Sygn. akt VIII U 1215/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1 i 3 w związku z art. 4 pkt 2 lit. a, art. 8 ust. 1 i 2a, art. 9 ust. 1, art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 491 ze zm.) oraz art. 69 ust. 1, art. 81 ust. 1, art. 85 ust 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 roku, poz. 146 ze zm.) stwierdził, że M. P. (1) w okresie (...) r. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu umów o pracę zawartych z (...) B. P. (1) oraz określił podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe oraz podstawy i składki na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne dla M. P. (1) z tytułu wskazanych umów – „(...)” zł.
W uzasadnieniu pozwany wskazał, że osoby wykonujące pracę jednocześnie zawierały umowy o pracę z (...) B. P. (1) oraz umowy zlecenia z (...) Sp. z o.o. w celu obejścia prawa, polegającego na stworzeniu pozoru zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych i zaniżeniu składek na ubezpieczenia społeczne. Pozwany wskazał, że mimo formalnego zawarcia umów z (...) B. P. (1) były realizowane w spółce (...), na rzecz której ubezpieczeni w rzeczywistości świadczyli pracę i która przekazywała środki na ich wynagrodzenia. ZUS uznał więc, że zawarcie umów o pracę z (...) B. P. (1) zamiast z (...) Sp. z o.o. miało na celu obejście przepisów
art. 9 ust 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wobec tego pozwany wskazał
, że M. P. (1) nie podlega u płatnika składek (...) B. P. (1) ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu zwartych umów o pracę, a przychody uzyskane w ramach umowy o pracę z (...) B. P. (1) nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne i wynoszą w okresie(...) zł. Zdaniem ZUS przychód uzyskany z umów o pracę zawartych z (...) B. P. (1) wraz z przychodem uzyskanym z tytułu umów zlecenia zawartych z (...) Sp. z o.o. winien stanowić podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne u płatnika składek (...) Sp. z o.o. w ramach umów o pracę.
(decyzja – k. 1216-1224 akt kontroli ZUS – płyta CD w kopercie – k. 71)
Odwołujący się B. P. (1) prowadzący działalność gospodarczą pod firmą (...) zaskarżył w/w decyzję w całości i wniósł o jej zmianę poprzez stwierdzenie, że M. P. (1) w okresie (...) r. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu umów o pracę zawartych z (...) B. P. (1) i nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu umów o pracę zawartych ze spółką pod firmą (...) Sp. z o.o. oraz zasądzenie od organu rentowego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty, na podstawie art. 98 § 1
(
1) k.p.c. Jednocześnie odwołujący wniósł o zawiadomienie o toczącym się postępowaniu R. (...) oraz wskazał, że wps w niniejszej sprawie wynosi (...) zł.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. naruszenie art. 3 oraz art. 22 § 1 Kodeksu pracy w zw. z art. 8 ust 1. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji stwierdzenie, że Ubezpieczony nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu umów o pracę zawartych z (...) B. P. (1) na podstawie przesłanek, które nie stanowią cech stosunku pracy określonych w art. 22 § 1 k.p. i w sytuacji faktycznego i realnego występowania pomiędzy Ubezpieczonym a Odwołującym określonych w tym przepisie przesłanek warunkujących i potwierdzających istnienie stosunku pracy;
2. naruszenie art. 758 § 1 Kodeksu cywilnego poprzez jego niezastosowanie i stwierdzenie, że faktycznym pracodawcą Ubezpieczonego było (...) sp. z o.o., w sytuacji gdy Umowa o świadczenie usług z dnia(...) roku poprzez sposób jej faktycznego wykonywania, nosi
de facto znamiona umowy agencyjnej, na podstawie której Odwołujący zobowiązany jest, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa (a zatem również z wykorzystaniem własnych pracowników), do stałego pośredniczenia, za wynagrodzeniem, przy zawieraniu z klientami umów w imieniu i na rzecz (...) sp. z o.o. w salonie w Ł., co nie wyklucza (a wręcz wymaga) aby umowa ta była realizowana w pomieszczeniach należących do (...) sp. z o.o., przy użyciu jej narzędzi (warsztatowych i biurowych), środków identyfikacji marketingowej (odzież robocza, adresy email, itd.) oraz z obowiązkiem zwrotu Odwołującemu wydatków (w tym wynagrodzeń jego pracowników);
3. naruszenie art. 353
1 oraz art. 83 § 1 k.c. poprzez jego zastosowanie (co wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji) i stwierdzenie, że zawarcie przez Ubezpieczonego i Odwołującego umowy o pracę nastąpiło w celu obejścia prawa, polegającego na stworzeniu pozoru zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych oraz w konsekwencji do zaniżenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, w sytuacji gdy stosunek pomiędzy Ubezpieczonym i Odwołującym faktycznie i rzeczywiście posiada cechy charakterystyczne dla stosunku pracy;
4. naruszenie art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy w ramach umowy o świadczenie usług, którą Ubezpieczony zawarł z kontrahentem Odwołującego, nie wykonywał pracy na rzecz swojego pracodawcy.
(odwołanie - k. 4-11)
W odpowiedzi na odwołanie, pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu organ podtrzymał argumentację faktyczną i prawną zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, wskazując na nieprawidłowe określenie wps przez płatnika na kwotę (...) zł zamiast (...) zł zł (na którą to kwotę składają się wartości sumy składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie(...) zł i na ubezpieczenie zdrowotne –(...) zł – za okresy objęte decyzją).
(odpowiedź na odwołanie – k. 49-51 verte)
W piśmie procesowym z dnia 24.06.2025 r. odwołujący skorygował wskazaną w odwołaniu wartość przedmiotu sporu określając ją na kwotę (...) zł.
(pismo procesowe – k. 64-66)
Organ rentowy w dniu 10.07.2025 r. poinformował, że R. (...) przystąpił do postępowania pismem z dnia 3.03.2025 r. – po wydaniu spornej decyzji, a przed jej uprawomocnieniem, na etapie biegu terminu do złożenia odwołania.
(pismo procesowe – k. 81-82, zawiadomienie – k. 1375-1379, pełnomocnictwo – k. 1380 akt kontroli ZUS – płyta CD w kopercie – k. 71)
Postanowieniem z 19.08.2025 r. sąd zawiadomił (...) sp. z o.o. w Ł. o toczącym się postępowaniu w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym i ustalenia wysokości podstawy wymiaru składek w niniejszej sprawie.
(postanowienie – k. 86)
Pismem procesowym z dnia 19.09.2025 r. R. (...) wstąpił do postępowania w charakterze zainteresowanego, wyrażając swoje stanowisko w sprawie, kwestionując stanowisko organu rentowego.
(pismo procesowe – k. 108-112 verte)
W piśmie procesowym z dnia 24.09.2025 r. (...) sp. z o.o. w Ł. złożyła oświadczenie, że przystępuje do przedmiotowej sprawy jako zainteresowana, nie zajmując stanowiska co do meritum.
(pismo procesowe - k. 117-117 verte)
W piśmie procesowym z dnia 30.09.2025 r. zainteresowana (...) sp. z o.o. przyłączyła się do stanowiska odwołującego, wnosząc o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.
(pismo procesowe – k. 125-127 verte)
Na rozprawie w dniu 28.10.2025 r ubezpieczony M. P. (1) przyłączył się do odwołania.
(e – prot. z dnia 28.10.2025 r 00:03:45)
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
Odwołujący się płatnik składek (...) B. P. (1) jest osobą wykonującą od (...) r. działalność gospodarczą pod adresem (...), ul. (...) (...) B. P. (1) początkowo prowadził przeważającą działalność gospodarczą w zakresie specjalistycznego projektowania, a następnie rozpoczął działalność w zakresie sprzedaży hurtowej i detalicznej motocykli, ich naprawy i konserwacji oraz sprzedaży hurtowej i detalicznej części akcesoriów do nich.
Zainteresowana spółka (...) sp. z o.o. z siedzibą Ł. została wpisana do rejestru przedsiębiorców KRS w dniu(...) r. pod numerem: (...). Zgodnie z wpisem do KRS, według PKD, przedmiotem przeważającej działalności spółki jest sprzedaż hurtowa i detaliczna motocykli, ich naprawa i konserwacja oraz sprzedaż hurtowa i detaliczna części i akcesoriów do nich. (...) sp. z o.o. ma swoją siedzibę pod adresem:(...), ul.(...). (...) sp. z o.o. z siedzibą Ł. jest autoryzowanym dealerem i posiada salony sprzedaży w Ł., W., W., P. i G.. (...) sp. z o.o. prowadzi działalność gospodarczą na terenie całego kraju, w tym sprzedaży i przez Internet oraz dostawy różnych marek motocykli oraz akcesoriów motocyklowych (...) sp. z o.o. zajmuje się także sprzedażą łodzi, skuterów wodnych oraz ich serwisowaniem. (...) sp. z o.o. uczestniczy w licznych wydarzeniach branżowych, również tych dot. marynistyki, gdzie reprezentuje siebie i producenta. Wydarzenia odbywają się, zarówno w kraju jak i za granicą.
(...) B. P. (1) miał zawartą z (...) sp. z o.o. umowę o świadczenie usług z(...) r. Na zasadach określonych w Umowie, wnioskodawca świadczył usługi w postaci zarządzania salonami motocyklowymi (...) sp. Z (...). Do obowiązków wnioskodawcy należało, m.in.
a) organizacja i optymalizacja procesu sprzedaży oraz procesu zakupów towarów, w szczególności motocykli, quadów, skuterów oraz akcesoriów motocyklowych b) organizacja i optymalizacja procesu posprzedarzowego oraz
serwisu motocykli, quadów, skuterów, akcesoriów motocyklowych w ramach współpracy Usługobiorcy z kluczowymi klientami, c) monitorowanie wskaźników jakościowych oraz ryzyka związanego z portfelem kluczowych klientów Usługobiorcy w ramach rynku motocyklowego d) przygotowywanie zasad polityki cenowej e) nadzorowanie opracowywania i realizacji kampanii marketingowych w zakresie działalności motocyklowej Usługobiorcy f) aktywna współpraca z zarządem Usługobiorcy w zakresie definiowania strategii działania g) planowanie, opracowywanie i wdrażanie strategii rozwoju w powierzonym obszarze biznesowym Usługobiorcy h) sprawowanie nadzoru oraz koordynowanie pracy podległego personelu i) dążenie do realizacji wyznaczonych celów budżetowych oraz podejmowanie działań mających na celu wsparcie i zwiększenie sprzedaży towarów j) analizowanie wykorzystania potencjału rynku k) monitorowanie wszelkich działań konkurencji i podejmowaniu przeciwdziałań, I) wspieranie i szkolenie podległej kadry w realizowanych przez nich zadaniach m) inicjowanie nowych projektów i rozwiązań optymalizujących działalność Usługobiorcy n) przygotowywanie raportów o) ocena występujących ryzyk, konfliktów oraz wprowadzanie działań naprawczych p) utrzymywanie długotrwałych relacji z kluczowymi klientami.
Zgodnie z § 2 umowy usługi będą świadczone w czasie i miejscu wynikającym z ich zakresu oraz realizacji celów Umowy, wykonując Usługi Usługodawca ponosi ryzyko gospodarcze związane z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Strony zgodnie oświadczają, że jakiekolwiek postanowienia niniejszej Umowy nie mogą być interpretowane jako elementy umowy o pracę, co wynika zarówno ze statusu prawnego Stron, ich intencji i charakteru Umowy. Strony zgodnie oświadczają, że żadne z postanowień niniejszej Umowy nie będzie interpretowana jako przyznająca prawa lub zobowiązania jako agenta, przedstawiciela prawnego, strony wspólnego przedsięwzięcia, lub pracownika. Usługodawca jest niezależnym podmiotem, nieuprawnionym do zawierania umów, udzielania gwarancji lub składania oświadczeń ani do ustanawiania zobowiązań, zarówno wprost, jak i w sposób dorozumiany, w imieniu Usługobiorcy, chyba, że na podstawie odrębnego pełnomocnictwa.
Usługodawca miał prawo do samodzielnego zamawiania towaru do magazynu w zakresie określonych limitów, usługodawca ponosił odpowiedzialność w stosunku do usługobiorcy m.in. za towar, wyposażenie salonu, zobowiązanie klientów z tytułu faktur, niedobory magazynowe, zabezpieczenie dokumentów, kodów.
Umowa przewidywała stałe wynagrodzenie miesięczne oraz premię roczną, wypłacona w przypadku osiągnięcia określonego pułapu zysku przez salon. (...) sp. z o.o. opłacała i opłaca na rzecz (...) B. P. (1) miesięczne zaliczki (rozliczane kwartalnie) na poczet kosztów funkcjonowania salonu motocyklowego -w związku z zatrudnieniem zespołu osobowego.
B. P. (1) zarządzał salonem motocyklowym znajdującym się pod adresem: (...), ul.(...).
(umowa – akta kontroli – k. 478 i nast.- płyta CD, zeznania świadka K. S. (1)
–
na rozprawie w dniu 28.10.2025 r. e-protokół 01:11:54-01:35:00 – płyta CD – k. 178, protokół kontroli z dnia 27.09.2024 r. – k. 869-891, zeznania wnioskodawcy na rozprawie w dniu 13.01.2026 r. e-protokół 00:39:15-01:06:14 – płyta CD – k. 238 w związku z rozprawą z dnia 28.10.2025 r. e-protokół 00:04:59-00:53:45 – płyta CD – k. 178)
W dniu 1.03.2019 r (...) sp z oo (poprzednik (...)) udzieliła pełnomocnictwa wnioskodawcy do dokonywania w imieniu LM czynności polegających na zawieraniu umów sprzedaży towarów znajdujących się w aktualnej ofercie
LM.
(kserokopia pełnomocnictwa – k. 47)
Przyjęty model biznesowy wynika z doświadczeń spółki. Obsługa salonu zlecana jest niezależnemu operatorowi, który bierze odpowiedzialność za ludzi i towar i jest zmotywowany, aby osiągnąć jak najlepsze wyniki sprzedażowe. Strony przyjmują budżet i dopóki faktura za obsługę salonu mieści się budżecie spółka przyjmuje, że współpraca jest jakościowa.
(zeznania świadka K. S. (1)
–
na rozprawie w dniu 28.10.2025 r. e-protokół 01:11:54-01:35:00 – płyta CD – k. 178)
(...) B. P. (1) w latach (...) osiągnął łączny przychód z tytułu wykonywania działalności gospodarczej w kwotach:
-(...) zł,
- (...) zł,
-(...) zł,
- (...) zł
z czego przychód z tytułu sprzedaży towarów i usług na rzecz innych podmiotów niż (...) sp. z o.o. wynosił:
-(...) (0,352% łącznego przychodu),
- (...) (0,333% łącznego przychodu),
-(...) zł (0,035% łącznego przychodu),
-(...) zł (0,052% łącznego przychodu).
(protokół kontroli z dnia 27.09.2024 r. – k. 869-891, akt kontroli ZUS – płyta CD)
(...) B. P. (1) w latach (...)zawarł umowy o pracę z 28 ubezpieczonymi. W okresie zatrudnienia z (...) B. P. (1) ubezpieczeni równolegle mieli zawarte umowy zlecenia z (...) sp. z o.o.
(okoliczności bezsporne)
Główna część sprzedaży akcesoriów (...) Sp. z o.o. prowadzona jest przez jej ogólnopolski sklep internetowy: (...) Są dwa budynki, w jednym znajduje się salon marek Harley, Yamaha, obok drugi budynek z salonem Ducati i Piaggio. Na zapleczu znajduje się serwis, plac. Na drugim piętrze budynku zlokalizowana jest siedziba firmy (...) Sp. z o.o., odwołujący płatnik zajmuje salon sprzedaży znajdujący się na parterze budynku. Pomiędzy salonami można się przemieszczać, wymagana jest jednak karta dostępu, którą dysponuje jedynie B. P. (1). ewentualnie można wyjść na zewnątrz i dzwonić domofonem. Każda z marek wymaga oddzielnego wejścia i ma odrębny system alarmowy. Na fasadzie budynków nie ma żadnego logo dotyczącego działalności odwołującego. Są na nich jedynie loga firm - marek pojazdów i ewentualnie dilera.
Marka budowana jest lokalnie. Klienci w ten sposób sądzą, że wchodzą do salonu marek Harley czy Yamaha.
B. P. (1) w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, zatrudnia pracowników na podstawie umów o pracę, których sam rekrutuje, a następnie szkoli. (...) nie uczestniczy w procesach rekrutacyjnych prowadzonych przez odwołującego. Finalnie decyzję odnośnie zatrudnienia poszczególnych osób podejmuje sam odwołujący. (...) nie wydaje poleceń służbowych pracownikom odwołującego.
B. P. (1) kontroluje czas, nadzoruje pracę swych pracowników, w tym ubezpieczonego, a oni odpowiadają przed nim. B. P. (1) zatwierdza wnioski urlopowe kierowane do niego jako pracodawcy przez pracowników. Wszystkie decyzje dotyczące skali zatrudnienia w ramach prowadzonej działalności podejmuje B. P. (1), kierując się wypracowanym przez siebie rachunkiem ekonomicznym. Samodzielnie ustala cele i pożądane wyniki prowadzonej przez siebie działalności. Odwołujący nie wypłaca pracownikom wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych.
Pracownicy odwołującego korzystają ze sprzętu, narzędzi, pomieszczeń należących do (...) sp. z o. o. oraz e-maila z domeną L., są ubrani w odzież z oznaczeniem marki pojazdów. Wymagania te są zgodne z przyjętą polityką – w tym wymaganiami importerów i zawartą w dniu (...) r. umową o współpracy. Odwołujący nie ponosi żadnych kosztów eksploatacyjnych.
Działalność odwołującego generuje zysk, od którego następnie (...) Sp. z o.o. wypłacał odwołującemu stosowną marżę. B. P. (1) wystawia 2-3 faktury miesięcznie. Jedna dot. zbiorczych kosztów z wynagrodzeniami, kolejna osiągniętej prowizji. Następna kosztów około biznesowych np. szkoleń, działań dot. gwarancji i rękojmi, drobnego uposażenia. Faktura dot. wynagrodzenia obejmuje całe wynagrodzenia łącznie ze składkami.
Odwołujący nie zawiera umów bezpośrednio z producentami. Model współpracy z (...) zakłada możliwość zakończenia w zasadzie w każdej chwili współpracy z (...) i możliwość zgłoszenia się przez odwołującego do innego salonu sprzedaży. Odwołujący nie ma tytułu prawnego do zajmowania budynku, w którym ma salon. Pomiędzy (...) B. P. (1), a (...) Sp. z o.o. nie ma powiązań osobowych ani kapitałowych (B. P. nie posiada udziałów w (...) sp. Z (...)), w strukturze wykazywany jest w zespole zarządzającym.
(schemat organizacyjny spółki (...) – k. 220, zeznania wnioskodawcy na rozprawie w dniu 13.01.2026 r. e-protokół 00:39:15-01:06:14 – płyta CD – k. 238 w związku z rozprawą z dnia 28.10.2025 r. e-protokół 00:04:59-00:53:45 – płyta CD – k. 178, zeznania zainteresowanego M. P. (1) na rozprawie w dniu 13.01.2026 r. e-protokół 01:06:14 – 01:23:22 – płyta CD – k. 238 w związku z rozprawą z dnia 28.10.2025 r. e-protokół 00:53:45 – 01:10:53– płyta CD – k. 178, zeznania świadka K. S. (1) na rozprawie w dniu 28.10.2025 r. e-protokół 01:11:54-01:35:00 – płyta CD – k. 178)
Zainteresowany M. P. (1) świadczył pracę w ramach zawartych z (...) B. P. (1) umów o pracę:
- w okresie (...) r., na stanowisku Sprzedawca, w pełnym wymiarze czasu pracy, miejsce wykonywania pracy — Ł., ul. (...),
- w okresie(...), na stanowisku Sprzedawca, w wymiarze czasu pracy 4/5 etatu, miejsce wykonywania pracy — Ł., ul. (...),
- w okresie (...)., na stanowisku Sprzedawca, w wymiarze czasu pracy 15/16 etatu, miejsce wykonywania pracy — Ł., ul. (...),
- w okresie(...)., na stanowisku Sprzedawca, w pełnym wymiarze czasu pracy, miejsce wykonywania pracy — Ł., ul. (...).
Umowy przewidywały wypłatę tylko wynagrodzenia zasadniczego.
Do zakresu obowiązków zainteresowanego należało: prezentacja oferty, sprzedaż motocykli oraz pozostałych towarów z oferty YAMAHA, przyjmowanie dostaw.
Zainteresowany pracował w (...) B. P. (1) w godzinach otwarcia salonu tj. od 10 do 18 w tygodniu oraz w soboty od 10 do 14 w oparciu o zakres obowiązków przekazany przez mu B. P. (1). Nosił ubranie z logo Yamaha. Wysyłał e-maile korzystając z domeny L.. Zainteresowany był zatrudniony w (...) B. P. (1) do (...) r. Świadectwo pracy zostało podpisane przez odwołującego. Umowa o pracę łącząca zainteresowanego z odwołującym została rozwiązana z inicjatywy M. P. (1).
(umowy o pracę – k. 1924-1926, świadectwo pracy – k. 1927-1928, wnioski urlopowe składane przez zainteresowanego w latach 2022-2024 – k. 1929-1946, deklaracje rozliczeniowe PIT 11 za lata 2023 i 2024 – k. 1947-1954, potwierdzenie przelewów wynagrodzeń ubezpieczonego od odwołującego – k. 1955-1957 akt kontroli ZUS – płyta CD w kopercie – k. 71, k. 189, umowy o pracę – k. 80- 84, świadectwo pracy – k. 86, listy płac – k. 260-375 akt kontroli ZUS – płyta CD w kopercie – k. 189, umowy o pracę – k. 13-15, świadectwo pracy – k. 16-17, zeznania wnioskodawcy na rozprawie w dniu 13.01.2026 r. e-protokół 00:39:15-01:06:14 – płyta CD – k. 238 w związku z rozprawą z dnia 28.10.2025 r. e-protokół 00:04:59-00:53:45 – płyta CD – k. 178, zeznania świadka N. G. na rozprawie w dniu 13.01.2026 r. e-protokół 00:14:48-00:36:59 – płyta CD – k. 238 w związku z protokołem z dnia 26.11.2025 r. e-protokół 01:00:54-01:24:00 – k. 201-207, zeznania zainteresowanego M. P. (1) na rozprawie w dniu 13.01.2026 r. e-protokół 01:06:14 – 01:23:22 – płyta CD – k. 238 w związku z rozprawą z dnia 28.10.2025 r. e-protokół 00:53:45 – 01:10:53– płyta CD – k. 178)
Jednocześnie ubezpieczony zwierał umowy zlecenie w (...) SP. Z O.O. i (...) SP. Z O.O. na okresy (...) r., których przedmiotem było: odpłatne świadczenie przez zleceniobiorcę na rzecz zleceniodawcy
usług polegających na wsparciu prac serwisu motocyklowego. Zainteresowany nie wystawiał rachunku, otrzymywał przelew na konto.
W trakcie zatrudnienia w ramach obu umów obsługiwał targi i eventy, zorganizowane na terenie województwa (...), ale też za granicą, jeździł na tor. Przeważnie takie wydarzenia miały miejsce w tygodniu, zdarzały się też w weekendy. Na eventy jeździły osoby tzw. ,,z pasją” oraz będące dobrymi handlowcami. Na tych eventach ubezpieczony obsługiwał klientów, zajmował się także markami, które obsługiwał w ramach umowy o pracę. Przy wykonywaniu umowy o pracę i umów zlecenia zaineresowany korzystał z tych samych narzędzi: telefonu, komputera.
(umowy zlecenia – k. 740- 745 akt kontroli ZUS – płyta CD w kopercie – k. 71, wypis z KRS – k. 119-119 verte, zeznania wnioskodawcy na rozprawie w dniu 13.01.2026 r. e-protokół 00:39:15-01:06:14 – płyta CD – k. 238 w związku z rozprawą z dnia 28.10.2025 r. e-protokół 00:04:59-00:53:45 – płyta CD – k. 178, zeznania zainteresowanego M. P. (1) na rozprawie w dniu 13.01.2026 r. e-protokół 01:06:14 – 01:23:22 – płyta CD – k. 238 w związku z rozprawą z dnia 28.10.2025 r. e-protokół 00:53:45 – 01:10:53– płyta CD – k. 178)
M. P. zajmował się także jachtami. Dla ubezpieczonego jako przedstawiciela L. została wystawiona przepustka na targi marynistyczne w C., które odbywały się w okresie(...)r. , w D., które odbywały się w okresie(...) r. Wyjazd na targi finansowało (...). Działalność marynistyczna nie jest związana z czynnościami B. P..
(przepustki, przepustka pokładowa z 24.01.2024 r. – k. 191-193, zeznania świadka P. S. na rozprawie w dniu 28.10.2025 r. e-protokół 01:37:52-02:07:01 – płyta CD – k. 178, zeznania zainteresowanego M. P. (1) na rozprawie w dniu 13.01.2026 r. e-protokół 01:06:14 – 01:23:22 – płyta CD – k. 238, zeznania świadka K. S. (1)
–
na rozprawie w dniu 28.10.2025 r. e-protokół 01:11:54-01:35:00 – płyta CD – k. 178, zeznania świadka J. M. na rozprawie w dniu 28.10.2025 r. e-protokół 02:28:05-02:43:11 – płyta CD – k. 178).
Inni pracownicy również zawierali umowy o pracę i umowy zlecenia. Propozycję umowy zlecenia otrzymywali od B. P.. Umowy zlecenia były podpisywane w salonie. W ramach umów zleceń wykonywali taką samą pracę, obsługiwali tych samych klientów, jak w ramach pracowniczego zatrudnienia. Nie rozróżniali czynności w przypadku obu umów. Nikt poza B. P. nie wydawał im poleceń. Przełożonym nadal był B. P.. Na eventach promowane były różne marki, również te którymi zajmowali się w ramach umowy o pracę. Udział w eventach proponował B. P.. Premia za sprzedaż - wyniki była rozliczana w ramach umowy zlecenia, podobnie jak praca w soboty. Taką informację otrzymywali pracownicy w momencie zatrudnienia przez B. P..
(zeznania świadka P. S. na rozprawie w dniu 28.10.2025 r. e-protokół 01:37:52-02:07:01 – płyta CD – k. 178), zeznania świadka T. K. na rozprawie w dniu 28.10.2025 r. e-protokół 02:07:18-02:27:42 – płyta CD – k. 178, zeznania świadka P. K. na rozprawie w dniu 28.10.2025 r. e-protokół 02:43:57-02:56:35 – płyta CD – k. 178, odpis protokołu – k. 201-207, zeznania świadka N. G. na rozprawie w dniu 13.01.2023 r. e-protokół 00:14:48-00:36:59 – płyta CD – k. 238, częściowo zeznania zainteresowanego M. P. (1) na rozprawie w dniu 13.01.2026 r. e-protokół 01:06:14 – 01:23:22 – płyta CD – k. 238 w związku z rozprawą z dnia 28.10.2025 r. e-protokół 00:53:45 – 01:10:53– płyta CD – k. 178, protokoły przesłuchania dotyczące Ż. K., K. S. (2), S. S. – k. 221-234 verte)
Od (...) r. zaniechano zawierania z ubezpieczonymi, którzy mieli umowy o pracę z odwołującym, równoległego zawierania umów zlecenia z (...). Wnioskodawca nadal prowadzi salon i zatrudnia pracowników. Organ rentowy nie kwestionuje pracowniczego zatrudnienia u wnioskodawcy. B. P. nie został zaliczony do pracowników(...) przez ZUS.
(zeznania wnioskodawcy na rozprawie w dniu 13.01.2026 r. e-protokół 00:39:15-01:06:14 – płyta CD – k. 238 w związku z rozprawą z dnia 28.10.2025 r. e-protokół 00:04:59-00:53:45 – płyta CD – k. 178)
Okoliczności faktyczne w niniejszej sprawie zostały ustalone na podstawie powołanych dokumentów - załączonych do akt sprawy, akt kontroli ZUS zalegających na płytach CD, w tym protokołach z zeznaniami świadków, a także w oparciu o zeznania odwołującego: B. P. (1) prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą (...) B. P. (1), zainteresowanego M. P. (1) oraz świadków: P. S., T. K., P. K., J. M., N. G., który także został przesłuchany w sprawie o sygn. VIII U (...), a z której to sprawy protokół włączony został w poczet materiału dowodowego w niniejszej sprawy. Jednocześnie na rozprawie w dniu 13.01.2026 r. pełnomocnik ZUS cofnął wniosek o przesłuchanie świadka K. G..
Oceniając materiał dowodowy Sąd nie dał wiary twierdzeniom wnioskodawcy, ubezpieczonego oraz świadka K. S., że w ramach umów zleceń ubezpieczony wykonywał określone czynności na rzecz (...) sp.z (...), ponieważ pozostaje to w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym w postaci zeznań świadków (także tych przesłuchanych w czasie postępowania kontrolnego, na których opierał się organ rentowy) – innych pracowników, którzy przedstawili model zatrudnienia w obu firmach, a z którego wynikało, że:
- pozostali pracownicy również zawierali umowy o pracę i umowy zlecenia
- propozycję umowy zlecenia otrzymywali od B. P.
- umowy zlecenia były podpisywane w salonie
- w ramach umów zleceń wykonywali taką samą pracę, obsługiwali tych samych klientów, jak w ramach pracowniczego zatrudnienia
- nie rozróżniali czynności w przypadku obu umów
- nikt poza B. P. nie wydawał im poleceń, przełożonym nadal był B. P.
- na eventach promowane były różne marki, również te, którymi zajmowali się w ramach umowy o pracę
- udział w eventach proponował B. P.
- premia za sprzedaż - wyniki była rozliczana w ramach umowy zlecenia, podobnie jak praca w soboty - taką informację otrzymywali pracownicy w momencie zatrudnienia przez B. P..
Należy zauważyć, że według twierdzeń ubezpieczonego w ramach umów zleceń miał on obsługiwać eventy, targi związane z prezentacjami różnych marek pojazdów, w tym oferowanych w salonie zarządzanym przez wnioskodawcę. W ocenie Sądu udział w tego rodzaju spotkaniach, był związany ze stosunkiem pracy, bowiem był bezpośrednio związany z zakresem usług wynikającym z umowy zawartej pomiędzy B. P. a (...), związanych z organizacją i optymalizacją procesu sprzedaży oraz procesu zakupów towarów, nadzorowaniem opracowywania i realizacji kampanii marketingowych w zakresie działalności motocyklowej Usługobiorcy, aktywnej współpracy z zarządem Usługobiorcy w zakresie definiowania strategii działania, sprawowaniem nadzoru oraz koordynowaniem pracy podległego personelu, dążeniem do realizacji wyznaczonych celów budżetowych oraz
podejmowaniem działań mających na celu wsparcie i zwiększenie sprzedaży towarów ( w ocenie Sądu udział w eventach i targach miał na celu promocję marki, a tym samym zwiększenie sprzedaży). Wyjątkiem były jedynie czynności ubezpieczonego związane z targami marynistycznymi, bowiem towary tego rodzaju nie były przedmiotem umowy pomiędzy wnioskodawcą a (...) sp. Z (...)., co nie przesądza, że ubezpieczonego łączył stosunek pracy z(...) sp. Zoo.
Należy też podnieść, że przedmiotem zawieranych przez ubezpieczonego umów zleceń było wsparcie pracy serwisu (a więc nie udział w eventach i targach), a organizacja pracy serwisu także leżała w zakresie świadczonych usług przez B. P. w ramach umowy z (...) sp. Z (...).
Strony zeznawały również, że za pracę ubezpieczonego w soboty wnioskodawca udzielał wolnych dni w innym terminie, przy czym strony w tym zakresie nie zaoferowały żadnego materiału dowodowego w postaci dowodów z dokumentów, podobnie jak w zakresie rozliczania godzin „pracy” związanych z czynnościami na rzecz (...) sp. zoo. Jednocześnie wnioskodawca przyznał, że nie wypłacał wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, o których było wiadome, że będą występowały w związku z pracą w każdą sobotę.
Reasumując, w ocenie Sądu, zasadnym było przyjęcie w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, iż zawierane umowy zlecenia były „kontynuacją” stosunku pracy pomiędzy B. P. a ubezpieczonym i służyły do wynagradzania pracy w godzinach nadliczbowych ewentualnie do wypłaty dodatkowych bonusów związanych z wynikami sprzedażowymi. Przy czym powyższe nie jest równoznaczne z przyjętą przez organ rentowy koncepcją, iż pracodawcą ubezpieczonego była w rzeczywistości (...) sp. Z (...), o czym będzie mowa w dalszej części rozważań.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych względów niż podnoszone.
Należy przypomnieć, że postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest postępowaniem odwoławczym, które koresponduje z zakresem rozstrzygnięcia dokonanego w zaskarżonej decyzji. Z uwagi na charakter rozstrzygnięć w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, sąd obowiązany jest wszechstronnie ocenić okoliczności sprawy, a zatem z urzędu jeszcze raz zbadać sprawę co do meritum. Dlatego sądowa kontrola decyzji rentowych nie jest tożsama z weryfikacją decyzji wydawanych w ogólnym postępowaniu administracyjnym, sprawowaną przez sąd administracyjny, której celem jest kontrola wykonywania administracji publicznej. Tym samym od momentu zaskarżenia decyzji odwołaniem następuje przeniesienie sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych na drogę postępowania sądowego, w którym sąd rozpatruje ją od początku (samodzielnie), badając prawidłowość decyzji organu rentowego nie tylko w świetle materiału zgromadzonego w fazie przedsądowej, lecz również zgodnie z zasadami cywilnego postępowania rozpoznawczego, dokonując oceny zasadności zgłoszonych żądań na podstawie własnych ustaleń faktycznych i prawnych, tym bardziej, że sądom pracy i ubezpieczeń społecznych przysługują na mocy art. 473 § 1 k.p.c. szersze niż organom rentowym kompetencje w zakresie postępowania dowodowego.(tak SN w postanowieniu z dnia 4.11.2025 r , II UZ 50/25)
Przedmiotem niniejszego postępowania była prawidłowość decyzji ZUS z dnia (...) r.
W okolicznościach sprawy niniejszej doszło zdaniem Sądu, do dość szczególnej sytuacji, albowiem organ rentowy uznał, że w okresie (...) r. płatnikiem składek dla M. P. (1) z tytułu umowy o pracę zawartej z (...) B. P. (1) należało uznać (...) Sp. z o.o. ZUS akcentował, że to właśnie z tą spółką łączył ubezpieczonego stosunek pracy. Zdaniem organu pracownicy (...) B. P. (1) korzystali z narzędzi, pomieszczeń należących do (...), co oznaczało że pracę wykonywali w miejscach do niej należących oraz w czasie funkcjonowania salonu należącego do (...) i za wynagrodzeniem, które również tą spółkę obciążało kosztami. W ocenie Organu o zasadności jego stanowiska miały też świadczyć powiązania finansowe pomiędzy Płatnikiem a (...) Sp. z o.o. sugerujące uzależnienie funkcjonowania działalności gospodarczej Przedsiębiorcy od współpracy z (...) Sp. z o.o. Ponadto okoliczność, że przychody uzyskiwane od (...) Sp. z o.o. były przeznaczane na całkowite finansowanie wynagrodzeń pracowników oraz innych obciążeń pracowniczych. Organ zauważył również, że umowy o pracę z (...) B. P. (1) i umowy zlecenia ze spółką (...) w zawierane były zasadniczo równolegle, a ustanie stosunku pracy było powiązane z jednoczesnym rozwiązaniem umów cywilnoprawnych (lub w bliskiej koincydencji czasowej). ZUS uznał przy tym również, że umowy cywilnoprawne były zawierane w celu umożliwienia pracownikom wykonywania świadczeń na rzecz (...) poza normatywnym 40- godzinnym tygodniowym czasem pracy przewidzianym w ramach umów o pracę, a ponadto pracownicy w ramach obu rodzajów umów przyczyniali się do osiągnięcia postawionego przez (...) celu gospodarczego.
Ostatecznie ZUS przyjął, że wszystkie elementy stosunku pracy, mimo formalnego zawarcia umów z (...) B. P. (1), były realizowane w spółce (...), na rzecz której ubezpieczeni w rzeczywistości świadczyli pracę i która przekazywała środki na ich wynagrodzenia. Formalne oznaczenie w umowie o pracę firmy (...) - jako pracodawcy nie było, jak konkludował organ, wystarczające do wykreowania istnienia stosunku pracy.
W ocenie organu rentowego zatem zawarcie przez ubezpieczonego umów zlecenia z (...) Sp. z o.o., który jednocześnie był pracownikiem (...) B. P. (1) służyło upozorowaniu zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych celem obejścia przepisów prawa w taki sposób, aby zaniżyć składki na ubezpieczenia społeczne. Przychody uzyskane w ramach umowy o pracę z (...) B. P. (1) nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne i winny wynosić zdaniem ZUS w okresie (...). Jednocześnie organ zastrzegł, że nie kwestionuje faktu wykonywania przez pracowników czynności objętych umowami, a pozorność dotyczy zbiegu tytułów do ubezpieczenia społecznego. Jako podstawę prawną decyzji w uzasadnieniu organ rentowy wskazał art. 9 ust. 1 i ust. 1 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
Należy przypomnieć, że w przypadku granic swobody dokonywania czynności prawnych wynikających z art. 58 k.c. chodzi o normy ustawowe lub moralne, które limitują możliwość powstania zamierzonych skutków prawnych, mimo że skutki te mają dotyczyć osób, które wyraziły na to prawidłową zgodę w oświadczeniu woli. Czynności mające na celu obejście ustawy (in fraudem legis) zawierają pozór zgodności z ustawą. Ich treść nie zawiera elementów wprost sprzecznych z ustawą, ale skutki, które wywołują i które objęte są zamiarem stron, naruszają zakazy lub nakazy ustawowe. Chodzi tu zatem o wywołanie skutku sprzecznego z prawem przez dokonanie samej czynności, a nie przez osiąganie celu leżącego poza treścią czynności. Innymi słowy "obejście prawa" polega na osiągnięciu zabronionego celu za pomocą czynności prawnie dozwolonej. Odwołanie się do kategorii celu czynności prawnej jest niezbędnym kryterium oceny, czy doszło do obejścia prawa. To przez ustalenie celu czynności, swoisty zabieg antycypacji konsekwencji związanych in casu z dokonaniem czynności, można sensownie ustalić fakt obejścia prawa, a to wymaga uwzględnienia zamiarów i dążeń stron podejmujących określone działanie prawne w kwestii relacji do czynności prawnej pozornej. W konsekwencji w sprawie o podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym sąd jest zatem nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany do weryfikowania wszystkich przesłanek warunkujących objęcie z mocy prawa spornym tytułem podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, w tym także oceny nieważności potencjalnych tytułów "zbiegowych"./tak SN w postanowieniu z dnia 15.10.2025 roku, II USK 37/25/
W pierwszej kolejności należało zatem rozważyć, czy organ rentowy w sposób prawidłowy zakwestionował podleganie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym ubezpieczonego z tytułu umowy o pracę zawartej z B. P..
Aby tę kwestię rozstrzygnąć należało dokonać szczegółowej wykładni przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej ustawą systemową.
Mając na względzie specyfikę postępowania w sprawach ubezpieczeń społecznych oraz fakt, iż w przedmiotowej sprawie pomiędzy odwołującym, a organem ubezpieczeń społecznych powstał spór dotyczący obowiązku ubezpieczeń społecznych (na jaki wskazuje sam ustawodawca w art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) – Sąd pragnie wskazać, iż przy rozstrzygnięciu niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie znalazła zasada wyrażona w art. 3 k.p.c. i 232 k.p.c., zastosowana odpowiednio w postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych. Przepisy te określają zarówno zakres postępowania dowodowego, jak i obowiązki stron w tym zakresie, wprowadzając zasadę odpowiedzialności stron za wynik procesu. Przenosząc powyższą regułę na grunt niniejszego sporu należały zauważyć, że organ rentowy winien wykazać, iż faktycznie przedmiotowa umowa do skutku nie doszła, nie była wykonywana, czy też miała charakter pozorny. Z kolei skarżący, zaprzeczając twierdzeniom organu rentowego, winien w postępowaniu przed sądem nie tylko ograniczyć się do polemiki, ale również wskazać na okoliczności i fakty znajdujące oparcie w materiale dowodowym, z których możliwym byłoby wyprowadzenie wniosków i twierdzeń zgodnych ze stanowiskiem reprezentowanym w odwołaniu od decyzji.
Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 i art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, pracownicy, to jest osoby pozostające w stosunku pracy, podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym.
O uznaniu stosunku łączącego strony za stosunek pracy rozstrzygają przepisy prawa pracy.
Według art. 22 § 1 kp, przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
Do cech pojęciowych pracy stanowiącej przedmiot zobowiązania pracownika w ramach stosunku pracy należą osobiste i odpłatne jej wykonywanie w warunkach podporządkowania. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury stosunek ubezpieczeniowy jest następczy wobec stosunku pracy i powstaje tylko wówczas, gdy stosunek pracy jest realizowany. Jeżeli stosunek pracy nie powstał bądź też nie jest realizowany, wówczas nie powstaje stosunek ubezpieczeniowy, nawet jeśli jest odprowadzana składka na ubezpieczenie społeczne
(wyrok Sądu Apelacyjnego w L. z dnia z dnia (...) roku III AUa (...), Wspólnota 2007/25/51). Podleganie pracowniczemu tytułowi ubezpieczenia społecznego jest uwarunkowane nie tyle opłacaniem składek ubezpieczeniowych, ile legitymowaniem się statusem pracownika rzeczywiście świadczącego pracę w ramach ważnego stosunku pracy
(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2005 roku o sygn. akt II UK 43/05, OSNAPiUS rok 2006/15 – 16/251).
W przedmiotowej sprawie organ rentowy stanął na stanowisku, iż umowa o pracę zawarta między wnioskodawcą a ubezpieczonym w rzeczywistości była wykonywana na rzecz (...) sp z oo w Ł. i rzeczywistym pracodawcą jest spółka a nie wnioskodawca.
Zgodnie z art. 83 § 1 k.c. (przepis ten organ rentowy cytuje w odpowiedzi na odwołanie) nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru.
Z czynnością prawną pozorną mamy do czynienia wówczas, gdy występują, łącznie, następujące warunki: oświadczenie woli musi być złożone tylko dla pozoru, oświadczenie woli musi być złożone drugiej stronie, adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru, czyli być aktywnym uczestnikiem stanu pozorności. Pierwsza i zasadnicza cecha czynności pozornej wyraża się brakiem zamiaru wywołania skutków prawnych, jakie prawo łączy z tego typu i treścią złożonego oświadczenia. Jest to zatem z góry świadoma sprzeczność między oświadczonymi a prawdziwymi zamiarami stron, czyli upozorowanie stron na zewnątrz i wytworzenie przeświadczenia dla określonego kręgu (otoczenia), nie wyłączając organów władzy publicznej, że czynność o określonej treści została skutecznie dokonana. Jednakże zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, wyrażonym w wyroku z 14 marca 2001 roku
(sygn. akt III UKN 258/00, opubl. OSNAP 2002/21/527), nie można przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował. Nie wyklucza to rozważenia, czy w konkretnym przypadku zawarcie umowy zmierzało do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.).
O czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy można mówić wówczas, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie jest natomiast obejściem prawa dokonanie czynności prawnej w celu osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością prawną. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalno-rentowego, chorobowego i wypadkowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia ubezpieczeniem i ewentualnego korzystania ze świadczeń z tego ubezpieczenia nie może być kwalifikowane jako obejście prawa.
W sytuacji, gdy wolą stron zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa
(wyrok SN z dnia 2 lipca 2008 roku, sygn. akt II UK 334/07, opubl. Legalis).
Sąd Okręgowy w całości podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 24 lutego 2010 roku w sprawie o sygn. akt II UK 204/09
(LEX nr 590241), iż o tym czy strony istotnie nawiązały stosunek pracy stanowiący tytuł ubezpieczeń społecznych nie decyduje samo formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki, wystawienie świadectwa pracy czy innych dokumentów związanych z zatrudnieniem, ale faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z art. 22 § 1 k.p. Istotne więc jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach pracowniczych.
Z uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2010 r. w sprawie o sygn. akt I UK 43/10
(LEX nr 619658) wynika, że umowa o pracę jest zawarta dla pozoru, a przez to nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a podmiot wskazany jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli strony z góry zakładają, iż nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 roku, Nr 205, poz. 1585 ze zm.) wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowych oraz wypadkowego i chorobowego, to podjęcie zatrudnienia w celu objęcia tymi ubezpieczeniami i ewentualnie korzystania z przewidzianych nimi świadczeń nie jest obejściem prawa.
W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt I UK 74/10
(LEX 653664) stwierdzono zaś, że podstawą ubezpieczenia społecznego jest rzeczywiste zatrudnienie, a nie sama umowa o pracę (art. 22 k.p., art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 13 pkt 1 w/w ustawy). Umowa o pracę nie jest czynnością wyłącznie kauzalną, gdyż w zatrudnieniu pracowniczym chodzi o wykonywanie pracy. Brak pracy podważa sens istnienia umowy o pracę. Innymi słowy jej formalna strona, nawet połączona ze zgłoszeniem do ubezpieczenia społecznego, nie stanowi podstawy takiego ubezpieczenia.
Z powyższego jednoznacznie wynika, że motywacja skłaniająca do zawarcia umowy o pracę nie ma znaczenia dla jej ważności przy tym wszak założeniu, że nastąpiło rzeczywiste jej świadczenia zgodnie z warunkami określonymi w art. 22 § 1 k.p.
Reasumując w odniesieniu do umowy o pracę pozorność polega na tym, że strony nie zamierzają osiągnąć skutków wynikających z tej umowy, a określonych w art. 22 KP. Należy przypomnieć, że pozorność umowy o pracę zachodzi także wówczas, gdy praca jest faktycznie świadczona, lecz na innej podstawie niż umowa o pracę. Znaczenie ma faktyczne niewykonywanie pracy albo jej wykonywanie jednak w realiach nie korespondujących z właściwościami pracowniczymi
(wyrok Sądu Okręgowego Warszawa-Praga w Warszawie - VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 sierpnia 2022 r., VII U 323/22). Pozorność umowy o pracę (art. 83 KC w zw. z art. 300 KP) ma miejsce nie tylko wówczas, gdy mimo jej zawarcia praca w ogóle nie jest świadczona, ale również wtedy, gdy jest faktycznie świadczona, lecz na innej podstawie niż umowa o pracę
(wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 listopada 2021 r., III AUa 1713/21). Ocena, czy praca jest wykonywana na podstawie łączącego strony stosunku pracy, zależy przy tym od okoliczności konkretnej sprawy dotyczących celu, do jakiego zmierzały strony, oraz zachowania elementów konstrukcyjnych stosunku pracy, w tym w szczególności cechy podporządkowania pracownika w procesie świadczenia pracy
(wyrok SN z dnia 8 lipca 2009 r, I UK 43/09, z dnia 12 maja 2011 r, II UK 20/11, oraz wyrok SA Łódź z dnia 17-09-2019 III AUa 39/19).
Mając na uwadze dotychczas poczynione rozważania prawne należy podkreślić, że w realiach niniejszej sprawy Sąd Okręgowy, w celu dokonania kontroli prawidłowości zaskarżonej decyzji organu rentowego, musiał zatem badać, czy pomiędzy wnioskodawcą a ubezpieczonym w spornym okresie istotnie doszło do nawiązania i realizacji stosunku pracy w warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p.
Przesądzenie rzeczywistego charakteru pracowniczego zatrudnienia wymaga przekonującej oceny, że zostały spełnione formalne i realne warunki do podjęcia zatrudnienia, a następnie czy miało miejsce rzeczywiste wykonywanie przez osobę zainteresowaną obowiązków o cechach kreujących zobowiązanie pracownicze
(III USK 117/21 - postanowienie SN - Izba Pracy z dnia 24-03-2021).
Każde postanowienie umowy o pracę, zmierzające do wyłudzenia świadczeń z ubezpieczenia społecznego, należy ocenić jako nieważne wobec istnienia zamiaru obejścia prawa albo przez swą sprzeczność z zasadami współżycia społecznego, wyrażającą się np. niegodziwością celu albo zderzeniem się z prawem innych ubezpieczonych. Z dotychczasowego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika dopuszczalność stosowania przez ZUS art. 58 KC oraz art. 83 § 1 KC do oceny ważności czynności prawnych w sferze prawa ubezpieczeń społecznych
(postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 12 stycznia 2022 r., II USK 557/21).
Stosunek pracy wyróżnia się koniecznością osobistego wykonywania pracy, podporządkowaniem pracownika pracodawcy, stałym wykonywaniem pracy na rzecz pracodawcy, na jego ryzyko oraz odpłatnością pracy. Zasada osobistego świadczenia oznacza, iż pracownik ma obowiązek wykonywać pracę samodzielnie, osobiście i nie może samowolnie, bez zgody pracodawcy powierzyć pracy innej osobie. Wymóg osobistego świadczenia pracy wiąże się z osobistymi przymiotami pracownika takimi jak kwalifikacje, wiek, doświadczenie itp. Przy czym w świetle art. 22 § 1
1 oceny charakteru umowy należy dokonywać nie tylko na podstawie przyjętych przez jej strony postanowień, które mogą mieć na celu stworzenie pozoru innej umowy, lecz także na podstawie faktycznych warunków jej wykonywania. Dlatego zastrzeżenie w umowie możliwości zastępowania się w pracy przez wykonawcę inną osobą nie odbiera jej cech umowy o pracę, zwłaszcza gdy faktycznie takie zastępstwa nie nastąpiły, a inne cechy badanej umowy wskazują na przewagę cech charakterystycznych dla stosunku pracy
(SN w wyroku z dnia 5 maja 2010 r., I PK 8/10, LEX nr 602668). Zasada ciągłości świadczenia pracy polega na tym, iż pracownik ma obowiązek wykonać określone czynności w powtarzających się odstępach czasu, w okresie istnienia trwałej więzi łączącej go z pracodawcą. Nie chodzi tutaj zatem o sytuację jednorazowego wykonania pewnej czynności lub ich zespołu składającego się na określony rezultat. Właściwym przedmiotem umowy o pracę jest świadczenie pracy w sposób ciągły, powtarzający się i polegający na oddaniu swojej zdolności do pracy do dyspozycji innego podmiotu
(Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 1999 r. I PKN 451/99 OSNP 2001/10/337, M. Prawn. 2001/11/575 Dz.U.2014.1502).
Przy tym podstawową zasadą odróżniającą stosunek pracy od wykonywania pracy na innej podstawie jest podporządkowanie pracownika polegające na obowiązku stosowania się do poleceń przełożonego związanych z organizacją i przebiegiem pracy. Praca powinna być świadczona przez pracownika w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę
(wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1999r I PKN 277/99 OSNP 2001/1/18 Wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 października 2014 r. III AUa 61/14 LEX nr 1566959 wyr. SN z 18.5.2006 r., III UK 30/06, Legalis, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 2005 r. I UK 68/05 Lex 177165). Ustawodawca zastrzegł w przepisie art. 22 § 1 k.p., że pracownik wykonuje pracę pod kierownictwem pracodawcy, przy czym nie zdefiniował tej cechy zatrudnienia. W literaturze przedmiotu wyinterpretowano, że kierownictwo pracodawcy przejawia się w poleceniach, podporządkowaniu organizacyjnym oraz podporządkowaniu represywnym i dystrybutywnym.
Nadto podkreślenia wymaga, iż to na pracodawcy spoczywa ryzyko ekonomiczne gospodarcze i osobowe związane z zatrudnieniem pracownika i powierzeniem mu określonej pracy. Jednakże należy zauważyć, że w przypadku każdej umowy o pracę, podstawą jej zawarcia może być jedynie uzasadniona potrzeba o charakterze ekonomicznym, znajdująca oparcie w charakterze prowadzonej działalności. To potrzeba gospodarcza pracodawcy determinuje zatrudnienie. Z ugruntowanego orzecznictwa wynika, że przy ocenie pozorności umowy o pracę, racjonalność zatrudnienia, potrzeba zatrudnienia pracownika są przesłankami istotnymi dla oceny ważności umowy
(III AUa 62/21 - wyrok SA Poznań z dnia 30-06-2022 III AUa 23/21 - wyrok SA Szczecin z dnia 20-10-2021 III AUa 396/20 - wyrok SA Szczecin z dnia 22-12-2020). Pracodawca ma pełną swobodę w prowadzeniu działalności gospodarczej, tym bardziej w zatrudnianiu pracowników. Jednak ocena racjonalności jego postępowania (potrzeby zatrudnienia konkretnej osoby na konkretnym stanowisku i na określonych warunkach) ma wpływ na uznanie skuteczności zawartej umowy w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym takiej osoby
(II USKP 7/21 - wyrok SN - Izba Pracy z dnia 04-02 - 2021).
Podsumowując, jak zauważa się w orzecznictwie, stosunek pracy to więź prawna o charakterze dobrowolnym i trwałym, łącząca pracownika i pracodawcę, której treścią jest obowiązek osobistego wykonywania pracy określonego rodzaju przez pracownika pod kierownictwem, na rzecz i na ryzyko pracodawcy oraz obowiązek pracodawcy zatrudnienia pracownika przy umówionej pracy i wypłacanie mu wynagrodzenia za pracę
(wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie III APr 10/96, Apel.-Lub. 1997/2/10, Lex nr 29672).
Celem stosunku pracy jest stworzenie takiej relacji zależności, w której praca jest wykonywana na rzecz pracodawcy i to właśnie on zleca poszczególne zadania, udziela instrukcji i nadzoruje pracownika, a także czerpie korzyści z jego pracy.
Co do zasady tylko ważny i realny tytuł, a nie jedynie deklarowany wywiera skutki w prawie ubezpieczeń. Umowa zawarta dla pozoru nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi
(wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 lutego 2022 r., III AUa 1145/21). W tej sytuacji do Sądu należało przeprowadzenie oceny, czy analizowany stosunek prawny nosił konstytutywne cechy stosunku pracy.
W tym celu Sąd zbadał, czy wnioskodawca osobiście świadczył pracę, podporządkowaną pracodawcy (pod kierownictwem pracodawcy), w wyznaczonym miejscu i czasie, w sposób ciągły, odpłatny, na rzecz i ryzyko pracodawcy w reżimie art. 22 kp. Dokonanie powyższego ustalenia miało bowiem znaczenie dla ewentualnego objęcia skarżącego obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi: emerytalnym, rentowymi, chorobowym oraz wypadkowym z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie ustalono, że ubezpieczony świadczył osobiście pracę, podporządkowaną pracodawcy – B. P. (pod kierownictwem pracodawcy), w wyznaczonym miejscu i czasie, w sposób ciągły, odpłatny, na rzecz i ryzyko pracodawcy w reżimie art. 22 kp.
Ubezpieczony wykonywał bowiem wyłącznie polecenia wnioskodawcy, w miejscu przez niego wskazanym (za wyjątkiem targów marynistycznych, przy czym czynności te miały charakter sporadyczny, a organ rentowy nie wykazał elementów tej współpracyz (...) sp. Z (...), które spełniałyby przesłanki stosunku pracy, w tym ciągłość i podporządkowanie) z tytułu wykonywanej pracy otrzymywał wynagrodzenie, a pracę wykonywał na rzecz i ryzyko pracodawcy, bowiem jako członek grupy pracowników – w tym sprzedawców umożliwiał realizację umowy pomiędzy wnioskodawcą a (...) sp z oo , której przedmiotem było zarządzanie salonem oraz generował zysk poprzez sprzedaż towaru, który przekładał się następnie na wynagrodzenie (prowizja/marża) wnioskodawcy z tytułu wykonywania umowy z dnia (...) roku. Zatem rzeczywistym beneficjentem wykonywanych czynności był B. P., który działał na rzecz i w imieniu (...) sp z oo, ale w ramach własnego przedsiębiorstwa.
Organ rentowy nie przedstawił dowodu na pracownicze podporządkowanie ubezpieczonego ze strony (...), natomiast korzystanie z mienia i lokalu (...) nie przesądza o pracowniczym zatrudnieniu. W istocie B. P. środki na wynagrodzenia pozyskiwał od (...) jednakże było to wliczone w koszty funkcjonowania salonu, które były zwracane w ramach umowy wnioskodawcy ze spółką. Należy jednak podnieść, że (...) sp z oo nie brała udziału w rekrutacji pracowników, nie określała ich ilości, nie ustalała wysokości wynagrodzenia, wnioskodawca „poruszał” się jedynie w granicach ustalonego budżetu.
Wskazać należy, że zasada swobody umów (art. 353
( 1) k.c.) umożliwia stronom umowy ukształtowanie stosunku prawnego według ich uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie, ani zasadom współżycia społecznego. Natomiast o czynności prawnej, która ma na celu obejście ustawy można mówić, gdy pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana
(por. wyrok SN z 11 stycznia 2006 r., II UK 51/05). Zgodnie z treścią art. 58 § 1 k.c. czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, że na miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy.
Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie - w dniu(...) r, odwołujący zawarł z (...) sp. z o.o. umowę o współpracy. Na jej podstawie jak twierdził ZUS miało dochodzić do powiązań finansowych polegających na ścisłym uzależnieniu funkcjonowania działalności gospodarczej odwołującego od współpracy z (...). Z ustaleń sądu wynika, że B. P. (1) w ramach własnej działalności gospodarczej zajmuje się obsługą salonu zainteresowanej zlokalizowanego w Ł.. Zresztą działalność (...) nie ogranicza się tylko do punktu sprzedaży motocykli i ich serwisu w Ł.. Spółka ta jako ich ogólnopolski dystrybutor posiada sieć regionalnych sklepów także w innych miastach. Odwołujący natomiast jako niezależny przedsiębiorca prowadzi punkt sprzedaży motocykli i akcesoriów do nich na podstawie umowy o współpracy zawartej z (...), działa w imieniu i na rzecz (...), dysponując stosownym pełnomocnictwem. Odwołujący realizował postanowienia umowy z dnia (...) r. W jej wykonaniu otrzymał od swojego kontrahenta do użytku w pełni wyposażoną placówkę, przeznaczoną do sprzedaży towarów, w tym przypadku motocykli, zlokalizowaną w Ł.. B. P. (1) zajmował się organizowaniem, optymalizowaniem prowadzonego procesu sprzedaży, realizował politykę cenową i budżetową, monitorował rynek, dokonywał zakupu towarów realizując w ten sposób poprzez swoje własne działania przyjętą strategię sprzedaży. Na bieżąco oceniał ryzyko prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Osiągane przez odwołującego w ten sposób zyski w całości były zależne od wypracowanych przez niego metod i sposobów na zarządzanie firmą oraz zdolności menedżerskich, w tym sposobu doboru zespołu pracowników, którzy w sposób efektywny mieli realizować proces sprzedażowy jak i posprzedażowy. Prowadząc swoje przedsiębiorstwo (...) zależało na stałym budowaniu relacji z klientami, co zresztą sam podkreślał. Nadto, to w jego gestii pozostawało budowanie zespołu pracowniczego oraz sprawowanie nad nim nadzoru. Podobnie jak nad finansami firmy. Z całokształtu zeznań złożonych w sprawie wynika, że odwołujący sam kompletował zespół pracowników, zatrudniał ludzi, przeprowadził rozmowy rekrutacyjne. Odwołujący samodzielnie planował i organizował swoją pracę, aby jak najefektywniej realizować cele sprzedażowe, ustalał podział prac, grafik. W zamian otrzymywał określoną w umowie stałą kwotę pieniężną oraz prowizję/marżę uzależnioną od obrotów. Odwołujący realizował przyjęty model współpracy z (...) sp. z o.o., którego warunki określała umowa z dnia (...) r., przedstawiciel zainteresowanego racjonalnie wyjaśniła powody dla jego przyjęcia, wskazując przy tym uzasadnienie zmiany poprzedniego, nieefektywnego schematu zarządzania. Jednocześnie podkreślić należy, że współpraca pomiędzy takimi podmiotami, jakimi są odwołujący się i (...) sp. z o.o. nie jest w realiach gospodarki wolnorynkowej niczym nadzwyczajnym, a tym bardziej zabronionym. Podkreślić należy w tym miejscu, że odwołujący i (...)sp. z o.o. w spornym okresie nie były podmiotami powiązanymi kapitałowo, czy osobowo (wnioskodawca nie posiada udziałów w (...) sp z oo). To, że pracownicy korzystali z narzędzi, pomieszczeń, adresów e-mail należących do L., zarówno w ramach wykonywania umowy o pracę, jak i wykonywania umów zlecenia bądź to, że (...) sp. z o.o. , zwracała koszty wynagrodzenia pracowników odwołującego, nie przekłada się na ocenę możliwości przyjętej przez organ rentowy koncepcji zmiany pracodawcy, wobec niespełnienia przesłanek z art. 22 kp.
Odwołujący faktycznie wykonywał przedmiotową umowę o współpracy przy wykorzystaniu pracy własnych pracowników, za odpowiednim wynagrodzeniem pozwalającym na pokrycie kosztów tej działalności, w tym kosztów osobowych. Rola zaś (...) sp. z o.o. koncentrowała się wyłącznie na stworzeniu warunków do działania Przedsiębiorcy (infrastruktura oraz dostępność towaru). Ustalony w sprawie stan faktyczny nie uzasadnia przyjęcia, a do czego odwoływał się ZUS, że stosunek pracy zawarty przez M. P. (1) z (...) B. P. (1) faktycznie łączył ubezpieczonego z (...), skoro praca wykonywana przez ubezpieczonego była świadczona na rzecz (...) B. P. (1), a nie (...). Efekty działań ubezpieczonego podejmowanych w ramach umowy o pracę miały znaczenie dla pracodawcy - (...) B. P. (1), którego wynagrodzenie było uzależnione także od obrotów (ilości sprzedawanego towaru). (...) nie sprawowała nad ubezpieczonym nadzoru nad czynnościami realizowanymi przez niego na podstawie umowy o pracę jaką miał zawartą z (...) B. P. (1). Choć odwołujący się działa pod marką zleceniodawcy ( (...)), to jest jednak odrębnym przedsiębiorcą. Odwołujący działa w zakresie swego przedmiotu działalności określonego we wpisie do CEiDG. Ponadto, to on widnieje jako pracodawca na umowach z personelem, w tym z ubezpieczonym. Niewątpliwie pracownicy (...) B. P. (1) musieli spełniać wymogi sieci, istotne jest jednak to, że B. P. (1) ich zatrudniał - sam kompletował zespół pracowników, zatrudniał ludzi, przeprowadzał z nimi rozmowy rekrutacyjne, a nie (...) Sp. z o.o. - tworząca ogólnopolską sieć regionalnych salonów. B. P. (1) działał we własnym imieniu i na własny rachunek.
Na marginesie podnieść należy, że w ramach stosunku pracy pracodawca może powierzyć pracownikowi wykonywanie czynności określonych w umowie o pracę na rzecz innego podmiotu, co nie oznacza, że w skutek tego pracownik staje się pracownikiem owego podmiotu i że od niego należy mu się wynagrodzenie za pracę./tak wyrok SN z dnia 7.05.1998 r, I PKN 71/98/
Zdaniem Sądu nie sposób wobec tego przyznać racji organowi rentowemu, że ubezpieczony nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym w związku z zawarciem umowy o pracę z wnioskodawcą.
Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 477
14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że M. P. (1) w okresie (...) r. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu z tytułu umów o pracę zawartych z (...) B. P. (1) oraz przychody uzyskane z tego tytułu stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.
Stosownie do wyników postępowania, zgodnie z art. 98 § 1 k.p.c., Sąd Okręgowy obciążył ZUS kosztami zastępstwa procesowego (...) Sp. z o.o. w wysokości po(...) zł ustalając wysokość wynagrodzenia pełnomocników odpowiednio na podstawie w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) oraz na podstawie w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964). O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1
1 k.p.c.
Na marginesie podnieść należy, że w ocenie Sądu zawarcie przez ubezpieczonego z odwołującym umowy o pracę i umowy zlecenia nastąpiło w celu obejścia prawa polegającego na stworzeniu pozoru zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych oraz w konsekwencji do zaniżenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne,
ale nie w zakresie ustalonym przez organ rentowy.
Z ustaleń wynika bowiem, że umowy zlecenia zawierane z pracownikami wnioskodawcy – w tym z ubezpieczonym były niejako „przedłużeniem” umowy o pracę – pracownicy wykonywali cały czas tę samą pracę, na rzecz B. P. i pod jego kierownictwem, były zawierane z inicjatywy B. P. i miały na celu wynagrodzenie pracy w soboty oraz uzyskanie premii za wyniki sprzedażowe.
Użyty w art. 4 pkt 2a ustawy systemowej termin "pracodawca" należy pojmować w znaczeniu, jakie nadaje mu art. 3 k.p., uznający za pracodawcę osobę fizyczną lub jednostkę organizacyjną, nawet nieposiadającą osobowości prawnej, jeśli zatrudnia ona pracowników. Tak zdefiniowany pracodawca jest z mocy art. 4 pkt 2a u.s.u.s. płatnikiem składek dla wszystkich pracowników w rozumieniu tego aktu, a zatem także tych, o których stanowi art. 8 ust. 2a tej ustawy, w tym dla pracowników pozostających z nim w stosunku pracy i jednocześnie wykonujących na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z osobą trzecią. Umowy cywilnoprawne wymienione w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej nie stanowią bowiem samodzielnych tytułów obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym pracownika, ani nie powodują powstania zbiegu tytułów ubezpieczenia społecznego w rozumieniu art. 9 tej ustawy. Norma art. 8 ust. 2a - przez wykreowanie szerokiego pojęcia "pracownika" - stworzyła szeroką definicję pracowniczego tytułu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Tytułem tym jest łączący pracodawcę z pracownikiem stosunek pracy oraz dodatkowo umowa cywilnoprawna zawarta przez pracownika z pracodawcą lub zawarta z osobą trzecią, ale wykonywana na rzecz pracodawcy. Dla celów ubezpieczeń społecznych zarówno wykonywanie pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy, jest traktowane tak jak świadczenie pracy w ramach klasycznego stosunku pracy łączącego jedynie pracownika z pracodawcą. W przypadku takich pracowników podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi łączny przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 4 pkt 9 w związku z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej), uzyskany z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy i wspomnianych umów cywilnoprawnych (art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 tej ustawy), zaś obowiązek obliczania, rozliczania i przekazywania składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych spoczywa na pracodawcy jako płatniku (art. 17 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 2a ustawy systemowej).Pracownik wykonujący pracę na rzecz swojego pracodawcy na podstawie umów cywilnych zawartych z osobą trzecią podlega obowiązkowo ubezpieczeniu społecznemu jako pracownik (art. 8 ust. 2a ustawy systemowej) i na tym wyczerpuje się podleganie przez niego ubezpieczeniom społecznym. Ugruntowany jest zatem w orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd, że sprawa o opłacenie przez pracodawcę składki w wysokości równej obciążeniu umowy o pracę i zlecenia wykonywanego na rzecz tego pracodawcy nie dotyczy objęcia ubezpieczeniem, lecz składki, gdyż przedmiotem postępowania jest jedynie ustalenie właściwej kwoty jej podstawy wymiaru (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 czerwca 2016 r., II UZ 10/16, LEX nr 2290405; z 21 kwietnia 2015 r., II UZ 8/15, niepublikowane i z 19 sierpnia 2015 r., II UZ 14/15, niepublikowane oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 18 października 2011 r., III UK 22/11, OSNP 2012 nr 21-22, poz. 266; z 11 maja 2012 r., I UK 5/12, OSNP 2013 nr 9-10, poz. 117; z 8 lipca 2015 r., II PK 282/14, OSNP 2017 Nr 6, poz. 66; z 3 kwietnia 2014 r., II UK 399/13, niepublikowane i z 6 lutego 2014 r., II UK 279/13, niepublikowane). /por. postanowienie SN z dnia 19.10.2022 r z dnia 19.10.2022 r, III USK 518/21/
Celem art. 8 ust. 2a ustawy systemowej było wzmocnienie ochrony pracownika, któremu dodatkowe czynności pracodawca byłby zobowiązany powierzyć w ramach godzin nadliczbowych, a tym samym zapłacić zwiększone wynagrodzenie wraz ze składką na ubezpieczenie społeczne. Omawiany przepis ma zapobiegać pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z innym podmiotem i wykonywaniu pracy na rzecz podmiotu, z którym dana osoba zawarła umowę o pracę. Wyprowadzono założenie, że ma on służyć zapobieganiu tworzeniu spółek córek oraz zmowom firm w celu zatrudniania tych samych osób na podstawie umów o pracę przez jedną firmę i umów cywilnoprawnych przez drugą firmę. Omawiana regulacja ma demotywować pracodawcę przed dodatkowym zatrudnianiem własnych pracowników w ramach umów cywilnoprawnych, a zwłaszcza przed procederem przekazywania ich innym podmiotom gospodarczym celem zawarcia z nimi umów cywilnoprawnych realizowanych na swoją rzecz. Sąd Najwyższy w kolejnych swoich rozstrzygnięciach, uwzględniając opisane cele wprowadzenia art. 8 ust. 2a do porządku prawnego, dokonywał coraz bardziej ekstensywnej wykładni analizowanego przepisu prawa, wskazując, że "praca na rzecz pracodawcy", zgodnie z którym jest to każda praca, której rezultat "zawłaszcza" pracodawca w ostatecznym rozrachunku rezultat pracy wykonanej przez swego pracownika, bez względu na rodzaj wykonywanych czynności przez pracownika wynikających z umowy zawartej z osobą trzecią oraz niezależnie od tożsamości rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę i osobę trzecią. Należy jednak zwrócić uwagę, że stanowisko to sformułowano w stanach faktycznych, w których między pracodawcą a osobą trzecią działającą w charakterze zleceniodawcy dla pracowników tego pracodawcy istniały powiązania kapitałowo-organizacyjne. (zob. Wyrok SA w Poznaniu z 3.06.2025 r., III AUa 974/24, LEX nr 3950846).
W wydanej decyzji organ rentowy nie zastosował art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bowiem ostatecznie w uzasadnieniu organ rentowy powołuje się wyłącznie na art. 9 ustawy systemowej, wskazując na pozorny zbieg tytułów do ubezpieczeń. Należy przypomnieć, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności jak i merytorycznej zasadności. (tak SA w Lublinie w wyroku z 18.03.2015 r, III AUa 15/15, Lex nr 1661234). Postępowanie sądowe w sprawach dotyczących ubezpieczenia społecznego wszczynane jest w rezultacie odwołania wniesionego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma więc ono charakter odwoławczy. Jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem - w aspekcie formalnym i materialnym - decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpieczonego lub z urzędu. Z ukształtowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego i poglądów doktryny wynika jednoznacznie, że odwołanie od decyzji organu rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych pełni rolę pozwu i wszczyna postępowanie sądowe (tak postanowienie Sądu Najwyższego z 19.06.1998 r., II UK 105/98, OSNAPiUS 1999 Nr 16, poz. 529 oraz z 26.09.2005 r., II UZ 52/05, OSNP 2006 nr 15-16, poz. 254). Przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego ogranicza się do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych; poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć (por. wyroki Sądu Najwyższego z 13.05.1999 r., II UZ 52/99, OSNAPiUS 2000 Nr 15, poz. 601 oraz z 25.05.1999 r. II UKN 622/99, OSNAPiUS 2000 Nr 15, poz. 591). Przed sądem ubezpieczony może żądać jedynie korekty stanowiska zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może żądać czegoś, o czym organ rentowy nie decydował. Z powyższego wynika, że kontrolna rola sądu musi korespondować z zakresem rozstrzygnięcia dokonanego w decyzji administracyjnej, bowiem zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji w granicach jej treści i przedmiotu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23.04.2010 r., II UK 309/09).
Skoro sporna decyzja dotyczyła niepodlegania przez ubezpieczonego obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym u wnioskodawcy, tylko to mogło być ostatecznie przedmiotem rozstrzygnięcia. Natomiast ustalenie, że ubezpieczony faktycznie w ramach umów zleceń wykonywał pracę na rzecz własnego pracodawcy, dodatkowo przemawia za zasadnością odwołania i uznania, że rzeczywistym pracodawcą ubezpieczonego był B. P.. Ustalenie wysokości podstawy wymiaru składek może być przedmiotem kolejnej decyzji organu rentowego.
Na marginesie należy podnieść niekonsekwencję organu rentowego, bowiem aktualnie wnioskodawca nadal zatrudnia pracowników i nadal realizuje umowę z (...) sp (...) a organ rentowy powyższego nie kwestionuje. Skoro organ rentowy kwestionuje istnienie tego rodzaju współpracy winien nadal negować możliwość podlegania ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu - pracowniczego zatrudnienia u wnioskodawcy. Nadto organ rentowy w żaden sposób nie zmodyfikował tytułu do ubezpieczeń społecznych samego wnioskodawcy. Powoływane przez organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie orzeczenia SN w sprawach II UK 137/19 i I USK 52/21 nie znajdują zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem dotyczą odmiennego stanu faktycznego (w niniejszej sprawie nie wykazano podporządkowania pracowniczego sprawowanego przez (...) sp z oo).