Sygn. akt VII U 1967/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 czerwca 2026 r.
Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 czerwca 2026 r. w S.
sprawy M. G.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w S.
o wysokość emerytury
na skutek odwołania M. G.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w S. z dnia 11 sierpnia 2025 roku, znak: (...)
oddala odwołanie.
Renata Gąsior
UZASADNIENIE
W dniu 3 września 2025 r. M. G. odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w S. z dnia 11 sierpnia 2025 r., znak: (...), którą organ rentowy odmówił wznowienia postępowania w sprawie wysokości przyznanej emerytury.
M. G. wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ponowne ustalenie wysokości emerytury przyznanej w wieku powszechnym decyzją (...) z dnia 29 grudnia 2021 r. z pominięciem przepisu art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Wnosząc powyższe odwołująca powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. sygn. SK 140/20
(odwołanie M. G. – k. 3-6 a.s.).
W odpowiedzi z dnia 15 września 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w S. wniósł o oddalenie odwołania M. G. podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Zakład wskazał, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Organ rentowy ponownie zaakcentował, że wyrok Trybunału z 4 czerwca 2024 r. nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, zatem brak jest podstaw do wznowienia postępowania w sprawie emerytury odwołującej się. Nadto ZUS podkreślił, że wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie jest przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji, wskazaną w art. 114 ustawy emerytalnej
(odpowiedź ZUS (...) Oddział w S. na odwołanie – 24 a.s.).
Pismem procesowym z dnia 9 lutego 2026 r. C. G. – pełnomocnik odwołującej się – doprecyzował, że M. G. wnosi o uchylenie decyzji z dnia 11 sierpnia 2025 r. znak (...) jako niezgodnej z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. i zobowiązanie ZUS do ponownego ustalenia wysokości emerytury powszechnej w trybie art. 114 ustawy emerytalnej bez stosowania art. 25 ust. 1b tej ustawy z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., a także o zobowiązanie ZUS do wypłacenia wyrównania za okres pobierania zaniżonej emerytury za lata od dnia 1 marca 2009 r. do dnia 30 września 2021 r.
(pismo procesowe z dnia 9 lutego 2026 r. – k. 40 a.s.).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
M. G. urodziła się (...)
Decyzją z 5 maja 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w S. przyznał M. G. prawo do tzw. wcześniejszej emerytury od 1 marca 2009 r.
(k. 41 tom II akt rentowych).
Następnie, decyzją z dnia 29 grudnia 2021 r. organ rentowy przyznał M. G. emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym. Świadczenie to zostało obliczone z pomniejszeniem, o którym mowa w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r., tj. od podstawy obliczenia emerytury, stanowiącej sumę zewidencjonowanych i zwaloryzowanych składek na koncie i zwaloryzowanego kapitału początkowego, odjęto sumę pobranych wcześniej emerytur i podzielono przez wskaźnik średniego dalszego trwania życia
(k. 27 tom II tom akt ZUS.
W dniu 14 lipca 2025 r. M. G. złożyła do organu rentowego wniosek o ponowne ustalenie emerytury przyznanej w wieku powszechnym w trybie art. 114 ustawy dnia o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. wydanym w sprawie SK 140/20. Wniosła także o przyznanie wyrównania
(k. 52 – 53 II tom akt ZUS).
Decyzją z dnia 11 sierpnia 2025 roku, znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w S. odmówił wnioskodawczyni wznowienia postępowania w sprawie wysokości przyznanej emerytury
(decyzja z dnia 11 sierpnia 2025 r. – k. 56-57 II tom akt ZUS).
Powyższy stan faktyczny nie był sporny pomiędzy stronami i Sąd ustalił go w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach organu rentowego, których strony również nie kwestionowały.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie bowiem z art. 148
1 § 1 k.p.c. sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, jeśli sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych – że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Mając na względzie, że żadna ze stron nie wnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, zaś sąd uznał, że jej przeprowadzenie nie jest konieczne - wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym.
Oceniając zasadność odwołania, Sąd miał na uwadze, że podstawą żądania odwołującej się nie było wznowienie postępowania administracyjnego w rozumieniu art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego, lecz
wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury złożony w trybie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
. Zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Instytucja ta stanowi odrębną od wznowienia postępowania administracyjnego podstawę weryfikacji prawomocnych decyzji organu rentowego, właściwą wyłącznie dla postępowań w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Sąd zważył jednak, że dla oceny, czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego może stanowić "nową okoliczność" w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, uzasadniającą ponowne ustalenie wysokości świadczenia, kluczowe znaczenie ma to, czy orzeczenie to wywołało skutek w postaci utraty mocy obowiązującej przepisu, na podstawie którego wydano wcześniejszą decyzję. Zgodnie bowiem z art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nieprzewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.
Zgodnie zaś z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast zgodnie z art. 21 powyższej ustawy, Dziennik Ustaw wydaje Prezes Rady Ministrów przy pomocy Rządowego Centrum Legislacji, przy czym Rządowe Centrum Legislacji może zlecić wyspecjalizowanym podmiotom niektóre czynności związane z wydawaniem tych dzienników w sposób, o którym mowa w art. 2a ust. 2.
Tymczasem na dzień wydania decyzji przez organ rentowy, a nawet na dzień zamknięcia rozprawy przez niniejszy Sąd, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20, nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym, mając na względzie powyższe przepisy ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, trzeba zaznaczyć, że sporny wyrok Trybunału Konstytucyjnego został wydany na posiedzeniu niejawnym, a publikacja wyroku na stronie internetowej Trybunału czy w publikatorze „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór Urzędowy”, nie jest ogłoszeniem w rozumieniu art. 190 Konstytucji.
W tym miejscu wskazać należy, że zasada praworządności, wyrażona w art. 7 Konstytucji RP, nakłada na wszystkie organy władzy publicznej, w tym sądy, obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa. Sądy jako niezależny organ władzy sądowniczej są zobowiązane do działania w granicach prawa i zgodnie z zasadami konstytucyjnymi. Zwłaszcza nie mają kompetencji do eliminowania skutków zaniechania ustawodawcy. Przyjęcie innego stanowiska prowadziłoby do destabilizacji porządku prawnego i podważenia podstawowych zasad konstytucyjnych, takich jak zasada legalizmu, równości wobec prawa oraz rozdziału i równowagi władzy. Sądy muszą pozostać wierne zasadom praworządności. Ochrona praw jednostki powinna być realizowana w ramach obowiązującego systemu prawnego, z wykorzystaniem przewidzianych środków, takich jak interwencje Rzecznika Praw Obywatelskich, skargi konstytucyjne, czy postępowania przed sądami międzynarodowymi, a nie poprzez samodzielne działania organów władzy sądowniczej lub administracyjnej.
Skoro zatem przepis art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, którego niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 4 czerwca 2024 r., nie utracił dotychczas mocy obowiązującej wobec braku ogłoszenia tego wyroku w Dzienniku Ustaw, brak jest podstaw do przyjęcia, że w sprawie zaistniała "nowa okoliczność" w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, uzasadniająca ponowne ustalenie wysokości emerytury odwołującej się z pominięciem tego przepisu.
Niezależnie od powyższego, wskazać należy, że nawet gdyby przyjąć – wbrew powyższym ustaleniom – że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20, mógłby stanowić podstawę ponownego ustalenia wysokości emerytury w trybie art. 114 ustawy emerytalnej pomimo braku jego ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, to i tak odwołująca się nie należy do kręgu osób, których ten wyrok dotyczy. Argument ten ma charakter samodzielny i merytoryczny, niezależny od kwestii dotyczącej publikacji wyroku, a jego zasadność wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Jak bowiem wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, odwołująca się ukończyła powszechny wiek emerytalny w dniu 14 maja 2010 r. Tymczasem przepis art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych został opublikowany dopiero w dniu 6 czerwca 2012 r. i wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Oznacza to, że odwołująca się – od dnia osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego do dnia wejścia w życie kwestionowanego przepisu – dysponowała okresem blisko dwóch i pół roku, w którym mogła złożyć wniosek o przyznanie emerytury w powszechnym wieku emerytalnym bez ryzyka zastosowania pomniejszenia, o którym mowa w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Z możliwości tej odwołująca się nie skorzystała, decydując się na dalsze pobieranie wcześniej przyznanej emerytury oraz kontynuowanie zatrudnienia, co – jak sama wskazała w odwołaniu – było dla niej korzystne z ekonomicznego punktu widzenia. Wniosek o emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym złożyła dopiero w dniu 21 października 2021 r., a zatem ponad jedenaście lat po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego i blisko dziewięć lat po wejściu w życie spornego przepisu.
Istotą niekonstytucyjności stwierdzonej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. było zaskoczenie ubezpieczonych regulacją, która weszła w życie w momencie, gdy nie mieli oni już faktycznej możliwości podjęcia decyzji o terminie przejścia na emeryturę powszechną w sposób pozwalający uniknąć zastosowania mechanizmu pomniejszenia z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Sytuacja odwołującej się przedstawia się odmiennie – dysponowała ona realną i długotrwałą możliwością złożenia wniosku o emeryturę powszechną przed wejściem w życie kwestionowanej regulacji, z której to możliwości świadomie nie skorzystała, kierując się względami ekonomicznymi związanymi z kontynuowaniem zatrudnienia i pobieraniem świadczenia na dotychczasowych zasadach. W tych okolicznościach nie sposób przyjąć, że odwołująca się znajduje się w sytuacji analogicznej do osób, których ochronę konstytucyjną miał na celu zapewnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20.
Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie – zarówno z przyczyn formalnych, wobec braku ogłoszenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego w Dzienniku Ustaw, co wyklucza możliwość przyjęcia, że w sprawie zaistniała nowa okoliczność uzasadniająca ponowne ustalenie wysokości emerytury na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej, jak i z przyczyn merytorycznych, wobec niespełnienia przez odwołującą się przesłanek podmiotowych warunkujących objęcie jej ochroną wynikającą z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt SK 140/20. Z tych względów, na podstawie art. 477
14 § 1 k.p.c., orzeczono jak w sentencji.
Renata Gąsior