Sygn. akt VIII U 1180/24
UZASADNIENIE
postanowienia z 24 września 2025 r.
Decyzją z dnia (...) r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. stwierdził, że odmawia S. K. zwrotu nienależnie opłaconych składek z uwagi na brak nadpłaty.
W uzasadnieniu wskazano, że dnia 14 lutego 2024 r. pełnomocniczka wnioskodawcy wystąpiła do Zakładu z wnioskiem o zajęcie stanowiska i wydanie decyzji w sprawie ustalenia podstaw wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 r., 2023 r., 2024 r. W ocenie strony skarżącej, płatnik składek będący komornikiem sądowym przy ustaleniu wysokości składki na ubezpieczenie zdrowotne za wyżej wymieniony okres, podlega dyspozycji art. 79 ust. 1 w zw. z art. 81 ust. 2 za ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U z 2022 r. poz. 2561 z późn. zm.).
Zakład ustalił, że wnioskodawca wykazał podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne na zasadach obowiązujących osoby prowadzące działalność gospodarczą.
W dokumentach rozliczeniowych ZUS RCA za okres od stycznia 2022 r. do września 2023 r. wnioskodawca wskazał formę opodatkowania zasady ogólne - podatek liniowy, za okres od października 2023 r. do lutego 2024 r. wnioskodawca wskazał formę opodatkowania „bez formy opodatkowania”.
Zakład wskazał również, że z danych zapisanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym Zakładu oraz z danych uzyskanych w U. (...) wynika, że wnioskodawca figuruje jako osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą
i od 2022 r. wybrał formę opodatkowania – podatek liniowy.
Organ rentowy podniósł przy tym, że decyzją (...) z (...) r. Zakład ustalił, że roczna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne za 2022 rok, na podstawie wskazanej przez wnioskodawcę kwoty dochodu osiągniętego z działalności gospodarczej w roku, którego dotyczy roczne rozliczenie wynosi 192.924,65 zł., a decyzją (...) z (...) r. Zakład ustalił miesięczne podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne na podstawie pierwszorazowych dokumentów rozliczeniowych złożonych przez wnioskodawcę od stycznia do września 2023 r., natomiast za miesiące od października 2023 r. do lutego 2024 r. na podstawie przedłożonych dokumentów ustalających dochód.
(decyzja s. 17-19 akt ZUS).
Odwołanie od przedmiotowej decyzji w dniu (...) r. wniósł S. K., reprezentowany przez profesjonalną pełnomocniczkę w osobie radcy prawnego, zaskarżając decyzję w całości. Strona skarżąca wniosła o jej zmianę poprzez dokonanie zwrotu nienależnie opłaconych składek przy uwzględnieniu, że wysokość składki na ubezpieczenie zdrowotne na kolejne miesiące 2022 r. i na przyszłość wobec płatnika składek będącego komornikiem sądowym winna być ustalona z uwzględnieniem dyspozycji art. 79 ust. 1 w zw. z art. 81 ust. 2za ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a zatem winna wynieść za 2022 r. 559,89 zł miesięcznie, za 2023 r. 626,93 zł miesięcznie a za 2024 r. 699,11 zł.
Wydanej przez ZUS decyzji zarzucono naruszenie:
1.
art. 81 ust. 2, ust. 2b-2d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 146) poprzez ich zastosowanie;
2.
art. 79 ust. 1 w zw. z art. 81 ust. 2za ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 146) poprzez jego niezastosowanie.
W uzasadnieniu odwołania strona skarżąca wskazała, że dokonana przez organ rentowy wykładnia w/w przepisów jest nieprawidłowa i nie uwzględnia faktycznego charakteru, pozycji i funkcji realizowanej przez płatnika składek jako komornika sądowego. Odwołujący podniósł, że na obecnym etapie w całości podziela stanowisko wyrażone w załączonym stanowiskuK. (...) z (...)r.
( odwołanie od decyzji z (...) r. k. 3-4v.).
W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych tj. w kwocie 3600 zł. Wniósł również o zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia odwołania K. (...) w Ł. S. K. od decyzji(...) z dnia (...) r.
(odpowiedź na odwołanie k. 24-25)
Pismem procesowym z 14 grudnia 2024 r. o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie do czasu zakończenia postępowań odwoławczych w sprawach o sygnaturach: VIII U (...) i VIII U (...) wniosła pełnomocniczka płatnika.
(pismo procesowe k. 55-55v.).
Postanowieniem z dnia (...) r. tutejszy Sąd zawiesił postępowanie
w niniejszej sprawie na podstawie 177 § 1 pkt 1 k.p.c. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie VIII U (...).
(postanowienie k. 42).
W dniu 3 czerwca 2025 r. Sąd Apelacyjny wŁ. wydał wyrok oddalający apelację płatnika w sprawie VIII U (...) (III AUa (...)).
(notatka urzędowa k. 60).
Pismem procesowym z 8 września 2025 r. pełnomocniczka płatnika oświadczyła, że cofa w całości złożone odwołanie i wnosi o umorzenie postępowania oraz nieobciążanie odwołującego kosztami postępowania.
(pismo procesowe k. 61-61v.).
W następstwie powyższego wniosku, pismem procesowym z 15 września 2025 r. pełnomocnik organu rentowego oświadczył, że wyraża zgodę na cofnięcie odwołania, wnosi
o umorzenie postępowania, a także wnosi o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego
w kwocie 1800 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (ze względu na cofnięcie odwołania wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego ogranicza do połowy stawki minimalnej).
(pismo procesowe k. 64-64v.)
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 180 § 1 pkt 4 k.p.c., sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w szczególności gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania – z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia kończącego to postępowanie; sąd może jednak i przedtem, stosownie do okoliczności, podjąć dalsze postępowanie.
W niniejszej sprawie postanowieniem z dnia (...) r. tutejszy Sąd zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie na podstawie 177 § 1 pkt 1 k.p.c. do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie VIII U (...). Z uwagi na fakt, iż w dniu 3 czerwca 2025 r. Sąd Apelacyjny w Ł. wydał wyrok oddalający apelację płatnika wniesioną
w sprawie VIII U (...) – przyczyna zawieszenia niniejszego postępowania ustała. Doszło do tego dlatego, że wraz z wydaniem ww. wyroku przez Sąd Apelacyjny, wyrok Sądu Okręgowego w sprawie VIII U (...) kończący to postępowanie, uprawomocnił się. Z tych względów zawieszone postępowanie należało podjąć – zgodnie z art. 180 § 1 pkt 4 k.p.c.,
o czym tutejszy Sąd orzekł w punkcie 1. sentencji postanowienia.
Jak stanowi art. 355 k.p.c. sąd umorzy postępowanie, jeżeli powód ze skutkiem prawnym cofnął pozew, strony zawarły ugodę lub została zatwierdzona ugoda zawarta przed mediatorem albo z innych przyczyn wydanie wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne.
Zgodnie zaś z art. 203 § 1 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia - aż do wydania wyroku. § 2 powyższego artykułu stanowi natomiast, że pozew cofnięty nie wywołuje żadnych skutków, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa. Natomiast zgodnie z § 3 cytowanego przepisu, na żądanie pozwanego powód zwraca mu koszty, jeżeli sąd już przedtem nie orzekł prawomocnie o obowiązku ich uiszczenia przez pozwanego. W razie cofnięcia pozwu poza rozprawą przewodniczący odwołuje wyznaczoną rozprawę i o cofnięciu zawiadamia pozwanego, który może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek
o przyznanie kosztów.
Przy tym – zgodnie z art. 469 k.p.c. – sąd uzna zawarcie ugody, cofnięcie pozwu, sprzeciwu lub środka odwoławczego oraz zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia za niedopuszczalne także wówczas, gdyby czynność ta naruszała słuszny interes pracownika lub ubezpieczonego.
Sąd, mając na względzie wniosek o umorzenia wyrażony przez pełnomocniczkę płatnika w piśmie procesowym z 8 września 2025 r., a także, to, że w ocenie Sądu okoliczności sprawy nie wskazywały, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa lub naruszają słuszny interes ubezpieczonego, uznał cofnięcie odwołania przez płatnika za skuteczne i w konsekwencji orzekł jak punkcie 2. sentencji postanowienia.
Sąd orzeka o kosztach procesu według zasad przewidzianych w art. 98-107 k.p.c., zależnie od wyniku sprawy oraz okoliczności związanych z jej rozpoznaniem. Okoliczności te powodują, że od zasady odpowiedzialności za wynik procesu i obciążenia strony przegrywającej jego kosztami przewidziane są wyjątki, stosowane wówczas, gdy w konkretnej sprawie zasada ta koliduje z poczuciem sprawiedliwości. W ramach tych wyjątków, zgodnie
z art. 102 k.p.c., sąd może odstąpić od obciążenia strony przegrywającej sprawę obowiązkiem zwrotu wygrywającemu przeciwnikowi kosztów procesu w całości lub części, jak stanowi ustawa, w wypadkach szczególnie uzasadnionych.
W przedmiotowej sprawie o kosztach postępowania Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. Zgodnie z § 1 powyższego artykułu, strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw
i celowej obrony (koszty procesu). W postępowaniu procesowym o zwrocie kosztów sąd orzeka bowiem w każdym orzeczeniu kończącym sprawę według jednej z następujących zasad: odpowiedzialności za wynik procesu, stosunkowego rozdzielenia kosztów, wzajemnego zniesienia kosztów, słuszności i zawinienia. Z kolei § 3 w/w artykułu przewiduje, że do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.
Podkreślenia wymaga, że ustawodawca nie przewidział w zakresie postępowania odrębnego, jakim jest postępowanie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, żadnych przepisów szczególnych dotyczących zwrotu kosztów zastępstwa procesowego strony przeciwnej, gdy stroną przegrywającą jest ubezpieczony. Pozwany organ rentowy ma pełne prawo do reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika, a ten z kolei do stosowanego wynagrodzenia z tego tytułu. Brak bowiem normatywnej podstawy szczególnego uprzywilejowania od ubezpieczonego w przypadku, gdy jest on stroną przegrywającą proces
(por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 4 września 2019 r. III AUa 80/19, LEX
nr 2781400).
Warto przy tym podkreślić, że przepis art. 102 k.p.c. daje sądom swobodę przy rozstrzyganiu o zwrocie kosztów procesu w tym kosztach sądowych, gdy stosowanie zasady wyrażonej w art. 98 k.p.c. (odpowiedzialności za wynik procesu) nie można by pogodzić
z zasadą słuszności. W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, iż zastosowanie art. 102 k.p.c. powinno być oceniane w całokształcie okoliczności, które by uzasadniały odstępstwo od podstawowych zasad decydujących o rozstrzygnięciu
w przedmiocie kosztów procesu. Do kręgu tych okoliczności należy zaliczyć zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i fakty leżące na zewnątrz procesu, zwłaszcza dotyczące stanu majątkowego (sytuacji życiowej). Okoliczności te powinny być oceniane przede wszystkim z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego (zob. post. Sądu Najwyższego z 14 stycznia 1974 r., II CZ 223/73, LEX nr 7379). W niniejszej sprawie Sąd nie znalazł jednak podstaw do nieobciążania płatnika kosztami w całości, mając na względzie uzasadnione koszty reprezentacji, jakie w związku z procesem musiał ponieść organ rentowy. Zauważenia bowiem wymaga, że pomimo umorzenia postępowania, w niniejszej sprawie pełnomocnik organu rentowego nie pozostawał bierny i w toku procesu złożył kilka pism procesowych. Nadto pełnomocniczka płatnika nie powołała żadnych okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej płatnika, które przemawiałyby za nieobciążaniem go tymi kosztami
z uwagi na brak możliwości ich poniesienia. Odwołujący jest komornikiem, a zatem sui generis przedsiębiorcą, który winien liczyć się z ryzykiem ponoszenia kosztów procesu toczącego się w sprawie związanej z prowadzoną przez niego działalnością – zarówno kosztów w sprawach VIII U (...), VIII U (...), jak i w sprawie niniejszej. Podkreślenia przy tym wymaga, że spór w niniejszej sprawie został zapoczątkowany aktywnością płatnika, który wnioskiem z 14 lutego 2024 r. wniósł o zwrot nienależnie opłaconych składek, a po wydaniu przez organ negatywnej dla niego decyzji – wniósł odwołanie do tutejszego Sądu. Zaskarżona w niniejszej sprawie decyzja nie została wydana przez organ z urzędu. W tym stanie rzeczy płatnik tym bardziej winien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów procesu.
Należy również wskazać, że każde z powołanych postępowań toczyło się w ramach odwołania od kolejnych decyzji, a zatem koszty zastępstwa procesowego przysługiwały pełnomocnikom obydwu stron w każdym z postępowań oddzielnie, oczywiście w zależności od wyniku danego postępowania.
Na koniec należy podkreślić, iż pełnomocnik ZUS miał pełne prawo żądania zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w stawce minimalnej, jednakże z uwagi właśnie na cofnięcie odwołania wniósł jedynie o przyznanie mu kosztów w wysokości połowy stawki minimalnej, które to żądanie Sąd uznał za w pełni uzasadnione.
W konsekwencji powyższego wysokość wynagrodzenia pełnomocnika organu rentowego Sąd Okręgowy ustalił na połowę kwoty wynikającej § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.) – zgodnie z wnioskiem pełnomocnika organu rentowego wyrażonym w piśmie procesowym z 15 września 2025 r. i mając na uwadze, że wartość przedmiotu sporu w niniejszym postępowaniu wynosi 17.805 zł.
O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonych kwot tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1
1 k.p.c.
Z tych względów Sąd orzekł jak w punkcie 3. sentencji postanowienia.