Sygn. akt VIII U 2853/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 25 sierpnia 2025 r. znak: (...) Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w F. na podstawie art. 11, art. (...), art. 39a, art. 41 ust. 2 oraz art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2025 r., poz. 305 z późn. zm.) oraz art. 144 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zawiesił I. T. od dnia 1 stycznia 2025 r. prawo do emerytury wojskowej oraz ustalił wysokość nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 stycznia 2025 r. do (...) maja 2025 r. w wysokości 81.189,93 zł brutto.
W uzasadnieniu organ rentowy podnosił, że na podstawie Rozkazu Personalnego Dyrektora Departamentu Kadr nr (...) z dnia 16 maja 2025 r. oraz rozkazu dziennego (...) Brygady Kawalerii Powietrznej nr (...) z dnia 27 maja 2025 r. ubezpieczonemu został przedłużony okres pozostawania w dyspozycji do dnia 30 sierpnia 2025 r. Wobec tego należało zawiesić prawo do emerytury wojskowej. Przy tym dyrektor wskazał, że w okresie od 1 stycznia 2025 r. do (...) maja 2025 r. wypłacił ubezpieczonemu emeryturę wojskową w wysokości 79.311,02 zł brutto oraz dodatkowe roczne świadczenie wypłacone
w kwocie 1.878,91 zł co stanowi kwotę nienależnie pobranego świadczenia i podlega zwrotowi.
(decyzja z 25 sierpnia 2025 r. w aktach (...)).
Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 26 września 2025 r. złożył I. T. zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1.
Art. 39a ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin poprzez jego zastosowanie wynikające z błędnego uznania, że doszło do ponownego powołania do zawodowej służby wojskowej odwołującego, podczas gdy w okresie wskazanym w skarżonej decyzji odwołujący nie został ponownie powołany do służby wojskowej,
2.
Art. 41 ust. 2 oraz art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy i ich rodzin poprzez ich niewłaściwe zastosowanie
i w konsekwencji żądanie zwrotu uposażenia emerytalnego odwołującego.
Zaskarżonej decyzji zarzucono również naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
1.
art. 8 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyznawaniu prawa do świadczenia i wypłacania go, a następnie żądania zwrotu tego świadczenia od daty jego przyznania wobec braku zmiany stanu faktycznego sprawy oraz powoływaniu się w skarżonej decyzji na wypełnieniu przez organ obowiązku pouczenia strony, podczas gdy rzekome pouczenie było wadliwe i jedynie fragmentaryczne, co nie pozwoliło stronie na zapoznanie się z obowiązkami ciążącymi po stronie odwołującego. Skarżący podnosił, że powyższe stoi w sprzeczności w budowaniu zaufania strony do Państwa;
2.
art. 7 i art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające na:
a.
uznaniu przez Organ emerytalny, że odwołujący został, po przyznaniu prawa do emerytury od 1 stycznia 2025 r., ponownie powołany do pełnienia służby wojskowej co w rzeczywistości nie nastąpiło;
b.
uznaniu, że wystąpiły okoliczności, o których odwołujący powinien poinformować organ emerytalny o czym rzekomo odwołujący miał zostać pouczony, podczas gdy takie okoliczności nie miały miejsca, a odwołujący nie został wcześniej pouczony o jakichkolwiek obowiązkach informacyjnych ciążących na stronie.
Mając na uwadze powyższe zarzuty odwołujący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji
w części dotyczącej zwrotu pobranych świadczeń emerytalnych przez odwołującego, ewentualnie na wypadek nieuwzględnienia żądania uchylenia zaskarżonej decyzji w części, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
(odwołanie k. 3-10).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie wskazując, że na podstawie rozkazu personalnego Ł. Departamentu Kadr nr (...) z dnia 16 maja 2025 r. oraz rozkazu dziennego (...) Brygady Kawalerii Powietrznej nr (...)/25
z dnia 27 maja 2025 r. powodowi zastał przedłużony okres pozostawania w dyspozycji do dnia 30 sierpnia 2025 r. Ustalając powyższe, decyzją z dnia 6 czerwca 2025 r. została wstrzymana wypłata emerytury wojskowej od dnia 1 czerwca 2025 r., zaś zaskarżoną decyzją z 25 sierpnia 2025 r. zostało zawieszone od dnia 1 stycznia 2025 r. prawo do emerytury wojskowej oraz ustalona wysokość nienależnie pobranego świadczenia za okres od 1 stycznia 2025 r. do (...) maja 2025 r. w wysokości 81.198,93 zł.
W ocenie organu rentowego podkreślenia wymaga, że przedłużenie okresu pozostawania w dyspozycji do dnia 30 sierpnia 2025 r. zostało dokonane na podstawie art. 200 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, zgodnie z którym żołnierza zawodowego zwolnionego z dotychczas zajmowanego stanowiska służbowego przenosi się do dyspozycji kierownika komórki organizacyjnej właściwej do spraw kadr jeżeli przewiduje się wyznaczenie go na inne stanowisko służbowe, przy czym okres pozostawania w dyspozycji nie może być jednorazowo dłużny niż 2 lata; żołnierz, o którym mowa w ust. 1, jest na zaopatrzeniu w dotychczasowej lub innej jednostce wojskowej (200 ust. 2 ww. ustawy).
Zdaniem organu rentowego, wskazać należy, że zaopatrzenie emerytalne przysługuje żołnierzom zwolnionym z zawodowym służby wojskowej, co uwzględniając treść ww. rozkazu personalnego z dnia 16 maja 2025 r. nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie, a tym samym odpadła przesłanka uzasadniająca pobieranie emerytury wojskowej za okres pozostawania
w dyspozycji i na zaopatrzeniu w dotychczasowej jednostce wojskowej.
(odpowiedź na odwołanie k. 28-28v.).
Na rozprawie w dniu 18 sierpnia 2026 r. wnioskodawca poparł odwołanie,
a pełnomocnik ZUS wniósł o oddalenie odwołania. Wnioskodawca wyjaśnił przy tym, że jednostka wojskowa wypłaciła mu wynagrodzenie za okres od czerwca do sierpnia. Natomiast nie wypłacili mu wynagrodzenia od stycznia do maja 2025 r. O fakcie, że wnioskodawca nie został zwolniony ze służby dowiedział się on dopiero w połowie maja 2025 r. - 23 maja odebrał rozkaz personalny Dyrektora Departamentu Kadr Ministerstwa. To był piątek i 26 maja 2025 r. w poniedziałek stawił się do jednostki wojskowej i od tego momentu stawiał się do jednostki wojskowej. Nie powierzano mu żadnych obowiązków. Uposażenie zaczął dostawać od czerwca 2025 r. Wskazywał też, że wystąpił do jednostki o wypłatę jego uposażenia za okres od
31 grudnia do maja 2025 r., natomiast pismo zostało mu zwrócone postanowieniem Dowódcy
25. Brygady Kawalerii Powietrznej z dnia 10 lutego 2026 r. Wskazywał również, że nie odwoływał się od tego postanowienia do Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych
w T. ani do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Wskazał przy tym, że korzystniejsze dla niego byłoby uposażenie w okresie od stycznia do maja 2025 r. niż świadczenie emerytalne.
(końcowe stanowiska stron e-protokół rozprawy z 18 sierpnia 2026 r. 00:01:50-00:17:27 – płyta CD k. 69).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Ubezpieczony płk. I. T. urodził się (...)
(bezsporne).
Ubezpieczony od 8 sierpnia 2016 r. pełnił zawodową służbę wojskową w dyspozycji Dyrektora Departamentu Kadr z miejscem wykonywania obowiązków służbowych w Dowództwie 25. Brygady Kawalerii Powietrznej w J., do dnia 30 grudnia 2024 r.
Pismem z dnia 20 listopada 2024 r. Minister Obrony Narodowej powiadomił ubezpieczonego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej wskutek niewyznaczenia na stanowisko służbowe w czasie pozostawania w dyspozycji. Z przedmiotowym dokumentem ubezpieczony zapoznał się w dniu 26 listopada 2024 r. Ubezpieczony nie skorzystał z możliwości czynnego udziału w toku postępowania administracyjnego przed wydaniem decyzji.
(bezsporne, świadectwo służby k. 42-46).
Decyzją nr (...) z dnia 5 grudnia 2024 r. Minister Obrony Narodowej zwolnił płk. I. T. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do pasywnej rezerwy z dniem (...) grudnia 2024 r., wskutek niewyznaczenia na stanowisko służbowe w czasie pozostawania w dyspozycji. Wymieniony dokument został doręczony zainteresowanemu w postaci „wyciągu” w dniu 23 grudnia 2024 r. za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Od powyższej decyzji, w dniu (...) grudnia 2024 r., zachowując ustawowy termin, ubezpieczony złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od wyżej wymienionej decyzji, zarzucając m.in. niedoręczenie decyzji administracyjnej stwierdzając, że wyżej wymieniony dokument stanowił ksero wyciągu z decyzji Ministra Obrony Narodowej. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2025 r. Minister Obrony Narodowej stwierdził niedopuszczalność wniesienia odwołania od powyższej decyzji.
(postanowienie k. 20-22).
Decyzją z dnia 27 stycznia 2025 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w F., po rozpoznaniu wniosku ubezpieczonego z dnia 16 stycznia 2025 r., przyznał mu emeryturę wojskową od dnia 1 stycznia 2025 r. w wysokości 15.962,12 zł, ustalając termin jej płatności na 10 dzień każdego miesiąca.
(bezsporne, a nadto decyzja k. 16-19).
Następnie decyzją nr (...) z dnia 19 marca 2025 r. Minister Obrony Narodowej zwolnił ubezpieczonego z zawodowej służby wojskowej i przeniósł do pasywnej rezerwy wskutek niewyznaczenia na stanowisko służbowe w czasie pozostawania w dyspozycji. Podstawę wydania decyzji z 19 marca 2025 r. stanowił art. 226 pkt 10 ustawy w zw. art. 229 ust. i ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny.
Zachowując ustawowy termin, w dniu 7 kwietnia 2025 r. (data stempla pocztowego) ubezpieczony złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ubezpieczony zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie norm prawnych zawartych w art. 226 pkt 10 w zw. z art. 229 ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny oraz art. 110 § 1, art. 6, art. 8 § 1 k.p.a. polegające na błędnej interpretacji wyżej wymienionych przepisów, a w konsekwencji błędne ich zastosowanie. I. T. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Obrony Narodowej nr (...) z dnia 19 marca 2025 r. i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy.
Decyzją nr (...) z dnia 7 maja 2025 r. Minister Obrony Narodowej uchylił w całości zaskarżoną decyzję z dnia 19 marca 2025 r. i umorzył postępowanie w pierwszej instancji.
(decyzja z 7 maja 2025 r. k. 23-25).
Rozkazem personalnym nr (...) z dnia 16 maja 2025 Dyrektor Departamentu Kadr, na podstawie art. 200 ust. 4 pkt 2, art. 191 pkt 3 w zw. z art. 200 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy
z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny (Dz.U. z 2024 r. poz. 248 z późn. zm.) § 30 ust. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 20 lutego 2023 r. w sprawie wyznaczenia żołnierzy zawodowych na stanowiska służbowe i zwalniania z tych stanowisk (Dz.U. poz. 413), przedłużył I. T. okres pozostawania w dyspozycji do dnia 30 sierpnia 2025 r. Jednocześnie miejsca wykonywania zadań służbowych oraz miejsce zaopatrzenia logistycznego i finansowego pozostawiono bez zmian.
(rozkaz nr (...) z 16 maja 2025 r. k. 15).
Decyzją (...) z dnia 6 czerwca 2025 r. Dyrektor Wojskowego Biura Emerytalnego w F. wstrzymał ubezpieczonemu wypłatę emerytury wojskowej argumentując, że na podstawie rozkazu personalnego Dyrektora Departamentu Kadr
nr (...) z dnia 16 maja 2025 r. oraz rozkazu dziennego (...) Brygady Kawalerii Powietrznej nr (...) z dnia 27 maja 2025 r. został przedłużony okres pozostawania I. T. w dyspozycji do dnia 30 sierpnia 2025 r.
(decyzja o wstrzymaniu wypłaty emerytury pomostowej k. 11).
Pismem z dnia 28 stycznia 2026 r. ubezpieczony wniósł do (...). Brygady Kawalerii Powietrznej, wezwanie do zapłaty na jego rzecz uposażenia wraz z dodatkowymi świadczeniami za okres od (...) grudnia 2024 r. do 25 maja 2025 r. Postanowieniem z dnia
10 lutego 2026 r. Dowódca zwrócił ubezpieczonemu powyższe pismo wskazując, że Dowódca
25. Brygady Kawalerii Powietrznej nie jest właściwy do rozpoznania powyższej sprawy,
z uwagi na brak podstawy prawnej, a tym samym kompetencji do rozstrzygania o uposażeniu osoby, która nie pozostaje w służbie.
(postanowienie nr z 10 lutego 2026 r. k. 46-47).
Ubezpieczony nie miał wypłacanego uposażenia w okresie od 1 stycznia do 25 maja 2025 r. przez (...) Wojskowy Oddział Gospodarzy w D.. Jednostka wojskowa wypłaciła mu natomiast wynagrodzenie za okres od czerwca do sierpnia 2025r.
(bezsporne; zaświadczenie (...). (...) w D. z 15 września 2025 r. k. 14).
W okresie od stycznia 2025 r. do maja 2025 r. tytułem świadczeń emerytalnych oraz dodatkowego rocznego świadczenia pieniężnego dla emerytów i rencistów, wnioskodawcy wypłacono kwotę 81.189,93 zł.
(bezsporne; wyliczenie nienależnie pobranego świadczenia w aktach (...)).
Decyzją Ministra Obrony Narodowej nr (...) z dnia 16 lipca 2025 r. płk. I. T. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do pasywnej rezerwy wskutek niewyznaczenia na stanowisko służbowe w czasie pozostawania
w dyspozycji.
(bezsporne).
Powyższy – zasadniczo bezsporny stan faktyczny – został ustalony w oparciu
o wskazane powyżej dowody z dokumentów. Przy tym zauważenia wymaga, że spór
w niniejszej sprawie miał charakter prawny i koncentrował się na rozstrzygnięciu kwestii czy stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej powoduje obowiązek zwrotu emerytury wypłaconej po zwolnieniu ze służby.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie jest zasadne.
Zgodnie z art. 48 ust. 1 z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 305 z późn. zm., dalej: ustawa zaopatrzeniowa), osoby, które pobierały świadczenia pieniężne pomimo istnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo ograniczenie ich wysokości, są obowiązane do zwrotu nienależnych im świadczeń, jeżeli były pouczone w formie pisemnej przez organ emerytalny o obowiązku zawiadomienia o tych okolicznościach. Ustęp 2 art. 48 stanowi, że osoba, która pobierała świadczenia pieniężne ustalone i wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd wojskowego organu emerytalnego, jest obowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie,
w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego.
Stosownie do treści ust. 2a art. 48 za nienależnie pobrane świadczenia pieniężne uważa się również świadczenia pieniężne wypłacone, z przyczyn niezależnych od wojskowego organu emerytalnego, osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu.
Na mocy ust. 3 art. 48 nie można żądać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych za okres:
1) dłuższy niż 12 miesięcy od dnia wydania decyzji, jeżeli osoba pobierająca świadczenie zawiadomiła wojskowy organ emerytalny o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, a mimo to świadczenia były jej nadal wypłacane;
2) dłuższy niż 3 lata od dnia wydania decyzji w pozostałych przypadkach.
Zgodnie zaś art. 48 ust. 3a. kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych
w związku z osiągnięciem przychodów, o których mowa w art. 40, podlegają zwrotowi za okres nie dłuższy niż jeden rok kalendarzowy poprzedzający rok, w którym wydano decyzję
o rozliczeniu świadczenia, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie powiadomiła wojskowy organ emerytalny o osiągnięciu przychodu, w pozostałych przypadkach zaś – za okres nie dłuższy niż trzy lata kalendarzowe poprzedzające rok wydania tej decyzji. Ust. 4. powyższego artykułu stanowi natomiast, że organ emerytalny może odstąpić od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych w całości lub w części, zmniejszyć wysokość potrąceń z tego tytułu ustaloną na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub zawiesić dokonywanie tych potrąceń na okres nie dłuższy niż 12 miesięcy, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było stwierdzenie czy ubezpieczony płk. I. T. pobrał nienależnie emeryturę wojskową za okres od 1 stycznia 2025 r. do (...) maja 2025 r. w wysokości 81.189,93 zł, które to świadczenie było mu wypłacone, pomimo że do 30 sierpnia 2025 r. pozostawał w służbie wojskowej. Przy tym pozostawanie w służbie
w okresie od stycznia do sierpnia 2025 r. nastąpiło na skutek niewejścia do obrotu prawnego decyzji z 5 grudnia 2024 r., a także uchylenia decyzji z 19 marca 2026 r. w przedmiocie zwolnienia ze służby.
Wymaga zauważenia, iż w stanie faktycznym niniejszej sprawy, odwołujący
w okresie od 1 stycznia 2025 r. do (...) maja 2025 r. pobierał jedynie emeryturę wojskową niepobierając jednocześnie uposażenia z tytułu służby. Dopiero na podstawie decyzji z 7 maja 2025 r., rozkazu personalnego Ł. Departamentu Kadr nr (...) z dnia 18 maja 2025 r. oraz rozkazu dziennego (...) Brygady Kawalerii Powietrznej nr (...) z 27 maja 2025 r. o przedłużeniu okresu pozostawania w dyspozycji, uposażenie wnioskodawcy było wypłacane, ale począwszy od czerwca 2025 r., gdy wstrzymano mu emeryturę.
A zatem wnioskodawca dowiedział się, że nadal pozostaje w służbie wojskowej dopiero w drugiej połowie maja 2025r., praktycznie w tym samym czasie co organ rentowy. Tym samym nie została spełniona żadna z przesłanek wskazanych w art. 48 Ustawy. Nie pobierał on bowiem świadczenia pieniężnego pomimo istnienia ( w trakcie jego pobierania) okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo ograniczenie ich wysokości, i nie był pouczony w formie pisemnej przez organ emerytalny co robić w takiej sytuacji. Z oczywistych względów nie miał również żadnych możliwości wcześniejszego powiadomienia organu rentowego o powyższym. Świadczenie pieniężne nie zostało ustalone i wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów ani w żadnym innym przypadku świadomego wprowadzenia w błąd wojskowego organu emerytalnego. Świadczenie pieniężne nie było również wypłacane, z przyczyn niezależnych od wojskowego organu emerytalnego, osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zastosowania nie ma, powoływany przez organ rentowy w decyzji, art. 41 ust. 2 ustawy zaopatrzeniowej, który stanowi, iż emerytury lub renty inwalidzkiej oraz dodatków nie wypłaca się za okres, za który żołnierz otrzymał uposażenie przewidziane w przepisach ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny, chyba że emerytura lub renta inwalidzka byłaby korzystniejsza. W tym przypadku organ emerytalny potrąca z należnej emerytury lub renty inwalidzkiej oraz dodatków, kwoty wypłacone z tytułu uposażenia lub świadczenia pieniężnego przysługującego po zwolnieniu ze służby.
Przepis ten wyraża zasadę, iż emerytura zastępuje uposażenie. Jednak zauważenia wymaga, że w spornym okresie od stycznia do maja 2025 r. płk I. T. – pomimo posiadania przez niego wówczas statusu zawodowego żołnierza – nie otrzymywał uposażenia, a jedynie emeryturę. Nie można zatem przyjąć, że ubezpieczony za ww. miesiące „otrzymał uposażenie przewidziane w przepisach ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny”.
Co istotne, w treści art. 41 ust. 2 użyto zwrotu „nie wypłaca się”, a nie zwrotu „ ma obowiązek zwrócić świadczenie wypłacone”, a tym samym przepis ten nie odnosi się do stanu faktycznego jaki zaistniał w przedmiotowej sprawie.
Należy również podkreślić, że w ocenie prawnej sprawy istotne są jej szczególne okoliczności związane ze stanem niepewności prawnej, zapoczątkowanej niedoręczeniem przez Ministra Obrony Narodowej w sposób skuteczny decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej z 5 grudnia 2024 r. Stan ten został zakończony dopiero doręczeniem ubezpieczonemu decyzji z 7 maja 2025 r., z której wynikało, że ubezpieczony pozostaje i przez cały czas pozostawał w zawodowej służbie wojskowej. Uchylenie aktu zwolnienia
z zawodowej służby wojskowej płk. I. T. z 19 marca 2025 r., przy nieskutecznym doręczeniu decyzji w przedmiocie zwolnienia ze służby z 5 grudnia 2024 r.
i w konsekwencji niewejściu tej decyzji w życie, spowodowało bowiem taki stan rzeczy, że do zwolnienia I. T. ze służby nie doszło (skutek
ex tunc). Aż do końca sierpnia 2025r. płk. T. posiadał status żołnierza tak jakby go nigdy nie utracił – co wynika również ze świadectwa służby.
Sąd miał przy tym na uwadze, że z przepisów działu art. 48-50 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin wynika zasada ograniczenia zakresu zwrotu świadczeń nienależnych i że wiąże się ona w szczególności w regulacjach zawartych w art. 48 ust. 1 i ust. 2 ustawy, z dążeniem do ochrony osób, które pobierały nienależne świadczenia pieniężne bez swej winy. Brak jest zatem podstaw do uznania, że świadczenie emerytalne podlegało zwrotowi – mając również na uwadze, że tak uposażenia żołnierzy zawodowych, jak i emerytury (inaczej niż w przypadku emerytur powszechnych) są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa. Przy tym świadczenie emerytalne jakie ubezpieczony otrzymał za okres od stycznia do maja 2025 r. było i tak niższe niż wysokość przysługującego wnioskodawcy za ten okres uposażenia, które jednak nie było mu wypłacane – co potwierdza zaświadczenie z 15 września 2025 r. wydane przez (...) Wojskowy Oddział Gospodarczy w D..
Jak wskazuje się w bogatym orzecznictwie Sądu Najwyższego, odnoszącego się do uchylenia decyzji na skutek stwierdzenia jej nieważności, to uchylenie decyzji o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej
nie powoduje obowiązku zwrotu emerytury wypłaconej po zwolnieniu ze służby (art. 48 ust. 1 ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin).
(zob.: uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z 11 września 2008 r., III UZP 1/08, OSNP 2009, nr 7-8, poz. 101).
Wskazana uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego zapadła w związku z pytaniem prawnym dotyczącym podobnego stanu faktycznego jak w niniejszej sprawie. Należy zauważyć, że sytuacja była jeszcze bardziej skomplikowana, gdyż wnioskodawca pobrał za ten sam okres nie tylko emeryturę, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Okoliczności faktyczne leżące u podstaw rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego były następujące: świadczeniobiorca został zwolniony z zawodowej służby wojskowej rozkazem personalnym. Po zwolnieniu ze służby nabył prawo do emerytury i ją pobierał. W wyniku zaskarżenia decyzji o zwolnieniu ze służby została ona uznana za nieważną, co powodowało przywrócenie żołnierza do służby i w praktyce wypłatę uposażenia za cały czas zwolnienia. W ocenie wojskowego organu emerytalnego stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej wywołuje skutek z mocą wsteczną i reaktywuje stosunek zawodowej służby wojskowej od dnia zwolnienia sprzecznego z prawem, co powoduje, że powstaje obowiązek wypłaty wszystkich świadczeń z tytułu służby. W tym świetle, zdaniem Wojskowego Biura Emerytalnego, wypłacana w tym czasie emerytura wojskowa jest świadczeniem nienależnym
Sąd Najwyższy w powołanej Uchwale stanął na stanowisku, że stwierdzenie nieważności decyzji w żadnej mierze nie podważa i nie daje podstaw do kwestionowania pierwotnej decyzji o przyznaniu żołnierzowi emerytury po zwolnieniu ze służby. Nie ma bowiem nieważności decyzji z mocy prawa. Emerytura była świadczeniem należnym, przyznanym po zwolnieniu ze służby na podstawie odrębnej decyzji o jej przyznaniu. Późniejsze stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby nie pozwala stwierdzić, że do tego momentu emerytura była wypłacana bez podstawy prawnej.
Sąd Najwyższy podkreślił, iż autonomiczność zaopatrzenia emerytalnego żołnierza zawodowego zwolnionego z zawodowej służby wojskowej wyraża się również w ograniczeniu podstaw zwrotu świadczeń emerytalnych. Nie są one zbudowane na zwykłym dla systemu cywilnego żądaniu zwrotu świadczenia otrzymanego bez podstawy prawnej (art. 405 i nast. k.c.). (...) zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych podstawę prawną zwrotu świadczenia ujmuje tylko w art. 48 ust. 1 ustawy o z.e.ż. Ustanie i zawieszenie prawa do świadczeń oraz zmniejszanie ich wysokości uregulowane zostało w dziale V ustawy o z.e.ż. (art. 38 i nast.). Prawo do emerytury ustaje, gdy przestanie istnieć którykolwiek z warunków wymaganych do uzyskania prawa do świadczeń albo w razie śmierci osoby uprawnionej. Ulega zawieszeniu w razie ponownego powołania emeryta do zawodowej służby wojskowej. Prawo do emerytury może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta.
Do czasu stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w art. 48 ust. 1 ustawy o z.e.ż., albowiem nie ma w szczególności podstaw do stwierdzenia, że odpadł ten z warunków uprawniających do emerytury, którym jest zwolnienie ze służby wojskowej, skoro do tej chwili decyzja o zwolnieniu z takiej służby określała stan prawny.
Sąd Najwyższy zwrócił również uwagę, że przepis art. 41 ust. 2 ustawy o z.e.ż. nie dotyczy zwrotu świadczeń nienależnych (pobranej emerytury) i dlatego nie mógł być przyjmowany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia. Zgodnie z nim emerytury lub renty inwalidzkiej oraz dodatków nie wypłaca się za okres, za który żołnierz otrzymał uposażenie przewidziane w przepisach o uposażeniu żołnierzy, chyba że emerytura lub renta inwalidzka byłaby korzystniejsza.(…) Przepis art. 41 ust. 2 reguluje jedną z zasad wypłaty świadczeń i taka jest tylko jego funkcja, co wyraźnie wynika z jego treści oraz systematyki działu VI ustawy o z.e.ż., w którym się znajduje. Skoro w przepisie art. 48 ust. 1 zamyka się cała podstawa prawna zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, to konsekwentnie nie może stanowić jej przepis art. 41 ust. 2. (…)
W ocenie Sądu Najwyższego wynikające z przedstawionego zagadnienia założenie o możliwym bezpośrednim skutku stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu żołnierza zawodowego ze służby, co do obowiązku zwrotu pobranej przez niego emerytury po zwolnieniu ze służby, nie jest uprawnione. Obowiązek taki nie jest w ogóle przedmiotem tej decyzji. Decyzja o nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby nie dotyczy też w ogóle jej skutków pośrednich. Jeżeli wystąpią, to podlegają odrębnej ocenie oraz regulacji prawnej właściwej dla zdarzenia lub stosunku prawnego, których dotyczą. Dla rozważanego zagadnienia ważne jest więc stwierdzenie, że nie ma normy prawnej stanowiącej, iż stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej rodzi obowiązek zwrotu emerytury wypłaconej po zwolnieniu ze służby. Jedyną regulację odnośnie do zwrotu nienależnego świadczenia z wojskowego zaopatrzenia emerytalnego stanowi art. 48 ustawy o z.e.ż. Decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby nie uchyla skutków wywołanych przez uznaną za nieważną decyzję, w zakresie materialnego prawa emerytalnego i stąd nie ma żadnego wpływu na możliwość uznania emerytury wojskowej wypłaconej żołnierzowi po zwolnieniu go ze służby mocą tej decyzji, za świadczenie nienależne w rozumieniu art. 48 ust. 1 ustawy o z.e.ż.
Należy również podkreślić, że w przedmiotowej sprawie wnioskodawca nie otrzymał uposażenia za okres od stycznia do maja 2025 r., kiedy to pobierał świadczenie emerytalne. Z kolei w omawianej Uchwale Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że z uwagi na opisaną powyżej autonomię zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych, w pełni zaakceptować należy pogląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w sprawie III UK 53/07, że ocena praktyki przyjmowania przez organy wojskowe „pełnej reaktywacji” statusu żołnierza zawodowego w następstwie stwierdzenia nieważności decyzji zwolnienia ze służby, obejmującej również wypłatę uposażenia za cały czas zwolnienia, wykracza poza przedmiot sprawy z ubezpieczenia społecznego - zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych. Stosunki służbowe żołnierzy zawodowych są stosunkami administracyjnoprawnymi i rozstrzyganie o nich nie należy do drogi sądowej (art. 1 i art. 2 k.p.c.). Właściwość postępowania administracyjnego została wyraźnie zaznaczona w ustawie z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (art. 8) (przypis własny: obecnie w ustawie z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny). Nie jest natomiast wykluczona droga sądowa przed sądem powszechnym co do roszczeń odszkodowawczych za szkodę wynikającą ze stwierdzenia nieważności 10 decyzji o zwolnieniu ze służby (art. 160 k.p.a. przed 1 września 2004 r. i według za sad ogólnych prawa cywilnego). Takie odszkodowanie nie stanowi jednak uposażenia żołnierza zawodowego, które na gruncie ustawy o z.e.ż. pozostawałoby w kolizji z emeryturą.
Dalsze orzecznictwo przyjęło również tożsamą linię. Decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby nie uchyla skutków wywołanych przez uznaną za nieważną decyzję w zakresie materialnego prawa emerytalnego i stąd nie ma żadnego wpływu na możliwość uznania emerytury wojskowej wypłaconej żołnierzowi po zwolnieniu go ze służby mocą tej decyzji za świadczenie nienależne w rozumieniu art. 48 ust. 1 ustawy z 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin.
(tak: wyrok Sądu Najwyższego z 2 lipca 2009 r., II UK 383/08, LEX nr 533103, wyrok Sądu Najwyższego z 26 marca 2009 r., II UK 310/08, LEX nr 707886). Prawo żołnierza zawodowego do emerytury wojskowej nie zależy od tego, czy decyzja o zwolnieniu ze służby miała wadę z art. 156 § 1 k.p.c. powodującą później stwierdzenie jej nieważności. W wojskowym systemie emerytalnym nie ma normy prawnej stanowiącej, że stwierdzenie nieważności decyzji o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej rodzi obowiązek zwrotu emerytury wypłaconej po zwolnieniu ze służby.
(tak: wyrok Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2009 r., I UK 175/08, M.P.Pr. 2009, nr 10, poz. 549-550, wyrok Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2009 r., I UK 181/08, LEX nr 736709, wyrok Sądu Najwyższego z 28 stycznia 2009 r., I UK 180/08, LEX nr 736708, wyrok Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2009 r., I UK 177/08, LEX nr 736707, wyrok Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2009 r., I UK 176/08, LEX nr 738333, wyrok Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2009 r., I UK 174/08, LEX nr 738332, wyrok Sądu Najwyższego z 8 stycznia 2009 r., I UK 183/08, LEX nr 738335, postanowienie Sądu Najwyższego z 6 listopada 2008 r., II UK 340/08, LEX nr 738215, postanowienie Sądu Najwyższego z 6 listopada 2008 r., II UK 195/08, LEX nr 738213).
W niniejszej sprawie nie doszło również do sytuacji określonej w art. 39a ustawy zaopatrzeniowej, zgodnie z którym to przepisem, prawo do wojskowej emerytury ulega zawieszeniu w razie ponownego powołania emeryta do zawodowej służby wojskowej albo przyjęcia do służby w Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służbie Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej lub Służbie Więziennej. Wnioskodawca nie został bowiem ponownie powołany do zawodowej służby wojskowej. Decyzją 7 maja 2025 r. Minister Obrony Narodowej uchylił w całości zaskarżoną decyzję z dnia 19 marca 2025 r. i umorzył postępowanie. Tym samym nie może być mowy o jego ponownym przyjęciu do tej służby i odnoszenia jego sytuacji do regulacji zawartej w art. 39a ustawy zaopatrzeniowej.
W tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że uznanie decyzji Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej za niebyłą nie może skutkować uznaniem, że wnioskodawca ponosi jakąkolwiek winę w przyznaniu mu świadczenia emerytalnego i w związku z tym, że jest on zobowiązany do zwrotu tego świadczenia.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 477
14 § 2 k.p.c., Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w sentencji wyroku.