. Przekazanie sprawy w zakresie zachowań podlegających jurysdykcji są- dów wojskowych do sądu powszechnego, nie wchodziło również w grę na podstawie art. 12 pkt 3 p.w.k.p.k., albowiem zachowania oskarżonego w czasie pełnienia przez niego czynnej służby wojskowej, stanowiły, bez cie- nia wątpliwości, naruszenie obowiązku wynikającego ze służby wojskowej. Dokonując takiej oceny postępowania oskarżonego, uwzględniono wywody zawarte w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2002 r. (WZ 5/02, OSNKW 2002, z. 7-8, poz. 63). W kontekście tych rozważań wskazać nadto należało, że Sąd pierwszej instancji podejmując błędną decyzję, nie rozważył argumentów, które legły u podstaw decyzji tego samego Sądu z dnia 14 grudnia 2006 r., w której nie podzielił on stanowiska prokuratura o możliwości zrzeczenia się jurysdykcji w zakresie zarzutów przedstawionych również oskarżonemu mjr. rez. Romanowi S. Z tych względów, uznając za trafny zarzut zażalenia, zaskarżone po- stanowienie należało uchylić i sprawę o czyn ciągły zarzucony oskarżone- mu mjr. rez. Romanowi S., z uwagi na istniejące w tej sprawie więzy natury podmiotowej i przedmiotowej, łączące poszczególne zachowania oskarżo- nego, uzasadniające potrzebę łącznego wyjaśnienia wszystkich zachowań sprawcy, przekazać do rozpoznania przez Wojskowy Sąd Okręgowy w P.