Wyrok sądu powszechnego z 11 lutego 2026 r., sygn. VII U 123/25

Sygn. akt VII U 123/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 lutego 2026 roku

Sąd Rejonowy Katowice-Zachód w Katowicach VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Magdalena Niemiec

Protokolant: sekretarz sądowy Monika Marchewka

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2026 roku w E.

sprawy z odwołania: A. J. (J.)

od decyzji: Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie S. w E.

z dnia 4 kwietnia 2025 roku numer sprawy ON.(...).(...).(...).AM numer decyzji (...)

o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia

mając na względzie zasadę przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka i zakaz poniżającego traktowania (art. 30 i art. 40 zd. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), odstępując w związku z tym od określenia poziomu potrzeby wsparcia z uwzględnieniem wartości punktowej ustalanej odrębnie dla każdej czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania, zmienia zaskarżoną decyzję i ustala poziom potrzeby wsparcia odwołującego A. J. na łącznie

90 (dziewięćdziesiąt) punktów.

sędzia Magdalena Niemiec

Sygn. akt VII U 123/25

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Rejonowego Katowice-Zachód w Katowicach z dnia 11 lutego 2026 roku

A. J.

w dniu 30 kwietnia 2025 r. złożył odwołanie od decyzji Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...) ustalającej poziom potrzeby wsparcia z 4 kwietnia 2025 r., na mocy której uchylono decyzję Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...) z 20 stycznia 2025 r. w całości i ustalono poziom potrzeby wsparcia od dnia złożenia wniosku wyrażony w wartości punktowej w skali 0-100 punktów na 73 punkty. Motywując swoje stanowisko odwołujący oświadczył, że zaniżenie liczby punktów jest dla niego krzywdzące. Wskazał, że niektóre wartości punktowe nie są adekwatne do jego stanu zdrowia. Odwołujący choruje na chłoniaka, nerwicę, depresję, dyskopatie kręgosłupa, zwyrodnienie stawów biodrowych – oczekuje w związku z tym na operację. Ponadto ma nadciśnienie tętnicze, niedoczynność tarczycy i cukrzycę. Wskazał, że ma problemy z chwytaniem i manipulowaniem przedmiotami, nie może utrzymać kubka z napojem. Ma problemy z: zapamiętywaniem i wysławianiem się, prowadzeniem rozmowy, opanowaniem nowych umiejętności praktycznych, koncentrowaniem się na czynności, myciem i osuszaniem rąk i twarzy, ubieraniem się, jedzeniem i piciem, realizowaniem wyborów i decyzji, pozostawaniem w domu samemu, nawiązywaniem kontaktów, dokonywaniem transakcji finansowych, organizacją czasu wolnego, załatwianiem spraw urzędowych, realizowaniem dziennego rozkładu zajęć, a także klasyfikacją docierających bodźców. (k. 4-5)

Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie (...) z siedzibą w E.

(dalej jako WZON) w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu podano, że decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia z dnia 4 kwietnia 2025 r. w sposób adekwatny oddaje poziom wsparcia jakiego odwołujący wymaga w zakresie wykonywania czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem. Przy ocenie zdolności osoby zainteresowanej do samodzielnego wykonywania czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania, w odniesieniu do każdej ocenianej czynności skład ustalający wziął po uwagę zdolność osoby zainteresowanej do świadomego i samodzielnego zainicjowania wykonania czynności, zdolność osoby zainteresowanej do celowego, efektywnego i bezpiecznego wykonywania czynności w standardowym czasie uwzględniając wiek osoby zainteresowanej, zdolność osoby zainteresowanej do kontrolowania wykonywania czynności od jej rozpoczęcia do jej zakończenia, konieczność wsparcia osoby zainteresowanej przez inną osobę lub technologię wspomagającą oraz niewykonanie czynności przez osobę zainteresowaną z przyczyn niezwiązanych z niepełnosprawnością. Poziom potrzeby wsparcia ustalony został przez dokonanie oceny wszystkich czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania wymienionymi w SIO rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia, uwzględniając rodzaj niepełnosprawności, rodzaj wymaganego wsparcia oraz częstotliwość wymaganego wsparcia. Wartość punktowa potrzeby wsparcia określona została na podstawie zgromadzonych dowodów tj. przede wszystkim opinii członków składu ustalającego oraz formularza ustalającego poziom potrzeby wsparcia. Z daleko posuniętej ostrożności procesowej WZON wskazał, że zgodnie z § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia specjalistą do spraw ustalania poziomu potrzeby wsparcia może zostać fizjoterapeuta, psycholog, pedagog, pedagog specjalny, pracownik socjalny, doradca zawodowy lub pielęgniarka. W związku z powyższym, jasnym jest, że intencją ustawodawcy było, aby orzekanie w przedmiocie ustalania poziomu potrzeby wsparcia nie było oparte na medycznej analizie schorzeń, na które cierpi osoba niepełnosprawna, dokonanej przez lekarza specjalistę w danej dziedzinie, a realne odzwierciedlenie tego, jakiego poziomu wsparcia wynikającego z braku lub utraty autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej, dotyczącego wykonywania określonych czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania, wymaga osoba zainteresowana. Ponadto, zgodnie z art. 4c ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, poziom potrzeby wsparcia ustalany jest na podstawie obserwacji, wywiadu bezpośredniego oraz oceny funkcjonowania osoby ubiegającej się o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia, przy zastosowaniu formularza w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności, a także na podstawie informacji wskazanych w kwestionariuszu samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem. Mając na uwadze powyższe, oceny poziomu potrzeby wsparcia winno dokonywać się w zasadzie w oderwaniu od dokumentacji medycznej, a nie na jej podstawie. WZON podkreślił, że odwołujący w chwili obecnej nie spełnia przesłanek umożliwiających określenie poziomu potrzeby wsparcia w innym wymiarze punktowym. (k. 9-10)

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Odwołujący A. J. urodził się (...)

(okoliczność bezsporna)

W 2022 r. odwołujący po raz pierwszy zwrócił się o pomoc finansową do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Mieszkał wówczas sam, miał problemy ze zdrowiem.

Dowód:

zeznania świadka D. N. (1), k. 56v – protokół elektroniczny rozprawy z 1 grudnia 2025 r. od godz. 00:21:31 do godz. 00:33:28;

U odwołującego zdiagnozowano chorobę nowotworową – chłoniaka. Od października 2023 r. jest poddawany chemioterapii. Odwołujący cierpi też na zwyrodnienie stawu biodrowego, z tego powodu został zakwalifikowany do zabiegu operacyjnego.

Dowód:

zeznania świadka D. F. (k. 74-75); przesłuchanie odwołującego (k. 75-75v)

Orzeczeniem z 8 grudnia 2016 r. Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w J. (dalej jako MZON w J.) postanowił zaliczyć odwołującego do lekkiego stopnia niepełnosprawności, wskazując jako symbole przyczyny niepełnosprawności: 02-P, 05-R. Nadto podał, że orzeczenie wydaje się na stałe, niepełnosprawność istnieje od 31 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 października 2016 r. Nadto wskazał, że odwołujący:

- ma obniżoną zdolność do wykonywania pracy,

- nie wymaga szkolenia, w tym specjalistycznego,

- nie wymaga zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej,

- nie wymaga uczestnictwa w terapii zajęciowej,

- wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie,

- nie wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki,

- nie wymaga prawa do zamieszkania w oddzielnym pokoju.

Dowód:

orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 8 grudnia 2016 r. (w aktach MZON w J., dołączonych do akt sądowych)

Następnie orzeczeniem z 13 maja 2021 r. MZON w J. postanowił zaliczyć odwołującego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, wskazując jako symbole przyczyny niepełnosprawności: 11-I. Podał, że orzeczenie wydaje się do 31 maja 2024 r., niepełnosprawność istnieje od 31 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 12 kwietnia 2021 r. Nadto wskazał, że odwołujący:

- wymaga pracy w warunkach chronionych,

- nie wymaga szkolenia, w tym specjalistycznego,

- nie wymaga zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej,

- nie wymaga uczestnictwa w terapii zajęciowej,

- wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie,

- wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki,

- nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,

- nie spełnia przesłanek określonych w art. 8 ust. 3a pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o uchy drogowym,

- nie wymaga prawa do zamieszkania w oddzielnym pokoju.

Dowód:

orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 13 maja 2021 r. (w aktach MZON w J., dołączonych do akt sądowych)

Orzeczeniem z 26 września 2023 r. MZON w J. postanowił zaliczyć odwołującego do znacznego stopnia niepełnosprawności, wskazując jako symbole przyczyny niepełnosprawności: 11-I, 05-R. Podał, że orzeczenie wydaje się do 31 grudnia 2024 r., niepełnosprawność istnieje od 31 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 7 września 2023 r. Nadto wskazał, że odwołujący:

- jest niezdolny do pracy,

- nie wymaga szkolenia, w tym specjalistycznego,

- nie wymaga zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej,

- nie wymaga uczestnictwa w terapii zajęciowej,

- wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie,

- wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki,

- wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,

- spełnia przesłanki określonych w art. 8 ust. 3a pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o uchy drogowym,

- nie wymaga prawa do zamieszkania w oddzielnym pokoju.

Dowód:

orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 26 września 2023 r. (w aktach MZON w J., dołączonych do akt sądowych)

Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z 23 października 2023 r. ustalił, że odwołujący jest całkowicie niezdolny do pracy oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 października 2024 r.

Dowód:

orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 23 października 2023 r. (w aktach WZON, dołączonych do akt sądowych)

Od grudnia 2023 r. odwołującym opiekowała się N. Ł., która odpowiedziała na ogłoszenie zamieszczone przez odwołującego w Internecie o potrzebie zatrudnienia opiekunki. Odwołujący płacił jej za opiekę. W tym okresie odwołujący w ogóle nie wstawał z łózka.

Dowód:

zeznania świadka N. Ł. (k. 73v-74)

W okresie od maja 2024 r. do maja 2025 r. odwołującym opiekowała się jego siostra D. F.. Odwołujący w tym czasie praktycznie nie wychodził z domu, ewentualnie jedynie w tym celu, aby udać się do lekarza. Większość czasu spędzał w swoim pokoju, w łóżku. Zdarzało się również, że kontakt z odwołującym był ograniczony, szybko zapominał co się do niego mówi. Siostra wykonywała wszystkie codzienne czynności takie jak sprzątanie, robienie zakupów, gotowanie, załatwianie spraw urzędowych. Odwołujący leczył się również psychiatrycznie i zażywał leki psychotropowe, także leki na tarczycę. D. F. przestała pomagać odwołującemu, gdy złamała rękę i sama wymagała opieki, a potem nie pozwalały jej na to sprawy osobiste. Pomiędzy rodzeństwem doszło do konfliktu. Obecnie odwołujący coraz rzadziej z nią rozmawia, stał się wycofany, ma coraz mniejszy kontakt z innymi ludźmi.

Dowód:

zeznania świadka D. F. (k. 74-75); przesłuchanie odwołującego (k. 75-75v)

W dniu 10 stycznia 2024 r. odwołujący złożył do WZON wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia. Załączył do niego kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem.

Dowód:

wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia z 10 stycznia 2024 r. wraz z załącznikiem (w aktach WZON, dołączonych do akt sądowych)

WZON dokonał analizy wniosku pod względem dopełnienia jego wymogów formalnych oraz wyznaczył dwie członkinie składu ustalającego poziom potrzeby wsparcia w osobie pracownicy socjalnej i doradczyni zawodowej. W dniu 27 maja 2024 r. wydały one opinie na temat odwołującego, na podstawie jego stawiennictwa na posiedzeniu komisji w tym samym dniu. Członkinie składu ustalającego wypełniły wspólnie formularz w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności, według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia.

Dowód:

analiza wniosku z 15 maja 2024 r., wyznaczenie składu ustalającego poziom potrzeby wsparcia z 22 maja 2024 r., opinie członków składu orzekającego (w aktach WZON, dołączonych do akt sądowych); formularz w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności (w aktach WZON, dołączonych do akt sądowych)

W dniu 7 czerwca 2024 r. WZON wydał decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, w której postanowił ustalić pozom potrzeby wsparcia od dnia złożenia wniosku wyrażony w wartości punktowej w skali 0 – 100 punktów: 90 punktów. Ustalono potrzebę wsparcia wyrażoną w wartościach punktowych w skali 0-4 punkty:

1) Zmiany pozycji ciała: 1.800 pkt

2) Poruszanie się w znanym środowisku: 3.600 pkt

3) Poruszanie się w nieznanym środowisku: 3.960 pkt

4) Sięganie, chwytanie i manipulowanie przedmiotami użytkowymi: 0.000 pkt

5) Przemieszczanie się środkami transportu: 3.960 pkt

6) Klasyfikacja docierających bodźców: 3.600 pkt

7) Przekazywanie informacji innym osobom: 0.000 pkt

8) Prowadzenie rozmowy: 0.000 pkt

9) Opanowanie nowej umiejętności praktycznej: 3.600 pkt

10) Koncentrowanie się na czynności: 3.600 pkt

11) Korzystanie z urządzeń i technologii informacyjno-komunikacyjnych: 3.600 pkt

12) Mycie i osuszanie całego ciała: 3.600 pkt

13) Mycie i osuszanie rąk i twarzy: 1.800 pkt

14) Pielęgnowanie poszczególnych części ciała: 3.600 pkt

15) Troska o własne zdrowie: 3.600 pkt

16) Korzystanie z toalety: 1.800 pkt

17) Ubieranie się: 3.600 pkt

18) Jedzenie i picie: 0.000 pkt

19) Stosowanie zalecanych środków terapeutycznych: 3.600 pkt

20) Realizowanie wyborów i decyzji: 3.600 pkt

21) Pozostawanie w domu samemu: 3.600 pkt

22) Nawiązywanie kontaktów: 3.600 pkt

23) Kontrolowanie własnych zachowań i emocji: 3.420 pkt

24) Utrzymywanie kontaktów z bliskimi: 0.000 pkt

25) Tworzenie bliskich relacji z innymi osobami: 0.000 pkt

26) Kupowanie artykułów codziennej potrzeby: 3.960 pkt

27) Przygotowywanie posiłków: 3.960 pkt

28) Dbanie o dom i ubrania: 3.960 pkt

29) Dokonywanie transakcji finansowych: 3.960 pkt

30) Rekreacja i organizacja czasu wolnego: 3.960 pkt

31 ) Załatwianie spraw urzędowych: 3.960 pkt

32) Realizowanie dziennego rozkładu zajęć: 3.960 pkt.

Decyzję wydano na okres do dnia 31 października 2024 r. W jej uzasadnieniu wskazano, że przy ocenie zdolności osoby zainteresowanej do samodzielnego wykonywania czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania, w odniesieniu do każdej ocenianej czynności skład ustalający wziął po uwagę zdolność osoby zainteresowanej do świadomego i samodzielnego zainicjowania wykonania czynności, zdolność osoby zainteresowanej do celowego, efektywnego i bezpiecznego wykonywania czynności w standardowym czasie uwzględniając wiek osoby zainteresowanej, zdolność osoby zainteresowanej do kontrolowania wykonywania czynności od jej rozpoczęcia do jej zakończenia, konieczność wsparcia osoby zainteresowanej przez inną osobę lub technologię wspomagającą oraz niewykonanie czynności przez osobę zainteresowaną z przyczyn niezwiązanych o z niepełnosprawnością. Wartość punktowa potrzeby wsparcia określona została na podstawie zgromadzonych dowodów tj. przede wszystkim opinii członka składu ustalającego oraz formularza ustalającego poziom potrzeby wsparcia.

Dowód:

decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia z 7 czerwca 2024 r. (w aktach WZON, dołączonych do akt sądowych)

Lekarz orzecznik ZUS orzeczeniem z 20 września 2024 r. ustalił, że odwołujący jest całkowicie niezdolny do pracy oraz niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 października 2025 r.

Dowód:

orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 20 września 2024 r. (w aktach WZON, dołączonych do akt sądowych).

W dniu 16 sierpnia 2024 r. odwołujący złożył do WZON ponownie wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia załączając do niego kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem.

Dowód:

wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia z 16 sierpnia 2024 r. wraz z załącznikiem (w aktach WZON, dołączonych do akt sądowych)

WZON dokonał analizy wniosku odwołującego pod względem dopełnienia jego wymogów formalnych oraz wyznaczył dwóch członków składu ustalającego poziom potrzeby wsparcia w osobie pracownicy socjalnej i doradcy zawodowego W dniu 10 stycznia 2025 r. członkowie składu ustalającego wydali opinie na temat odwołującego, na podstawie jego stawiennictwa na posiedzeniu komisji w tym samym dniu. Członkowie składu ustalającego wypełnili formularz w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności, według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia.

Dowód:

analiza wniosku z 19 listopada 2024 r., wyznaczenie składu ustalającego poziom potrzeby wsparcia z 11 grudnia 2024 r., opinie członków składu orzekającego (w aktach WZON, dołączonych do akt sądowych); formularz w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności (w aktach WZON, dołączonych do akt sądowych)

W dniu 20 stycznia 2025 r. WZON wydał decyzję ustalająca poziom potrzeby wsparcia, w której postanowił ustalić poziom potrzeby wsparcia od dnia złożenia wniosku wyrażony w wartości punktowej w skali 0 – 100 punktów: 36 punktów. Ustalono potrzebę wsparcia wyrażoną w wartościach punktowych w skali 0-4 punkty:

1) Zmiany pozycji ciała: 2.700 pkt

2) Poruszanie się w znanym środowisku: 2.700 pkt

3) Poruszanie się w nieznanym środowisku: 2.700 pkt

4) Sięganie, chwytanie i manipulowanie przedmiotami użytkowymi: 2.700 pkt

5) Przemieszczanie się środkami transportu: 2.700 pkt

6) Klasyfikacja docierających bodźców: 0.000 pkt

7) Przekazywanie informacji innym osobom: 0.000 pkt

8) Prowadzenie rozmowy: 0.000 pkt

9) Opanowanie nowej umiejętności praktycznej: 2.700 pkt

10) Koncentrowanie się na czynności: 0.000 pkt

11) Korzystanie z urządzeń i technologii informacyjno-komunikacyjnych: 0.000 pkt

12) Mycie i osuszanie całego ciała: 2.700 pkt

13) Mycie i osuszanie rąk i twarzy: 0.000 pkt

14) Pielęgnowanie poszczególnych części ciała: 2.700 pkt

15) Troska o własne zdrowie: 2.700 pkt

16) Korzystanie z toalety: 0.000 pkt

17) Ubieranie się: 2.700 pkt

18) Jedzenie i picie: 0.000 pkt

19) Stosowanie zalecanych środków terapeutycznych: 2.700 pkt

20) Realizowanie wyborów i decyzji: 0.000 pkt

21) Pozostawanie w domu samemu: 0.000 pkt

22) Nawiązywanie kontaktów: 0.000 pkt

23) Kontrolowanie własnych zachowań i emocji: 0.000 pkt

24) Utrzymywanie kontaktów z bliskimi: 0.000 pkt

25) Tworzenie bliskich relacji z innymi osobami: 0.000 pkt

26) Kupowanie artykułów codziennej potrzeby: 2.700 pkt

27) Przygotowywanie posiłków: 0.000 pkt

28) Dbanie o dom i ubrania: 1.800 pkt

29) Dokonywanie transakcji finansowych: 0.000 pkt

30) Rekreacja i organizacja czasu wolnego: 0.000 pkt

31) Załatwianie spraw urzędowych: 1.800 pkt

32) Realizowanie dziennego rozkładu zajęć: 0.000 pkt.

Decyzję wydano na okres do dnia 31 października 2025 r.

Dowód:

decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia z 20 stycznia 2025 r. (w aktach WZON, dołączonych do akt sądowych)

Odwołujący w dniu 20 lutego 2025 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie decyzji z 20 stycznia 2025 r.

Dowód:

wniosek o ponowne rozpatrzenie decyzji z 20 lutego 2025 r. (w aktach WZON, dołączonych do akt sądowych)

WZON dokonał ponownie analizy wniosku odwołującego pod względem dopełnienia jego wymogów formalnych oraz wyznaczył dwie członkinie składu ustalającego poziom potrzeby wsparcia w osobie pracownicy socjalnej i pedagoga. W dniu 20 marca 2025 r. członkinie składu ustalającego wydały ponownie opinie na temat odwołującego, na podstawie jego stawiennictwa na posiedzeniu komisji w tym samym dniu.

Dowód:

analiza wniosku z 25 lutego 2025 r., wyznaczenie składu ustalającego poziom potrzeby wsparcia z 28 lutego 2025 r., opinie członków składu orzekającego (w aktach WZON, dołączonych do akt sądowych)

Członkinie składu ustalającego wypełniły w następujący sposób formularz w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności, według wzoru stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia:

Dowód:

formularz w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności (w aktach WZON, dołączonych do akt sądowych)

W dniu 4 kwietnia 2025 r. WZON wydał decyzję ustalająca poziom potrzeby wsparcia, w której postanowił ustalić pozom potrzeby wsparcia od dnia złożenia wniosku wyrażony w wartości punktowej w skali 0 – 100 punktów: 73 punkty. Ustalono potrzebę wsparcia wyrażoną w wartościach punktowych w skali 0-4 punkty:

1) Zmiany pozycji ciała: 2.700 pkt

2) Poruszanie się w znanym środowisku: 3.420 pkt

3) Poruszanie się w nieznanym środowisku: 3.420 pkt

4) Sięganie, chwytanie i manipulowanie przedmiotami użytkowymi: 2.700 pkt

5) Przemieszczanie się środkami transportu: 3.420 pkt

6) Klasyfikacja docierających bodźców: 0.000 pkt

7) Przekazywanie informacji innym osobom: 0.000 pkt

8) Prowadzenie rozmowy: 0.000 pkt

9) Opanowanie nowej umiejętności praktycznej: 2.700 pkt

10) Koncentrowanie się na czynności: 2.700 pkt

11) Korzystanie z urządzeń i technologii informacyjno-komunikacyjnych: 0.000 pkt

12) Mycie i osuszanie całego ciała: 3.420 pkt

13) Mycie i osuszanie rąk i twarzy: 0.000 pkt

14) Pielęgnowanie poszczególnych części ciała: 3.420 pkt

15) Troska o własne zdrowie: 3.420 pkt

16) Korzystanie z toalety: 3.420 pkt

17) Ubieranie się: 2.700 pkt

18) Jedzenie i picie: 0.000 pkt

19) Stosowanie zalecanych środków terapeutycznych: 3.420 pkt

20) Realizowanie wyborów i decyzji: 2.700 pkt

21) Pozostawanie w domu samemu: 2.700 pkt

22) Nawiązywanie kontaktów: 1.800 pkt

23) Kontrolowanie własnych zachowań i emocji: 2.700 pkt

24) Utrzymywanie kontaktów z bliskimi: 2.700 pkt

25) Tworzenie bliskich relacji z innymi osobami: 2.700 pkt

26) Kupowanie artykułów codziennej potrzeby: 3.600 pkt

27) Przygotowywanie posiłków: 3.420 pkt

28) Dbanie o dom i ubrania: 3.420 pkt

29) Dokonywanie transakcji finansowych: 1.800 pkt

30) Rekreacja i organizacja czasu wolnego: 1.800 pkt

31) Załatwianie spraw urzędowych: 1.800 pkt

32) Realizowanie dziennego rozkładu zajęć: 1.800 pkt.

Decyzję wydano na okres do dnia 31 października 2025 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że po dokonaniu przez skład ustalający w dniu 10 stycznia 2025 r. obserwacji, wywiadu bezpośredniego oraz oceny funkcjonowania odwołującego, WZON określił poziom potrzeby wsparcia na poziomie 36 punktów. Przy ocenie zdolności osoby zainteresowanej do samodzielnego wykonywania czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania, w odniesieniu do każdej ocenianej czynności skład ustalający wziął pod uwagę zdolność osoby zainteresowanej do świadomego i samodzielnego zainicjowania wykonania czynności, zdolność osoby zainteresowanej do celowego, efektywnego i bezpiecznego wykonywania czynności w standardowym czasie uwzględniając wiek osoby zainteresowanej, zdolność osoby zainteresowanej do kontrolowania wykonywania czynności od jej rozpoczęcia do jej zakończenia, konieczność wsparcia osoby zainteresowanej przez inną osobę lub technologię wspomagającą oraz niewykonanie czynności przez osobę zainteresowaną z przyczyn niezwiązanych z niepełnosprawnością. Poziom potrzeby wsparcia ustalony został przez ocenę we wszystkich czynnościach związanych z obszarami codziennego funkcjonowania wymienionymi w SIO rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia, uwzględniając rodzaj niepełnosprawności, rodzaj wymaganego wsparcia oraz częstotliwość wymaganego wsparcia. Wartość punktowa potrzeby wsparcia określona została na podstawie zgromadzonych dowodów tj. przede wszystkim opinii członka składu ustalającego oraz formularza ustalającego poziom potrzeby wsparcia. Poziom potrzeby wsparcia ustalono od dnia 01 listopada 2024 r. zgodnie z art. 6b5 ust. 2 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych, w myśl którego „W przypadku wydania kolejnej decyzji, poziom potrzeby wsparcia ustala się od dnia następującego po dniu upływu terminu ważności dotychczasowej decyzji”.

Dowód:

decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia z 4 kwietnia 2025 r. (w aktach WZON, dołączonych do akt sądowych)

Orzeczeniem z 21 marca 2025 r. MZON w J. ponownie postanowił zaliczyć odwołującego do znacznego stopnia niepełnosprawności, wskazując jako symbole przyczyny niepełnosprawności: 11-I, 05-R. Podał, że orzeczenie wydaje się do 31 marca 2026 r., niepełnosprawność istnieje od 31 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24 lutego 2025 r. Nadto wskazał, że odwołujący:

- jest niezdolny do pracy,

- nie wymaga szkolenia, w tym specjalistycznego,

- nie wymaga zatrudnienia w zakładzie aktywności zawodowej,

- nie wymaga uczestnictwa w terapii zajęciowej,

- wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie,

- wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki,

- wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji,

- spełnia przesłanki określonych w art. 8 ust. 3a pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o uchy drogowym,

- nie wymaga prawa do zamieszkania w oddzielnym pokoju.

Dowód:

orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 21 marca 2025 r. (w aktach MZON w J., dołączonych do akt sądowych)

Od czerwca do listopada 2025 r. opiekę nad odwołującym ponownie sprawowała N. Ł.. W tym czasie odwołujący głównie leżał, siadał tylko gdy spożywał posiłki. N. Ł. pomagała mu we wszystkich czynnościach dnia codziennego, robiła pranie, gotowała, sprzątała. Myła go, gdyż odwołujący nie był w stanie sam tego zrobić. Spędzała u niego całe dnie, a czasami nawet nocowała w jego mieszkaniu. Odwołujący wymagał ciągłej opieki. Także jego stan psychiczny był zły. Odwołujący wielu rzeczy nie pamiętał. Odwołujący czuł się też bardzo źle po przyjmowaniu chemioterapii, miał zawroty głowy.

Dowód:

zeznania świadka N. Ł. (k. 73v-74)

Odwołujący ma problemy z utrzymaniem szklanki w ręce, czasami musi ją przytrzymywać obiema rękami, a czasami ktoś musi mu ją podać. Ma też problemy z chodzeniem w związku ze zwyrodnieniem biodra. Odczuwa dolegliwości bólowe biodra i kolana, nie jest w stanie stać. Ze względu na chorobę nowotworową potrzebuje innej diety, także odżywek, wspomagaczy.

Dowód:

zeznania świadka D. F. (k. 74-75); zeznania świadka N. Ł. (k. 73v-74); przesłuchanie odwołującego (k. 75-75v)

Aktualnie odwołującemu pomaga pracownik opieki społecznej, robi mu zakupy, sprząta mieszkanie, przygotowuje posiłki raz na kilka dni, które odwołujący sobie potem podgrzewa. Odwołujący nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. Odwołujący w dalszym ciągu jest poddawany chemioterapii. Stan zdrowia odwołującego ulega ciągłemu pogorszeniu.

Dowód:

przesłuchanie odwołującego (k. 75-75v); zeznania świadka D. N. (1), k. 56v – protokół elektroniczny rozprawy z 1 grudnia 2025 r. od godz. 00:21:31 do godz. 00:33:28; zeznania świadka N. Ł. (k. 73v-74);

Opisany wyżej stan faktyczny został ustalony na podstawie zaoferowanych przez strony dokumentów, w tym tych zawartych w aktach postępowania prowadzonego przez WZON w zakresie wydania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia oraz w aktach MZON w J. dotyczących ustalenia stopnia niepełnosprawności odwołującego, jak również w aktach Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J.. Brak było w niniejszej sprawie okoliczności, które nakazywałyby odmówić im wiarygodności lub mocy dowodowej. Prawdziwość i autentyczność tych dokumentów nie była kwestionowana przez stronę przeciwną, nie budziła też wątpliwości Sądu.

Sąd czynił także ustalenia i dał w całości wiarę zeznaniom świadków D. N. (2), N. Ł. i D. F., a także zeznaniom odwołującego, albowiem były logiczne, konsekwentne i spójne zarówno wewnętrznie jak i ze sobą nawzajem. Zeznania wymienionych znalazły potwierdzenie w zgromadzonej w sprawie dokumentacji. Nie pojawiła się też żadna okoliczność, która podważyłaby wiarygodność tych zeznań. Dawały zatem podstawę do spójnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego w niniejszej sprawie. Przesłuchane osoby w sposób jednolity opisały zarówno stan zdrowia odwołującego, odczuwane przez niego dolegliwości jak również zakres pomocy i opieki jakiej wymaga w życiu codziennym.

Działając na podstawie art. 235

2 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd pominął dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu pielęgniarstwa, albowiem w świetle przeprowadzonych dowodów z zeznań świadków oraz z zeznań odwołującego dowód ten stał się zbędny i zmierzałby jedynie do przedłużenia postępowania, a w szczególności przeprowadzenie takiego dowodu w zakresie podania wartości punktowych każdej z czynności wymienionych w orzecznictwie o ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia po dokonaniu badania odwołującego prowadziłoby do naruszenia art. 15 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych z dnia 13 grudnia 2006 roku oraz art. 30 i 40 Konstytucji RP. W konsekwencji przeprowadzenie takiego dowodu zmierzałoby do naruszenia godności odwołującego, o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia.

Sąd zważył, co następuje:

W niniejszym postępowaniu A. J. złożył odwołanie od decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia wydanej przez WZON z siedzibą w E. z 4 kwietnia 2025 r. Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

W 2023 r. weszły częściowo w życie przepisy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. poz. 1429 z późn. zm.). Projekt tej ustawy był między innymi realizacją jednego z priorytetów Strategii na rzecz Osób z Niepełnosprawnościami 2021-2030 przyjętej przez Radę Ministrów dnia 16 lutego 2021 r. (M.P. poz. 218). W dokumencie tym, zapowiedziano modyfikację systemu świadczeń dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami. W priorytecie V ww. strategii w działaniu o nazwie „system wsparcia finansowego osób z niepełnosprawnościami” założono, że zostanie przygotowana zmiana dotychczasowego systemu świadczeń dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami, a pomoc zostanie uzależniona od stopnia wsparcia potrzebnego osobie z niepełnosprawnością. Ponadto wskazano, że polityka świadczeń będzie ukierunkowana na upodmiotowienie osoby z niepełnosprawnością, tak aby wsparcie było kierowane do samej osoby niepełnosprawnością. Projekt ustawy miał realizować w/w wskazania przez wprowadzenie nowego świadczenia - świadczenia wspierającego adresowanego bezpośrednio do osoby niepełnosprawnej. Ponadto wprowadzenie świadczenia wspierającego miało realizować również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), w którym Trybunał ten orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (zob. projekt ustawy o świadczeniu wspierającym. – Druk sejmowy nr 3130).

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom niepełnosprawnym mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy, celem świadczenia wspierającego miało być udzielenie osobom z największymi trudnościami w samodzielnym funkcjonowaniu pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Świadczenie wspierające, w odróżnieniu od już istniejących świadczeń opiekuńczych przeznaczonych dla opiekuna osoby wymagającej opieki, miało być świadczeniem kierowanym bezpośrednio do osoby z niepełnosprawnościami. Uprawnionymi do świadczenia są osoby legitymujące się odpowiednim orzeczeniem potwierdzającym niepełnosprawność oraz decyzją ustalającą odpowiedni poziom potrzeby wsparcia. Ponadto świadczenie wspierające przysługuje bez względu na osiągany przez osobę z niepełnosprawnościami dochód (brak kryterium dochodowego), jest ono nieopodatkowane podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Za osobę pobierającą świadczenie wspierające są również opłacane składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Szczegółowe przesłanki uzyskania świadczenia wspierającego określono w art. 3 ust. 2 omawianej ustawy. Zgodnie z jego treścią świadczenie wspierające przysługuje osobie w wieku od ukończenia 18. roku życia posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 6b3 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zwanej dalej „decyzją ustalającą poziom potrzeby wsparcia”, w której potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia, o której mowa w art. 4b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Postępowanie w sprawie świadczenia wspierającego prowadzi oraz świadczenie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 7 ust. 1). Ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania. Wniosek składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (art. 9 ust. 1 i 3).

Na mocy ustawy o świadczeniu wspierającym wprowadzono również zmiany do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 913 z późn. zm.), dotyczące uzyskania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, co jest z kolei warunkiem koniecznym do otrzymania świadczenia wspierającego. Zgodnie z dodanym art. 4b potrzeba wsparcia to następstwo braku lub utraty autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej. Przy ustaleniu potrzeby wsparcia bierze się pod uwagę, adekwatnie do wieku oraz niepełnosprawności fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej, zdolność osoby do samodzielnego wykonywania określonych czynności, związanych z obszarami codziennego funkcjonowania oraz rodzaj wymaganego wsparcia, z uwzględnieniem czasu niezbędnego do jej wykonania oraz konieczności wsparcia przez inną osobę lub technologię wspomagającą, mającą na celu zapewnienie zwiększenia lub utrzymania niezależności osoby niepełnosprawnej (ust. 1). Po myśli ust. 2 tego przepisu potrzebę wsparcia ustala się:

- osobom, o których mowa w art. 1 pkt 1 (czyli osobom, których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności – lekkiego, umiarkowanego lub znacznego);

- osobom posiadającym orzeczenie, o którym mowa w art. 5 (orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o: 1) całkowitej niezdolności do pracy; 1a) niezdolności do samodzielnej egzystencji; 2) całkowitej niezdolności do pracy; 3) częściowej niezdolności do pracy);

- osobom, o których mowa w art. 62 (czyli tym, które przed dniem wejścia w życie ustawy zostały zaliczone do jednej z grup inwalidów).

Poziom potrzeby wsparcia ustala się w wartościach punktowych w skali od 0 do 100 (art. 4b ust. 3). Zgodnie z art. 4c ust. 1, poziom potrzeby wsparcia ustalany jest na podstawie obserwacji, wywiadu bezpośredniego oraz oceny funkcjonowania osoby ubiegającej się o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia, przy zastosowaniu formularza w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności, a także na podstawie informacji wskazanych w kwestionariuszu, o którym mowa w art. 6b

4 ust. 3.

Szczegółowe zasady uzyskania decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia zostały określone w art. 6b

3

-6b

6 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. I tak, decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia wydaje wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności na wniosek osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2 (osoby uprawnionej) albo na wniosek podmiotu, o którym mowa w art. 6b ust. 1 i 2 (powiatowe zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, ośrodki pomocy społecznej) dotyczący osoby, o której mowa w art. 4b ust. 2 (art. 6b

3 ust. 1). Wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia można złożyć wraz z wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (art. 6b

3 ust. 3). Do wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia dołącza się wypełniony kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem (art. 6b

4 ust. 3). Kwestionariusz ten służy dokonaniu samooceny przez osobę ubiegającą się o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia w zakresie ograniczenia lub utraty jej autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej w wykonywaniu określonych czynności, związanych z obszarami codziennego funkcjonowania, z uwzględnieniem oceny poszczególnych czynności wyrażonych w wartościach punktowych, oraz wskazaniem oczekiwanego wsparcia i jego częstotliwości (art. 6b

4 ust. 4). Wnioski rozpatrywane są w terminie nie dłuższym niż 3 miesiące od dnia wpływu do wojewódzkiego zespołu (art. 6b

4 ust. 5). Wzór kwestionariusza samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem został określony w rozporządzeniu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2023 r. w sprawie wzoru wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia oraz wzoru kwestionariusza samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem (Dz. U. poz. 2732). Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia w wartościach punktowych w skali od 0 do 100 wydaje się na okres, na który osoba została zaliczona do osób niepełnosprawnych na podstawie ostatecznego orzeczenia, ustalającego stopień niepełnosprawności, albo orzeczenia, o którym mowa w art. 5 albo art. 62, jednakże na okres nie dłuższy niż 7 lat (art. 6b

5 ust. 3). Od decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do wojewódzkiego zespołu składany w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji (art. 6b

5 ust. 5). W przypadku zmiany lub uchylenia orzeczenia, o którym mowa w ust. 3 (orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, albo orzeczenia, o którym mowa w art. 5 albo art. 62), wojewódzki zespół z urzędu odpowiednio zmienia lub uchyla, w zakresie tej zmiany lub uchylenia, decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia (art. 6b

5 ust. 6 zd. 1). W przypadku zmiany zdolności do samodzielnego wykonywania określonych czynności związanych z codziennym funkcjonowaniem oraz rodzaju wymaganego wsparcia osoba, w stosunku do której została wydana decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia, może w każdym czasie wystąpić z wnioskiem o wydanie nowej decyzji (art. 6b

5 ust. 6). Od decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia wojewódzkiego zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (art. 6c ust. 8).

Szczegółowy sposób postępowania przy wydawaniu decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia, szczegółowe standardy w zakresie ustalania potrzeby wsparcia i jej poziomu, wynikającej z braku lub utraty autonomii fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej, dotyczących wykonywania określonych czynności, związanych z obszarami codziennego funkcjonowania, z uwzględnieniem wag danych czynności, wyrażonych w wartościach punktowych oraz rodzaju wymaganego wsparcia i jego częstotliwości w określaniu możliwości niezależnego życia w odniesieniu do wieku osoby niepełnosprawnej i uwzględniając standardy, jak też wzór formularza w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności zostały określone w rozporządzeniu Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz. U. poz. 2581; dalej jako rozporządzenie), wydanym na podstawie art. 6b

6 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Zgodnie z § 2 rozporządzenia specjalistę do spraw ustalania poziomu potrzeby wsparcia powołuje się spośród osób będących: fizjoterapeutą, psychologiem, pedagogiem, pedagogiem specjalnym, pracownikiem socjalnym, doradcą zawodowym, pielęgniarką albo pielęgniarzem. Wojewódzki zespół wyznacza miejsce ustalenia poziomu potrzeby wsparcia, biorąc pod uwagę informacje zawarte we wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia, o którym mowa w art. 6b

3 ust. 1 ustawy, i kwestionariuszu samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem, o którym mowa w art. 6b

4 ust. 3 ustawy (§ 4 ust. 2). Procedura przeprowadzania czynności oceniających została określona w § 6 rozporządzenia. Skład ustalający, w celu określenia poziomu potrzeby wsparcia osoby zainteresowanej dokonuje w jednym miejscu i czasie: obserwacji, wywiadu bezpośredniego oraz oceny funkcjonowania, zwanych dalej „czynnościami oceniającymi” (ust. 1). Obserwacja polega na dokonaniu spostrzeżeń obejmujących zachowanie i sposób funkcjonowania osoby zainteresowanej oraz jej angażowanie się w wykonywanie dowolnych działań dotyczących czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania, w celu dokonania oceny co do zdolności ich samodzielnego wykonania (ust. 4). Wywiad bezpośredni polega na uzyskaniu od osoby zainteresowanej informacji dotyczących jej zachowania i sposobu funkcjonowania, w wykonywaniu przez nią czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania oraz jej angażowania się w ich wykonywanie, w celu dokonania oceny co do zdolności ich samodzielnego wykonania (ust. 5). W przypadku niemożności uzyskania od osoby zainteresowanej informacji, o których mowa w ust. 5, można uzyskać je od opiekuna faktycznego osoby zainteresowanej (ust. 6). Ocena funkcjonowania polega na wskazaniu wykonania, skierowanym bezpośrednio do osoby zainteresowanej, dowolnych działań dotyczących czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania, oceniających sposób jej funkcjonowania i angażowanie się w ich wykonywanie, w celu dokonania oceny co do zdolności ich samodzielnego wykonywania (ust. 7). Każdy z członków składu ustalającego po przeprowadzeniu czynności oceniających sporządza pisemną opinię, zawierającą informacje uzyskane podczas czynności oceniających, na podstawie których jest możliwe wypełnienie formularza i ustalenie poziomu potrzeby wsparcia. W opinii odnotowuje się uzyskanie informacji od opiekuna faktycznego osoby zaineresowanej, o którym mowa w ust. 6 (ust. 8). W przypadku ustalania poziomu potrzeby wsparcia w siedzibie wojewódzkiego zespołu albo miejscu przez niego wyznaczonym muszą być zapewnione warunki umożliwiające przeprowadzanie czynności oceniających (ust. 9). Członkowie składu ustalającego w terminie 7 dni od dnia przeprowadzenia czynności oceniających wypełniają wspólnie formularz, biorąc pod uwagę opinie, o których mowa w § 6 ust. 8, oraz informacje wskazane przez osobę zainteresowaną w kwestionariuszu samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem (§ 7 ust. 1). Decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia określa poziom potrzeby wsparcia, z uwzględnieniem wartości punktowych ustalonych dla każdej czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania. Decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia skład ustalający podpisuje w terminie 14 dni od dnia wypełnienia formularza (§ 8 ust. 1 i 2).

Zgodnie z § 10 ust. 2 rozporządzenia potrzebę wsparcia ustala się przez ocenę w następujących czynnościach związanych z obszarami codziennego funkcjonowania:

1) zmiana pozycji ciała - polegająca na zdolności do dokonywania dowolnej zmiany pozycji swojego ciała w przestrzeni, w tym zdolności do przyjmowania i powrotu do pozycji stojącej, siedzącej lub leżącej oraz przyjmowania, i powrotu do spoczynkowej pozycji ciała;

2) poruszanie się w znanym środowisku - polegające na zdolności do chodzenia i poruszania się w obrębie mieszkania lub domu, z uwzględnieniem wchodzenia i schodzenia ze schodów, docierania do wszystkich pomieszczeń w zamieszkiwanym mieszkaniu lub domu oraz poruszania się w bezpośrednim otoczeniu mieszkania lub domu;

3) poruszanie się w nieznanym środowisku - polegające na zdolności do poruszania się w mieszkaniu lub domu innej osoby, budynkach użyteczności publicznej i na zewnątrz tych budynków oraz zdolności do pokonywania barier architektonicznych i omijania przeszkód zlokalizowanych w nieznanym jej środowisku;

4) sięganie, chwytanie i manipulowanie przedmiotami użytkowymi - polegające na zdolności do precyzyjnego używania ręki, w tym do chwytania, manipulowania, wypuszczania i odstawiania przedmiotów na miejsce w domu i poza nim, wykonywania precyzyjnych ruchów palcami rąk oraz zdolności do omijania przeszkód podczas wykonywania tych czynności;

5) przemieszczanie się środkami transportu - polegające na zdolności do przemieszczania się różnymi środkami transportu jako pasażer podczas przejazdu samochodem oraz korzystania ze środków transportu publicznego, w szczególności takich jak taksówka, autobus, pociąg, samolot, w tym również podczas dużego natężenia ruchu;

6) klasyfikacja docierających bodźców - polegająca na zdolności do rozumienia znaczenia bodźców, komunikatów oraz informacji docierających do osoby zainteresowanej różnymi kanałami komunikacji, na przykład przez przekaz mówiony, pisany lub gesty, zdolności do identyfikacji źródła docierającego bodźca oraz oceny bodźca pod względem jego bezpieczeństwa dla tej osoby;

7) przekazywanie informacji innym osobom - polegające na zdolności do logicznego, zwięzłego i zrozumiałego przekazania innym osobom posiadanych informacji za pomocą dowolnego kanału komunikacji, w szczególności przez mowę, gesty lub pismo, w tym również informacji dotyczących własnych potrzeb, dolegliwości lub samopoczucia;

8) prowadzenie rozmowy - polegające na zdolności do inicjowania, kontynuowania i zakończenia rozmowy lub wymiany informacji z jedną osobą oraz z więcej niż jedną osobą, w tym zdolności do wprowadzania nowych tematów i poglądów lub nawiązywania do tematów poruszanych przez innych, za pomocą powszechnie obowiązującego w społeczeństwie sposobu komunikacji;

9) opanowanie nowej umiejętności praktycznej - polegające na zdolności do opanowania, podjęcia i przeprowadzenia do końca nieposiadanej wcześniej, nowej umiejętności praktycznej, związanej z codziennym funkcjonowaniem lub opanowania nowego zachowania;

10) koncentrowanie się na czynności - polegające na zdolności do celowego skupienia uwagi na wykonywaniu określonej czynności, skierowania uwagi na określony bodziec i utrzymywania jej w czasie, w tym również zdolności do przerzutności i podzielności uwagi;

11) korzystanie z urządzeń i technologii informacyjno-komunikacyjnych - polegające na zdolności do korzystania z technologii, wykorzystywanych do rozwiązywania problemów, ułatwienia codziennego funkcjonowania, usprawnienia pracy albo edukacji oraz zwiększenia wydajności i jakości usług, w tym w szczególności umiejętności korzystania z radia, telewizora, komputera, Internetu, telefonu komórkowego;

12) mycie i osuszanie całego ciała - polegające na zdolności do umycia całego ciała, z użyciem wody i odpowiednich środków czyszczących, w szczególności mydła lub płynu do kąpieli oraz do osuszenia całego ciała z użyciem ręcznika, w domu i poza domem;

13) mycie i osuszanie rąk i twarzy - polegające na zdolności do umycia rąk i twarzy przy użyciu wody oraz odpowiednich środków czyszczących, takich jak na przykład mydło lub żel do mycia twarzy oraz osuszeniu rąk i twarzy z użyciem ręcznika w domu i poza domem;

14) pielęgnowanie poszczególnych części ciała - polegające na zdolności do pielęgnowania części ciała, w szczególności skóry ciała i głowy, zębów, paznokci dłoni i stóp, genitaliów, które wymagają więcej odpowiednich zabiegów pielęgnacyjnych, innych niż mycie i suszenie;

15) troska o własne zdrowie - polegająca na zdolności do uświadamiania sobie własnych potrzeb fizycznych, podejmowania czynności związanych z zapewnieniem sobie odpowiednich warunków bytowych, unikania czynników szkodliwych oraz zdrowego odżywiania się i zachowania właściwego poziomu aktywności fizycznej;

16) korzystanie z toalety - polegające na zdolności do rozpoznania potrzeb dotyczących oddania moczu i wydalania stolca, w tym udania się do odpowiedniego miejsca, przyjęcie pozycji, manipulowania ubraniem przed i po oddaniu moczu lub wydalaniu stolca;

17) ubieranie się - polegające na zdolności do podejmowania czynności związanych z zakładaniem i zdejmowaniem ubrania i obuwia, w tym umiejętności dostosowania ubioru do aktualnie panujących warunków pogodowych, właściwego dobór ubrania, zapinania guzików i wiązania butów;

18) jedzenie i picie - polegające na zdolności do podejmowania i wykonywania w domu i poza domem czynności związanych ze spożywaniem podanego pokarmu lub napoju, w tym inicjowania jedzenia i picia, zdolności do rozpoznawania i sięgania po serwowane jedzenie, rozdrabnianie go, otwierania butelek i puszek, używania przyborów do jedzenia;

19) stosowanie zalecanych środków terapeutycznych - polegające na zdolności do uświadamiania sobie własnych potrzeb zdrowotnych, podejmowania czynności związanych z korzystaniem z usług specjalistów i przestrzegania wydawanych zaleceń, przyjmowania produktów leczniczych z zachowaniem właściwej metody podawania i dawkowania oraz stosowania metod terapeutycznych;

20) realizowanie wyborów i decyzji - polegające na zdolności do realizowania własnych wyborów i decyzji, w tym zdolność do przeanalizowania problemu, identyfikacji dostępnych możliwości działania, wyboru najlepszej z tych możliwości oraz zdolność do oceny skutków dokonanego wyboru i wywiązywania się z zaciągniętych zobowiązań;

21) pozostawanie w domu samemu - polegające na zdolności do pozostawania w domu samemu przez okres co najmniej jednej doby;

22) nawiązywanie kontaktów - polegające na zdolności do inicjowania kontaktów z innymi osobami, w tym nawiązywania kontaktów z osobami wcześniej nieznanymi, w sposób fizyczny lub za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej;

23) kontrolowanie własnych zachowań i emocji - polegające na zdolności do kontrolowania własnych emocji i odruchów, zarówno werbalnych jak i fizycznych, w kontaktach z osobami znanymi lub nieznanymi, w sposób odpowiedni do danej sytuacji i akceptowany społecznie;

24) utrzymywanie kontaktów z bliskimi - polegające na zdolności do utrzymywania kontaktów z osobami bliskimi, takimi jak na przykład rodzina, przyjaciele lub bliscy znajomi, w szczególności występowanie u osoby zainteresowania i potrzeby utrzymywania relacji z bliskimi, komunikowania się lub widywania z tymi osobami oraz występowanie obiektywnych przeszkód w utrzymaniu kontaktów;

25) tworzenie bliskich relacji z innymi osobami - polegające na zdolności do inicjowania, tworzenia i utrzymywania bliskich relacji uczuciowych z drugą osobą, w tym zdolność do zawierania związków, założenia rodziny, wspólnego zamieszkania i planowania wspólnej przyszłości;

26) kupowanie artykułów codziennej potrzeby - polegające na zdolności do wybierania, nabywania i przewożenia artykułów potrzebnych w codziennym funkcjonowaniu, takich jak żywność, napoje, odzież, środki czyszczące i artykuły gospodarstwa domowego oraz zdolność do składowania zakupionych artykułów w odpowiednich miejscach;

27) przygotowywanie posiłków - polegające na zdolności do przygotowania i podawania do spożycia posiłków prostych, czyli posiłków o małej liczbie składników, łatwych w przygotowaniu i łatwych do serwowania oraz posiłków złożonych, czyli posiłków o dużej liczbie składników, wymagających skomplikowanych metod przygotowania i serwowania;

28) dbanie o dom, ubrania i obuwie - polegające na zdolności do czyszczenia powierzchni i sprzętu kuchennego, sprzątania zajmowanego mieszkania przy użyciu sprzętu gospodarstwa domowego, właściwego segregowania i pozbywania się śmieci oraz zdolność do dbania o ubrania i obuwie, w tym właściwego przechowywania garderoby, prania i suszenia odzieży oraz korzystania z pralki, suszarki lub żelazka;

29) dokonywanie transakcji finansowych - polegające na zdolności do dokonywania transakcji finansowych gotówkowych lub bezgotówkowych, kończących się kupnem lub sprzedażą towaru lub usługi, w tym rozumienie wartości pieniądza i cen produktów oraz używanie pieniędzy do kupowania lub sprzedaży;

30) rekreacja i organizacja czasu wolnego - polegająca na zdolności do zaangażowania się w aktywności związane z dowolną formą spędzania wolnego czasu, jak na przykład udział w wydarzeniach kulturalnych lub sportowych, w tym nieformalnych lub formalnych zorganizowanych przez instytucje publiczne i inne podmioty, wizyty w placówkach kultury, podróżowanie lub zwiedzanie, rozwijanie hobby oraz uczestnictwo w kołach zainteresowań;

31) załatwianie spraw urzędowych - polegające na zdolności do korzystania z usług publicznych, załatwienia spraw w urzędach lub instytucjach, w tym zdolności do złożenia odpowiedniego wniosku w postaci papierowego lub elektronicznej bądź przez Internet;

32) realizowanie dziennego rozkładu zajęć - polegające na zdolności do podejmowaniu działań związanych z planowaniem, ustalaniem i spełnianiem czynności wynikających z codziennego rozkładu zajęć i obowiązków.

W § 11 ust. 1 rozporządzenia wskazano, że zdolność osoby zainteresowanej do samodzielnego wykonywania czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania jest oceniana przez skład ustalający w każdym przypadku w odniesieniu do niepełnosprawności: fizycznej, psychicznej, intelektualnej lub sensorycznej. Każdej czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania jest przypisana określona waga w wartości 4 punktów (ust. 3) Dla każdej czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania, jeżeli osoba zainteresowana nie ma zdolności do samodzielnego wykonania czynności, określa się rodzaj wymaganego wsparcia oraz częstotliwość wymaganego wsparcia, którym jest przypisana określona wartość punktowa (ust. 4). Rodzajami wymaganego wsparcia są: 1) wsparcie towarzyszące; 2) wsparcie częściowe; 3) wsparcie pełne; 4) wsparcie szczególne (ust. 5). Każdemu rodzajowi wymaganego wsparcia jest przypisany określony współczynnik (ust. 6), a także częstotliwość wymaganego wsparcia odpowiadająca częstości przypadków, w których osoba zainteresowana nie ma zdolności do samodzielnego wykonania określonej czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania (ust. 7). Każdemu wymiarowi częstotliwości wymaganego wsparcia przypisany zostaje określony współczynnik (ust. 8). Wartość punktową potrzeby wsparcia dla każdej czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania określa się jako iloczyn współczynnika określającego zdolność do samodzielnego wykonywania czynności, rodzaju wymaganego wsparcia, współczynnika częstotliwości wymaganego wsparcia i wagi przypisanej do danej czynności. Iloczyn zaokrągla się do tysięcznych części w górę (ust. 9). Wartość punktową potrzeby wsparcia dla każdej czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania, jeżeli potrzeba wsparcia występuje więcej niż w jednym rodzaju niepełnosprawności, o którym mowa w ust. 1, określa się jako iloczyn najwyższej ustalonej wartości współczynnika rodzaju wymaganego wsparcia spośród rodzajów niepełnosprawności, najwyższej ustalonej wartości współczynnika częstotliwości wymaganego wsparcia spośród rodzajów niepełnosprawności i wagi przypisanej do danej czynności. Iloczyn zaokrągla się do tysięcznych części w górę (ust. 10). Poziom potrzeby wsparcia jest wyrażony wartością punktową stanowiącą sumę 25 najwyższych iloczynów ustalonych dla czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania. Suma jest zaokrąglana do pełnej wartości punktowej w górę (ust. 11). Czynności związane z obszarami codziennego funkcjonowania, opisy tych czynności, rodzaje niepełnosprawności, zdolność do samodzielnego wykonywania czynności, rodzaje wymaganego wsparcia i określenie jego częstotliwości, wraz z przypisanymi wartościami wag i współczynników, określa formularz, stanowiący załącznik do rozporządzenia (ust. 12).

Podsumowując tę część wskazać należy, że ustalenie poziomu wsparcia nie oznacza samo przez się przyznania prawa do świadczenia wspierającego, a zatem nie kończy żmudnej procedury. Aby ustalić prawo do świadczenia wspierającego osoba niepełnosprawna musi złożyć odpowiedni wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Osoba ubiegająca się o świadczenie wspierające musi w pierwszej kolejności posiadać orzeczenie o niepełnosprawności, a nadto uzyskać decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia.

Uzyskanie orzeczenia o niepełnosprawności wymaga złożenia odpowiedniego wniosku do Powiatowego/Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, który to Zespół ustala, czy dana osoba w ogóle kwalifikuje się do osób niepełnosprawnych i w jakim stopniu. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jednolity z dnia

26 czerwca 2025 r. z dalszymi zmianami) w art. 4 ust 1, 2, 3 rozróżnia 3 stopnie niepełnosprawności: lekki, umiarkowany i znaczny. Orzeczenie o niepełnosprawności wydaje się na określony czas albo na stałe. W wypadku, gdy osoba składająca wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności nie będzie się zgadzać z wydanym orzeczeniem może złożyć odwołanie od tego orzeczenia do Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności, przy czym w praktyce zdarzają się sytuacje, że organ ten zmienia zaskarżone orzeczenie Powiatowego/Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w innym kierunku niż oczekuje odwołujący. Wniesienie zatem odwołania nie gwarantuje zatem osobie uznanej za osobę niepełnosprawną wydanie tylko korzystnego orzeczenia. Od orzeczenia o niepełnosprawności wydanego przez Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności przysługuje odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Postępowanie przed Sądem może także toczyć się w dwóch instancjach: w Sądzie Rejonowym jako w Sądzie I Instancji, a w wypadku, gdy i tu wyrok będzie niekorzystny w Sądzie Okręgowym jako w Sądzie II Instancji.

Dopiero po uzyskaniu prawomocnego orzeczenia o niepełnosprawności przeprowadzona może zostać procedura dotycząca ustalenia poziomu wsparcia. To osoba niepełnosprawna, jeżeli posiada pełną zdolność do czynności prawnej albo opiekun prawny osoby niepełnosprawnej decyduje, czy taką w ogóle wszczynać.

Wniosek o ustalenie poziomu potrzeby wsparcia składa się bezpośrednio do organu wydającego decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia albo za pośrednictwem powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, także wraz w wnioskiem o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Wniosek zawiera dane osoby ubiegającej się o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia lub dane przedstawiciela ustawowego tej osoby. Do wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia dołącza się wypełniony kwestionariusz samooceny potrzeb w zakresie czynności lub zadań związanych z codziennym funkcjonowaniem. Jak już wyżej wskazywano wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia łączy się z koniecznością wypełnienia przez osobę ubiegającą się o taką decyzję kwestionariusza samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem, stawiennictwa przed składem ustalającym poziom potrzeby wsparcia i poddaniu się ocenie przez ten skład zdolności do samodzielnego wykonywania czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania, w odniesieniu do każdego z 32 obszarów codziennego funkcjonowania wymienionych w rozporządzeniu. Bez wypełnienia tego skomplikowanego formularza Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności nie przystępuje do dalszych czynności. Na decyzje zapadające w przedmiocie ustalenia poziomu potrzeby wsparcia osobie niepełnosprawnej albo jej przedstawicielowi ustawowemu/opiekunowi prawnemu przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy do wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. A następnie od decyzji wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności wydanych na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przysługuje odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych – tu także jak w i w sprawach dotyczących orzekania o niepełnosprawności Sąd może orzekać w dwóch instancjach. Wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie środków pieniężnych, tj. ustalenie prawa do świadczenia wspierającego można złożyć dopiero po wyczerpaniu tej drogi. Tym samym należy uznać, że zakończenie tej skomplikowanej procedury zmierzającej do uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności i ustalenia potrzeby wsparcia nie daje żadnej gwarancji przyznania środków materialnych celem zaspokojenia potrzeby wsparcia. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wspierającego składa się nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna (por. art. 9 ust 2 ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym). Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając wniosek o prawo do świadczenia wspierającego prowadząc postępowanie w oparciu o przepisy kodeksu postępowania administracyjnego ma szereg postaw prawnych do stwierdzenia braku uprawnienia do świadczenia wspierającego. Takimi przesłankami do odmowy przyznania prawa do świadczenia wspierającego są m.in. umieszczenie osoby niepełnosprawnej (wnioskodawcy) w domu pomocy społecznej, w rodzinnym domu pomocy, zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku, o której mowa w przepisach o pomocy społecznej, zakładzie karnym, zakładzie poprawczym, areszcie śledczym albo schronisku dla nieletnich, a także pobieranie świadczeń o podobnym charakterze poza granicami kraju (art. 5 ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym). Przyznanie świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji, jednakże jeżeli ZUS uzna, że odpadły przesłanki przyznania świadczenia decyzją uchylającą lub zmieniającą wskazuje od kiedy prawo do świadczenia wspierającego nie przysługuje, może także uznać, że niepełnosprawny wnioskodawca pobierał świadczenie nienależnie (por. art. 13 ust 1 i 4 ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym).

Wykładnia literalna przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 roku o świadczeniu wspierającym prowadzi do wniosku, że winno ono przysługiwać każdej osobie niepełnosprawnej. Co do zasady bowiem w każdy przypadku osoba taka musi ponosić w jakimś stopniu wydatki związane z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych, tym bardziej, że udzielenie osobom niepełnosprawnym potrzeby wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu tych wydatków w postaci świadczenie wspierającego nie jest uzależnione od żadnego kryterium dochodowego. Dopiero analiza kolejnych przepisów tej ustawy oraz rozporządzenia pozwala na stwierdzenie, że świadczenie wspierające ma służyć udzieleniu pomocy jedynie osobom z największymi trudnościami w samodzielnym funkcjonowaniu. Zostało to zresztą wyartykułowane wprost w cytowanym wyżej uzasadnieniu projektu ustawy o świadczeniu wspierającym. Jak już też wcześniej wskazano, ratio legis wprowadzenia przepisów o świadczeniu wspierającym było zrealizowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., w którym Trybunał ów zakwestionował przepisy różnicujące prawo do wsparcia ze względu na datę powstania niepełnosprawności. Ideą stojącą za rozwiązaniami wprowadzonymi w ustawie o świadczeniu wspierającym było też to, aby było ono świadczeniem skierowanym bezpośrednio do osoby posiadającej orzeczenie o niepełnosprawności, a nie do jej opiekuna, i aby to ona mogła decydować o przeznaczeniu uzyskanych w ten sposób środków. Na marginesie, godzi się zaznaczyć, że uzupełnienie luki w tym zakresie, zasygnalizowanej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. zajęło ustawodawcy niemal aż 9 lat, tyle bowiem upłynęło od wydania w/w wyroku do uchwalenia ustawy o świadczeniu wspierającym.

Przepisy każdej ustawy dotyczącej praw osób niepełnosprawnych mają opierać się na wartościach wynikających z postanowień Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169). Sejm w dniu 15 czerwca 2012 r. uchwalił ustawę, w której wyraził zgodę na dokonanie przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej ratyfikacji Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych. Ustawa ta weszła w życie 17 sierpnia 2012 r. Ratyfikacja Konwencji przez Prezydenta RP odbyła się 6 września 2012 r. Celem Konwencji jest popieranie, ochrona i zapewnienie pełnego i równego korzystania ze wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności przez wszystkie osoby niepełnosprawne oraz popieranie poszanowania ich przyrodzonej godności (art. 1 zdanie 1). Zgodnie z jej art. 3 Konwencja ta opiera się na następujących zasadach: (a) poszanowanie przyrodzonej godności, autonomii osoby, w tym swobody dokonywania wyborów, a także poszanowanie niezależności osoby, (b) niedyskryminacja, (c) pełny i skuteczny udział i włączenie w społeczeństwo, (d) poszanowanie odmienności i akceptacja osób niepełnosprawnych, będących częścią ludzkiej różnorodności i całej ludzkości, (e) równość szans, (f) dostępność, (g) równość mężczyzn i kobiet, (h) poszanowanie rozwijających się zdolności niepełnosprawnych dzieci oraz poszanowanie prawa dzieci niepełnosprawnych do zachowania tożsamości. Po myśli art. 4 ust. 1 Państwa Strony zobowiązały się do zapewnienia i popierania pełnej realizacji wszystkich praw człowieka i podstawowych wolności wszystkich osób niepełnosprawnych, bez jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność. W tym celu Państwa Strony zobowiązały się do m.in. (a) przyjęcia wszelkich odpowiednich środków ustawodawczych, administracyjnych i innych w celu wdrożenia praw uznanych w niniejszej konwencji, (b) podjęcia wszelkich odpowiednich środków, w tym ustawodawczych, w celu zmiany lub uchylenia obowiązujących ustaw, przepisów wykonawczych, zwyczajów i praktyk, które dyskryminują osoby niepełnosprawne. W celu popierania równości i likwidacji dyskryminacji, Państwa Strony powinny podejmować wszelkie odpowiednie kroki celem zapewnienia racjonalnych usprawnień (art. 5 ust. 3). Natomiast zgodnie z art. 15 ust. 1 Konwencji nikt (w domyśle z osób dotkniętych niepełnosprawnością) nie będzie poddany torturom lub okrutnemu, nieludzkiemu, lub poniżającemu traktowaniu, lub karaniu. W szczególności, nikt nie będzie poddany, bez swobodnie wyrażonej zgody, eksperymentom medycznym lub naukowym. Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych nie tworzy żadnych nowych praw w odniesieniu do osób niepełnosprawnych, lecz ma na celu zapewnienie przestrzegania w stosunku do tej grupy osób już istniejących i uznanych praw człowieka (A. K., Przymusowe leczenie psychiatryczne w świetle konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2018, nr 3).

Niewątpliwie same założenia ustawy o świadczeniu wspierającym co do utworzenia świadczenia przeznaczonego bezpośrednio dla osób z orzeczoną niepełnosprawnością co do zasady zasługują na aprobatę.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie jednak sama przewidziana przez prawodawcę procedura prowadząca do uzyskania tego świadczenia w sposób oczywisty prowadzi do poniżającego traktowania osób niepełnosprawnych, naruszającego ich godność. Godność osoby z niepełnosprawnością jest naruszona przede wszystkim wówczas, gdy sposób funkcjonowania osoby także w tych najbardziej intymnych aspektach jest „punktowany” i to co do setnej części punktu po przecinku. Nadto procedura jest tak skonstruowana, że jedna osoba może być poddana wielokrotnie procedurze oceny przez różne osoby – specjalistów do spraw ustalania poziomu wsparcia, Sędziego czy biegłego.

Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, że na podstawie art. 193 Konstytucji RP każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na pytanie prawne zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Co do zasady więc sąd rozpoznający niniejszą sprawę byłby uprawniony do tego aby zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym dotyczącym zgodności z Konstytucją oraz Konwencją o prawach osób niepełnosprawnych określonych przepisów ustawy o świadczeniu wspierającym oraz rozporządzenia. W świetle jednak wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 2025 r. (C-448/23, Komisja Europejska przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej) stało się to niemożliwe. W wyroku tym Trybunał Sprawiedliwości orzekł bowiem, że Rzeczpospolita Polska uchybiła zobowiązaniom ciążącym na niej na mocy art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, ponieważ w wyniku nieprawidłowości w procedurach powołania trzech jego członków w grudniu 2015 r. Trybunał Konstytucyjny nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy. W tym stanie rzeczy sąd powszechny zmuszony był do tego aby samodzielnie dokonać oceny zgodności określonych regulacji z Konstytucją RP i aktem prawa międzynarodowego. Warto zaznaczyć, że w uchwale z 4 lipca 2001 r. (III ZP 12/01, opubl. OSNAPiUS 2002/2/34) Sąd Najwyższy podkreślił, że odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. Istota tego stanowiska bazowała na wskazaniu, że przedmiot orzekania sądu dotyczy indywidualnego stosunku społecznego, a Trybunał Konstytucyjny orzeka o prawie. Wykonując władzę sądowniczą (art. 10 ust. 2 Konstytucji) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytucji). Z kolei rola Trybunału przypomina bardziej władzę ustawodawczą tzw. ustawodawcy negatywnego (mimo że art. 10 ust. 2 Konstytucji zalicza go do władzy sądowniczej). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni identyfikuje się ze stanowiskiem judykatury, zgodnie z którym „sędziowie są związani wyłącznie Konstytucją i ustawami, a wobec tego mogą odmówić zastosowania niekonstytucyjnego przepisu także, gdy zdarzenie miało miejsce w dacie jego obowiązywania” (zob. wyrok NSA z dnia 16 października 2009 r. I OSK 52/09). Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek orzekania na podstawie przepisów, które mają swoje umocowanie w ustawie zasadniczej. Sąd Najwyższy wielokrotnie zwracał uwagę, że „skoro Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej i jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (art. 8 Konstytucji RP), zaś sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), to istnieje możliwość samodzielnego dokonania przez sąd oceny zgodności przepisów ustawowych z Konstytucją na użytek rozpoznawanej sprawy. W tym przypadku nie chodzi więc o przeprowadzanie przez Sąd Najwyższy – „w zastępstwie” Trybunału Konstytucyjnego – oceny konstytucyjności przepisów ustawowych, lecz o „odmowę zastosowania” przepisów, które są niezgodne (zwłaszcza w sposób oczywisty) z przepisami (wzorcami) Konstytucji RP” (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2016 r. III KRs 46/12).

Zgodnie z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP najwyższy akt prawny ma pierwszeństwo przed ustawami, które powinny być z nim zgodne. Ustawy powinny być jednak również zgodne z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie. Co więcej, obowiązuje również zasada pierwszeństwa norm prawa międzynarodowego nad prawem krajowym. Została ona zresztą wyraźnie uregulowana w Konstytucji. W jej art. 91 ust. 2 stwierdzono bowiem, że umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową. Jak wyżej wskazano, w przypadku Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych warunek w postaci jej ratyfikacji za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie został spełniony stąd też postanowienia Konwencji z 2006 r. mają pierwszeństwo nad przepisami ustawy w sytuacji niezgodności przepisów polskiej ustawy z tą umową międzynarodową, co wynika wprost z Konstytucji RP. Innymi słowy, przepisy ustawy o świadczeniu wspierającym nie tylko mają realizować założenia tej Konwencji, ale w przypadku ich niezgodności z jej postanowieniami, to właśnie przepisy Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych powinny być stosowane w pierwszej kolejności.

W analizowanej sprawie Sąd uznał, że przepisy regulujące sposób dokonania ustalenia poziomu potrzeby wsparcia - art. 4c ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 913 z późn. zm.) jak również § 6, § 7, § 8, § 10, § 11 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia oraz kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem stanowiący załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2023 r. w sprawie wzoru wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia oraz wzoru kwestionariusza samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem są niezgodne z Konwencją z 2006 r. o prawach osób niepełnosprawnych, w tym przede wszystkim z jej art. 3 statuującym zasady ogólne - zwłaszcza z zasadą poszanowania przyrodzonej godności wyrażoną w literze a) oraz z zawartą w art. 15 Konwencji zasadą wolności od poniżającego traktowania. Należy je uznać także za niezgodne z art. 30 Konstytucji statuującym zasadę, że przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela, oraz art. 40 ustanawiającym zakaz tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania i karania.

Godność jest właściwością przysługującą każdemu człowiekowi w równym stopniu, jest niezbywalna i związana z faktem bycia człowiekiem, jej podstawami są wolność, rozumność, odpowiedzialność oraz zdolność dokonywania wyborów moralnych, jest z nią związany wymóg jej poszanowania. W polskim porządku prawnym Konstytucja RP w art. 30 deklaruje, że „przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych”. W analogicznym znaczeniu jest używane pojęcie godności człowieka w międzynarodowym porządku prawnym. Przyrodzony i powszechny charakter godności człowieka został stwierdzony w preambule Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka z 1948 r., natomiast uznanie pochodzenia praw podmiotowych z przyrodzonej godności człowieka zostało sformułowane w Pakcie Praw Obywatelskich i Politycznych z 1966 r. Podobnie została ujęta godność człowieka w art. 1 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej z 2000 r., który stanowi, że: „Wszystkie istoty ludzkie rodzą się wolne i równe w godności i prawach. Są one obdarzone rozumem i sumieniem oraz powinny postępować wobec siebie w duchu braterstwa”. Warto podkreślić, że na podstawie wyżej wymienionych aktów normatywnych dostrzega się związek między godnością i sprawiedliwością. Godność człowieka jest podstawą sprawiedliwości, a naruszenie sprawiedliwego prawa chroniącego podmiotowość człowieka jest jednocześnie naruszeniem zasady poszanowania godności człowieka. Związanie zasady sprawiedliwości i godności człowieka gwarantuje najpełniejsze zabezpieczenie praw jednostki oraz spełnia wymóg spójności uzasadnień istotnych norm w jednym porządku normatywnym (zob. T. Tabaszewski, Pojęcie godności człowieka [w:] Kara śmierci. Problem etycznej dopuszczalności sankcji głównej za morderstwo, 2012.).

Jako, że żaden akt prawa polskiego nie zawiera definicji godności i nie uściśla, jak należy ją rozumieć, opierać się więc trzeba na wypowiedziach orzecznictwa, doktryny prawa międzynarodowego, konstytucyjnego oraz filozofów prawa. Jak stanowi uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 kwietnia 2001 r. „ustrojodawca nadał godności człowieka znaczenie konstytucyjne, czyniąc z niej płaszczyznę odniesienia dla systemu wartości, wokół którego zbudowano Konstytucję, a zarazem fundament całego porządku prawnego w Państwie. [...] Godność zatem nie może być rozumiana jako cecha czy zespół praw nadanych przez państwo. Jest ona bowiem w stosunku do państwa pierwotna, w konsekwencji czego zarówno ustawodawca, jak i organy stosujące prawo muszą respektować treści zawarte w pojęciu godności, przysługującej każdemu człowiekowi” (wyrok TK z 4.4.2001 r., K 11/00, OTK 2001, Nr 3, poz. 54.). W innej swej wypowiedzi Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że aby doszło do naruszenia zasady przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka wyrażonej w art. 30, oceniana regulacja musiałaby „poniżać jednostkę, krzywdząco ją traktować, godzić w jej status obywatelski, społeczny czy zawodowy, wywołując usprawiedliwione okolicznościami intersubiektywne przeświadczenie, że jednostkę dotknęła poprzez takie regulacje prawne niesprawiedliwa, nieuzasadniona krzywda” - wyrok TK z 14 kwietnia 2003 r. (SK 42/01, OTK-A 2003, Nr 6, poz. 63) (zob. D. Bek, Przyrodzona godność człowieka [w:] Obrona przez kulturę. Analiza na gruncie polskiego prawa karnego, 2018).

Odnośnie z kolei poniżającego traktowania warto wskazać, że art. 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka to jeden z niewielu artykułów EKPC, który nie przewiduje żadnych wyjątków ani na podstawie samej konwencji, ani żadnej derogacji do prawa krajowego. Innymi słowy, nie ma we wskazanym zakresie „marginesu oceny”, który podlegałby interpretacji. Jednakże same pojęcia tortur lub nieludzkiego i poniżającego traktowania są pojęciami zaczerpniętymi z języka codziennego i wymagają stałej aktualizacji z uwagi na postępującą i umacniającą się standaryzację zachowań społecznych i środowiskowych. Nieludzkie traktowanie lub karanie to działanie powodujące intensywne fizyczne lub psychiczne cierpienie. Europejski Trybunał Praw Człowieka wypowiedział się, że intencja wywołania poniżenia nie jest warunkiem

sine qua non naruszenia, a wywołanie cierpienia ocenia się przez pryzmat ocen pokrzywdzonego. (zob. M. Kożuch, Zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania [w:] A. N. (red.), Dobra osobiste i ich ochrona, 2020).

W wyroku w sprawie Svinarenko and Slyadnev v. Russia z 2014 r. ETPC wyjaśnił, że „traktowanie jest uważane za «poniżające» w rozumieniu artykułu 3, gdy wykazując brak poszanowania [danej osoby], upokarza lub okazuje pogardę lub umniejsza jego lub jej godność ludzką, lub gdy wywołuje uczucia strachu, udręki lub niższości, umożliwiające złamanie oporu moralnego i fizycznego jednostki”. Z kolei wyrok ETPC z dnia 24 stycznia 2012 r. (skarga nr 49669/07) jest kolejnym orzeczeniem precyzującym zakres przedmiotowy pojęcia "nieludzkiego i poniżającego traktowania" z art. 3 Konwencji. Dowodzi on, że Trybunał rozumie to pojęcie szeroko, stwierdzając naruszenie art. 3 Konwencji zawsze wówczas, gdy w wyniku działania lub zaniechania organów państwowych jednostka doznaje wystarczająco dotkliwego cierpienia, by mogło ono wejść w zakres stosowania art. 3 Konwencji. (K. Warecka, Strasburg: przewlekłe postępowanie karne może stanowić nieludzkie i poniżające traktowanie. P.M. przeciwko Bułgarii - wyrok ETPC z dnia 24 stycznia 2012 r., skarga nr 49669/07, LEX/el. 2014).

Z problemem naruszenia art. 3 będziemy mieć do czynienie dopiero, gdy ofiara zostanie poddana działaniom przekraczającym niezbędne minimum dla uzyskania oczekiwanego efektu. Przy ostatniej z form, a mianowicie poniżającym traktowaniu, wskazuje się również na intencje maltretującego i chęć upokorzenia ofiary. Jednakże według najnowszego orzecznictwa strasburskiego element intencji poniżenia nie stanowi już, tak jak to miało miejsce we wcześniejszych wyrokach, warunku

sine qua non, by Trybunał stwierdził naruszenie art. 3. Trafne podsumowanie zawarto w sprawie Peers p. Grecji, gdzie czytamy: „choć zawsze należy brać pod uwagę cel niewłaściwego traktowania, w szczególności wystąpienie intencji upokorzenia i zniewolenia ofiary, brak takiej intencji nie musi koniecznie prowadzić do stwierdzenia, iż nie doszło do naruszenia art. 3”. Każde poniżenie człowieka czy też jego upokorzenie, które wykracza poza konieczny element legalnych działań podjętych w celu realizacji prawa, będzie uznany za kolidujące z ludzką godnością. Poniżające traktowanie nie wymaga także użycia siły czy też bezpośredniego naruszenia integralności fizycznej. Czasami wystarczającym elementem jest postawienie ofiary w sytuacji wywołującej u niej uczucie upokorzenia i poniżenia, która albo łamie jej wolę, albo stawia ją w sytuacji, która uwłacza ludzkiej godności. Pierwsza sytuacja wystąpi w momencie, gdy ofiara zostanie zmuszona do aktów naruszających jej integralność, jak np. zmuszenie ofiary do rozebrania się do naga w obecności przedstawiciela innej płci. Natomiast drugi przypadek doskonale obrazuje sprawa przeciwko Szwajcarii63, w której skarżący dowiódł, że nie pozwolono mu przebrać ubrania, które pobrudził kałem, stawiając opór. Drogę do składania nowego rodzaju skarg otworzył także wyrok w sprawie Kudla p. Polska, gdzie ETPCz uznał, że warunki panujące w więzieniu również mogą wywołać uczucie poniżenia. Według Trybunału, z poniżającym traktowaniem będziemy mieli do czynienia w momencie takiego wkroczenia w sferę integralności fizycznej lub/oraz psychicznej człowieka, które wywoła u niego uczucie strachu, stresu i podporządkowania, prowadzące do jego upodlenia i zniewolenia64. (Por. wyrok ETPCz z dnia 26.10.2000 r. w sprawie Kudla p. Polska, par. 92. Szerzej zob. L. Garlicki, Omówienie art. 3, [w:] Konwencja…, s. 111.) (Izabela Joanna Biśta, Uniwersytet Wrocławski Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Zakaz tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania, k. 57-75).

Trzeba zauważyć, że stosowanie pojęcia godności ludzkiej w praktyce będzie uzależnione od doświadczeń podmiotu stosującego, będzie również powiązane z całym kontekstem danej sytuacji. To stwierdzenie może być istotne przy analizie niektórych kwestii związanych z przestrzeganiem zasady godności wobec osób z niepełnosprawnościami. Ukształtowanie systemu prawnego w taki sposób, aby koncertował się na dysfunkcjach osób z niepełnosprawnościami, pomijając ich potencjał, może prowadzić do naruszenia ich godności. Za naruszenie zasady godności można nawet uznać stosowanie terminologii, która stygmatyzuje osoby z niepełnosprawnością. Wydaje się bowiem, że z zasadą godności sprzeczne jest niedostrzeganie potencjału danej osoby i stworzenie w systemie prawnym siatki pojęciowej powodującej niemożność orzeczenia prawidłowego stopnia niepełnosprawności bez używania pejoratywnych i często nieprawdziwych określeń.

Rozpatrując kwestie poszanowania zasady godności ludzkiej w stosunku do osób z niepełnosprawnościami należy się zgodzić ze stwierdzeniem, iż przez wieki osoby te były traktowane raczej przedmiotowo niż podmiotowo oraz z tendencją do reagowania współczuciem bardziej niż z szacunkiem. Wywierało to ogromny wpływ na działalność systemów pomocy społecznej. Pomoc społeczna służyła zasadniczo do kompensowania braku obecności osób z niepełnosprawnościami w głównym nurcie społeczeństwa. A niepełnosprawność była traktowana przez rządy wyłącznie jako kwestia pomocy społecznej. Także organizacje pozarządowe traktowały osoby z niepełnosprawnościami wyłącznie jako beneficjentów działalności charytatywnej. Analizując polski system pomocy społecznej należy stwierdzić, że często traktuje on osoby z niepełnosprawnościami w sposób przedmiotowy a nie podmiotowy. Wprawdzie ustawa o pomocy społecznej stanowi: „Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka” (art. 3 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1214 z późn. zm.), to należy stwierdzić, że często sama pomoc społeczna tę godność narusza. (Wolności i prawa człowieka i obywatela z perspektywy osób z niepełnosprawnościami Autor: Krzysztof Kurowski Zespół Prawa Konstytucyjnego i Międzynarodowego w Biurze RPO Wydawca: Biuro Rzecznika Praw Obywatelskich).

W sprawie Pancenko przeciwko Łotwie Europejski Trybunał Praw Człowieka przypomniał, że chociaż Europejska Konwencja Praw Człowieka nie gwarantuje – co do zasady – praw społeczno-gospodarczych, w tym domagania się od państwa bezpłatnego miejsca zamieszkania, prawa do pracy, bezpłatnej opieki medycznej lub finansowego wsparcia w celu utrzymania odpowiedniego poziomu życia, to i tak warunki, w jakich znajduje się jednostka – jeśli osiągną minimalny i niezbędny poziom dolegliwości i upokorzenia – mogą być oceniane przez pryzmat art. 3 (Decyzja Izby ETPC z 28.10.1999 r. o niedopuszczalności skargi w sprawie Pancenko przeciwko Łotwie, skarga nr 40772/98, § 2).

Polski ustrojodawca zakaz poddawania kogokolwiek torturom, okrutnemu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu i karaniu zawarł w art. 40 Konstytucji. Z kolei na mocy art. 9 Rzeczpospolita Polska zobowiązana jest przestrzegać wiążącego ją prawa międzynarodowego. Tak ukształtowany stan prawny, po pierwsze, implikuje po stronie władz Rzeczypospolitej Polskiej nakaz uczynienia wszystkiego, by państwo polskie mogło wykonać nałożone przez traktat międzynarodowy zobowiązania. W tym celu, w razie kolizji z polską ustawą, taka umowa ma pierwszeństwo w stosowaniu. Po drugie, parlament jest zobligowany wydawać akty ustawowe zgodne z naszymi zobowiązaniami prawnomiędzynarodowymi. Po trzecie wreszcie, jednostka może korzystać z pomocy organów czuwających nad przestrzeganiem tychże traktatów, a zatem przysługują jej skuteczne środki dochodzenia swoich praw, najpierw przed polskim sądem, następnie przed organami międzynarodowymi. Nie ulega wątpliwości, że żadne państwo nie funkcjonuje w próżni i jest oczywiste, że na kształt jego prawa wewnętrznego mają wpływ standardy międzynarodowe, które po części współtworzy. Na straży przestrzegania praw człowieka stoi przede wszystkim Europejski Trybunał Praw Człowieka, ale to sądy krajowe są przede wszystkim odpowiedzialne za to by respektować wszystkie przepisy prawa (zgodnie z ich hierarchią), a zatem w Polsce z uwzględnieniem zasady pierwszeństwa ratyfikowanych umów międzynarodowych. Tym samym jeżeli jakikolwiek przepis rangi ustawowej jest sprzeczny z Konstytucją lub ratyfikowaną umową międzynarodową Sąd powinien ten przepis pominąć albo zastosować taką wykładnię przepisu by była ona zgodna z Konstytucją i ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi. Sąd nie może zatem tylko literalnie czytać przepisów ustaw oraz rozporządzeń i je stosować, stanowiłoby to wypatrzenie sensu sprawowania wymiaru sprawiedliwości. W wypadku gdy przepisy te naruszają wartości wynikające z Konstytucji RP i ratyfikowanych umów międzynarodowych Sąd powinien przy wydawaniu wyroku orzec tak by prawa człowieka nie zostały naruszone.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt analizowanych przepisów stwierdzić należy, że już samo wdrożenie skomplikowanych, rozbudowanych procedur, przed różnymi organami (co najmniej dwoma), konieczność wypełniania licznych wniosków i stawiennictwa przed zespołami orzekającymi prowadzi do naruszenia godności osoby niepełnosprawnej ubiegającej się o dane świadczenie. Na szczególną uwagę w tym zakresie zasługuje procedura ustalania poziomu potrzeby wsparcia mającego bezpośredni wpływ na wysokość świadczenia wspierającego. Wysokość ta jest bowiem uzależniona od liczby uzyskanych punktów przez osobę uprawnioną. Poziom potrzeby wsparcia ustala się w wartościach punktowych w skali od 0 do 100. Osoba wnosząca o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia do tego wniosku musi załączyć wypełniony kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem. Wzór tego formularza stanowi załącznik do przywoływanego już wyżej rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2023 r. Osoba ubiegająca się o świadczenie, wypełniając ów formularz, musi samodzielnie ocenić kilkanaście sfer swojego życia, codziennego funkcjonowania, opisać swoje dolegliwości utrudniające codzienne funkcjonowanie. Pytania zawarte w formularzu odnoszą się do tak osobistych, a wręcz intymnych sfer życia jak utrzymywanie higieny, ubieranie się czy nawet załatwianie potrzeb fizjologicznych i korzystanie z toalety, wymagają wskazania, czy przy ich wykonywaniu konieczne jest korzystanie z pomocy innych osób. Chcąc uzyskać decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, która umożliwi uruchomienie dalszej procedury, w wyniku której będzie można ubiegać się o przyznanie świadczenia wspierającego osoba niepełnosprawna będzie musiała odnieść się do takich kwestii jak m.in.: „pielęgnowanie poszczególnych części ciała - polegające na zdolności do pielęgnowania części ciała, w szczególności skóry ciała i głowy, zębów, paznokci dłoni i stóp, genitaliów, które wymagają więcej odpowiednich zabiegów pielęgnacyjnych, innych niż mycie i suszenie” (§ 10 pkt 14 rozporządzenia) czy „korzystanie z toalety - polegające na zdolności do rozpoznania potrzeb dotyczących oddania moczu i wydalania stolca, w tym udania się do odpowiedniego miejsca, przyjęcie pozycji, manipulowania ubraniem przed i po oddaniu moczu lub wydalaniu stolca” (§ 10 pkt 16 rozporządzenia). Przyjęte przez ustawodawcę kryteria najpełniej przystają też do niepełnosprawności ruchowych, natomiast nie odzwierciedlają w sposób pełny trudności związanych z innymi rodzajami niepełnosprawności (psychiczną, sensoryczną i intelektualną). Natomiast procedura ubiegania się o uzyskanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia nieodzownie wiąże się z koniecznością wskazania przez osobę z niepełnosprawnością, jakie trudności przysparzają jej codzienne czynności związane z tak intymnymi sferami życia jak utrzymywanie higieny (mycie i osuszanie ciała, mycie zębów, czesanie się, golenie) i załatwianie potrzeb fizjologicznych i korzystanie z toalety (na etapie wypełniania kwestionariusza samooceny).

Zdaniem Sądu, sama konieczność wypełnienia powołanego formularza i udzielenia (najlepiej na piśmie) odpowiedzi na pytania dotyczące najbardziej intymnych sfer życia człowieka w celu uzyskania świadczenia, którego ideą jest pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych osoby niepełnosprawnej stanowi poniżające, traktowanie, prowadzące do upokorzenia takiej osoby i uwłaczające jej godności. Dodatkowo zaznaczenia wymaga, że konieczność wypełniania takiego formularza jest nie tylko zapewne krepująca i upokarzająca. Prowadzi również do traumatyzowania osoby niepełnosprawnej, która jest w ten sposób zmuszona do niejako zmierzenia się z własnymi dysfunkcjami, ograniczeniami życia codziennego, z których być może w pełni nawet nie zdawała sobie sprawy, zaś w celu uzyskania świadczenia musi je nazwać i opisać. Jak też powszechnie wiadomo, często jest tak, że osoby z obniżoną sprawnością nie chcą w pełni przyznać się do swoich ograniczeń, chcą uchodzić za sprawniejsze, bardziej samodzielne niż to ma miejsce w rzeczywistości. Taki formularz zatem niekoniecznie odzwierciedla w sposób obiektywny faktyczny stan i sposób funkcjonowania danej osoby.

Kolejnym etapem jest postępowanie w przedmiocie przyznania świadczenia wspierającego jest dokonanie oceny przez skład ustalający, który dokonuje obserwacji i przeprowadza bezpośredni wywiad z osobą niepełnosprawną dotyczący jej zachowania i sposobu funkcjonowania, w wykonywaniu przez nią czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania (32 obszary wymienione w § 10 ust. 2 rozporządzenia). W czasie takiego wywiadu osoba wnosząc o przyznanie jej świadczenia wspierającego jest zatem ponownie pytana o prywatne, intymne kwestie, które już były przedmiotem wspomnianego wyżej formularza samooceny. To skład ustalający ocenia jak osoba niepełnosprawna radzi sobie m.in. z korzystaniem z toalety („ocenie podlega zdolność osoby do rozpoznania potrzeb dotyczących oddania moczu i wydalania stolca, w tym udania się do odpowiedniego miejsca, przyjęcie pozycji, manipulowanie ubraniem przed i po oddaniu moczu lub wydalaniu stolca”) oraz myciem ciała („ocenie podlega zdolność osoby do pielęgnowania części ciała, w szczególności skóry ciała i głowy, zębów, paznokci, dłoni i stóp, genitaliów, które wymagają więcej odpowiednich zabiegów pielęgnacyjnych innych niż mycie i suszenie”). Ten etap prowadzi do dalszego obciążenia psychicznego osoby niepełnosprawnej. Tak daleko idąca ingerencja w sferę życia prywatnego człowieka nie tylko narusza jego godność ale jest też całkowicie nieadekwatna do celu ustawy o świadczeniu wspierającym. Przytaczając po raz kolejny uzasadnienie projektu ustawy należy powtórzyć, że celem świadczenia wspierającego jest udzielenie osobom z największymi trudnościami w samodzielnym funkcjonowaniu pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób. Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, że ustalenie zakresu szczególnych potrzeb życiowych danej osoby niepełnosprawnej jest możliwe bez tak daleko idącego wkraczania w sferę prywatną człowieka. Konieczność odbycia tak skonstruowanej i

de facto upokarzającej procedury już samo w sobie zapewne zniechęca wiele osób do ubiegana się o świadczenie wspierające, skoro wiąże się to z krepującym wywiadem przez skład ustalający ingerującym bardzo głęboko w intymne sfery życia człowieka. Powyższe stoi w wyraźnej sprzeczności z

ratio legis ustawy, która przecież powinna ułatwiać uzyskanie świadczenia i dążyć do niewykluczania osób niepełnosprawnych poprzez tworzenie procedur, które będą jak najbardziej, dostępne, zrozumiałe, a przede wszystkim będą prowadzić do jak najszybszego uzyskania realnej pomocy finansowej Państwa.

Dalej, zauważyć należy, że sposób ukształtowania opisanego wyżej postępowania prowadzi do tego, że może się o nie ubiegać każda osoba z orzeczonym stopniem niepełnosprawności, w tym także osoby zaliczone do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Z drugiej jednak strony, mając na względzie, że osoby te są często w dużym stopniu samodzielne, nie uzyskają one liczby punktów w skali potrzeby wsparcia (minimum 70 pkt) wymaganej do tego, aby świadczenie wspierając uzyskać. Nieprecyzyjne ukształtowanie procedury dopuszczające do ubiegania się o świadczenie wspierające osób, które nie mają w rzeczywistości żadnych szans na jego uzyskanie prowadzi po pierwsze, do przedłużenia całej procedury. Każdy wniosek wymaga bowiem powołania składu ustalającego i przeprowadzenia czynności oceniających. Po drugie, naraża osoby wnioskujące na – również wyżej opisany – upokarzający proces oceniania czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania. To na ustawodawcy spoczywa odpowiedzialność takiego sformułowania przepisów i ukształtowania trybu postępowania aby zapewnić jego jak najszybszy, efektywny i racjonalny sposób uzyskania tego świadczenia.

Na podkreślenie zasługuje także fakt, że nawet tak uszczegółowione badanie obszarów codziennego funkcjonowania, jak to określono w § 10 ust. 2 rozporządzenia nie daje żadnej gwarancji, że dokonana na tej podstawie ocena będzie obiektywna i miarodajna. Dobitnym przykładem tego jest sytuacja odwołującego poddana analizie Sądu w niniejszym postępowaniu. W decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia z 7 czerwca 2024 r. poziom ten ustalono na 90 punktów. Następnie w decyzji z 20 stycznia 2025 r., a więc 7 miesięcy później został on ustalony na zaledwie 36 punktów. Zaś po ponownym rozpoznaniu sprawy, w decyzji z 4 kwietnia 2025 r. ( po 3 miesiącach) poziom potrzeby wsparcia ustalono na 73 punkty. Na przestrzeni zaledwie 10 miesięcy w stosunku do odwołującego wydano zatem trzy decyzje ustalające poziom potrzeby wsparcia, w których poziom ten został ustalony za każdym razie w innej wartości punktowej, a w szczególności wartości te w sposób rażący od siebie odbiegały (90 pkt, 36 pkt i 73 pkt). Jak wynikało z przeprowadzonego postępowania dowodowego i przesłuchania świadków oraz samego odwołującego, jego stan zdrowia nie tylko się w tym czasie nie polepszył, ale wręcz ulega on stopniowemu pogarszaniu. Nie zaszły też żadne istotne zmiany w sposobie jego codziennego funkcjonowania, zakresie samodzielności, które uzasadniałyby tak duże rozbieżności w ocenie punktowej. Odwołujący cały czas jest w dużym stopniu niesamodzielny, ma problemy z wykonywaniem codziennych czynności, wymaga stałej opieki i pomocy w takich zadaniach jak ubieranie się, przygotowywanie posiłków, robienie prania, zakupów, sprzątanie mieszkania. Warto zaznaczyć też na marginesie, że nawet zasady doświadczenia życiowego i logicznego myślenia wskazują, że rzeczą naturalną jest, iż w przypadku osób starszych zarówno stan zdrowia jak i zakres samodzielności ulega stopniowemu pogarszaniu. Osoba ze stwierdzoną niepełnosprawnością – a warto tu zaznaczyć, że u odwołującego ustalono najwyższy, czyli znaczny stopień niepełnosprawności – nie stanie się nagle bardziej sprawna, bardziej samodzielna, przeciwnie, jej stan będzie ulegał stopniowemu pogarszaniu, lub przynajmniej pozostanie na tym samym poziomie. Jest to bowiem naturalny efekt procesu starzenia się. Okoliczność, że w analizowanej sytuacji skład ustalający ocenił poziom potrzeby wsparcia dla odwołującego na 90 pkt, a po 7 miesiącach obniżył go aż o 54 punkty, po czym po zaledwie 3 miesiącach podwyższył o 37 punktów wskazuje na to, że ocena tego poziomu jest dokonywania w sposób całkowicie arbitralny, wręcz dowolny. Za taką drastyczną rozbieżnością w liczbie punktów, na przestrzeni tak krótkiego czasu, w dodatku u osoby starszej, ze stwierdzonymi licznymi, bardzo poważnymi chorobami, która dotąd wymagała szerokiego zakresu pomocy w nawet drobnych czynnościach życia codziennego, nie przemawiają jakiekolwiek obiektywne okoliczności. Nie znalazły one swojego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, ale również stoją w sprzeczności z faktami notoryjnymi i zasadami doświadczenia życiowego. Powołana okoliczność czyni zatem dodatkowo bezcelowym przewidzianą przez prawodawcę drobiazgową procedurę ustalania w wartościach punktowych poziomu wsparcia, w tym przesadnie skrupulatnego badania 32 obszarów codziennego funkcjonowania skoro i tak nie daje ona rękojmi ustalenia poziomu wsparcia w sposób rzetelny, obiektywny i adekwatny do istniejącego stanu rzeczy i realnych potrzeb danej osoby.

Na podkreślenie wreszcie zasługuje fakt, że szczegółowe przepisy w zakresie postępowania przy wydawaniu decyzji ustalających poziom potrzeby wsparcia zostały zawarte w akcie prawnym rangi rozporządzenia, a nie ustawy. Nie były one zatem przedmiotem szerszej debaty, oceny komisji czy konsultacji społecznych, nie były przedmiotem trybu legislacyjnego, który przewidziany jest dla ustawy. Zdaniem Sądu zawarcie w rozporządzeniu ministra istotnych regulacji, w dodatku tak dalece ingerujących w sferę życia prywatnego obywateli narusza również zasadę poprawnej legislacji w aspekcie pewności prawa i ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa, która wywodzona jest z zasady demokratycznego państwa prawnego, określonej w art. 2 Konstytucji RP.

Warto w tym miejscu też zaznaczyć, że Minister Rodziny, Polityki i Pracy Społecznej wydał Wytyczne dotyczące ustalana poziomu potrzeby wsparcia w odniesieniu do osób w wieku powyżej 75 roku. W wytycznych powołano się na podział zaproponowany przez Światową Organizację Zdrowia (WHO), zgodnie z którym u osób powyżej 75 roku życia ma miejsce fizjologiczne, wynikające z wieku istotne ograniczenie sprawności psychofizycznej, które skutkuje koniecznością udzielania tym osobom wsparcia przez inne osoby. W związku z tym wskazano, że w odniesieniu do osób w wieku powyżej 75 roku, wymagających wsparcia swojego z racji swojego wieku, we wskazanych poniżej dziewięciu czynnościach związanych z obszarami codziennego funkcjonowania (oznaczonych odpowiednimi numerami): 3) poruszanie się w nieznanym środowisku, 5) przemieszczanie się środkami transportu, 9) opanowanie nowej umiejętności praktycznej, 11) korzystanie z urządzeń i technologii informacyjno-komunikacyjnych, 20) realizowanie wyborów i decyzji, 25) tworzenie bliskich relacji z innymi osobami, 26) kupowanie artykułów codziennej potrzeby, 28) dbanie o dom, ubrania i obuwie, 31) załatwianie spraw urzędowych, w przypadku ustalenia, że osoba zainteresowana nie ma zdolności do samodzielnego wykonania danej czynności, możliwe jest ustalanie maksymalnego rodzaju wymaganego wsparcia na poziomie: wsparcia częściowego oraz maksymalnej częstotliwości wymaganego wsparcia na poziomie: często. Jakkolwiek wytyczne takie nie są źródłem powszechnie obowiązującego prawa, to jednak zwrócić należy uwagę, że wprowadzano w nich odmienne zasady ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla grupy osób w wieku powyżej 75 lat, pomimo że ani ustawa o rehabilitacji ani rozporządzenie nie stanowią o możliwości zastosowania wobec tej grupy dodatkowych, szczególnych kryteriów w postępowaniu orzeczniczym. Zostały one natomiast ukształtowane w taki sposób, że osoba ubiegająca się o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia nie posiada pełnej wiedzy o sposobie ustalania poziomu potrzeby wsparcia oraz kryteriach, jakimi kierują się Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności przy wydawaniu decyzji. W szczególności też przy zastosowaniu wytycznych, już na etapie składania wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia przesądza się, że osoby w wieku powyżej 75 lat nie uzyskają maksymalnej liczby punktów, niezależnie od ich indywidualnej sytuacji. Powyższe dodatkowo potwierdza więc istotne nieprawidłowości przy ustalaniu poziomu potrzeby wsparcia, a w konsekwencji – wysokości świadczenia wspierającego, skoro dopuszczalne jest, potwierdzone ministerialnymi wytycznymi, działanie w sposób ewidentnie sprzeczny z obowiązującym w tym zakresie przepisami prawa. Wskazywana już wyżej całkowita dowolność działania składów ustalających może być zatem jeszcze dalej idąca, skoro otrzymały one narzędzie w postaci wytycznych Ministra umożliwiających

de facto dokonywanie oceny niezgodnie z przepisami rozporządzenia.

Podsumowując tę część rozważań stwierdzić należy, że zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, iż potrzebna była zmiana dotychczasowego systemu świadczeń dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami, a samo założenie, że pomoc zostanie uzależniona od stopnia wsparcia potrzebnego osobie z niepełnosprawnością ze strony opiekuna nie jest wadliwe. Jednakże nie sposób za projektodawcą przyznać, że polityka świadczeń ukształtowana na gruncie: po pierwsze, ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, po drugie, ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym i po trzecie, rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia zapewnia upodmiotowienie osoby z niepełnosprawnością. Nie wystarczy bowiem fakt, że adresatem wsparcia (świadczenia wspierającego) jest osoba niepełnosprawna. Założeniem, które legło u podstaw projektu ustawy o świadczeniu wspierającym, jak wskazał projektodawca jest to, aby osoba z niepełnosprawnością była podmiotem rozstrzygającym odnośnie do tego, jak wykorzystywane ma być otrzymywane wsparcie. Ponadto w ocenie skutków regulacji - projektu ustawy o świadczeniu wspierającym zawarto twierdzenie, że „projektowane rozporządzenie wprowadza ujednolicony, wystandaryzowany sposób oceny funkcjonalnej osoby z niepełnosprawnościami oparty na formularzu, który zawiera wykaz zadań i czynności w określonych obszarach życia codziennego. Jest to rozwiązanie zgodne z postanowieniami Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1169) i oparte na biopsychospołecznym modelu funkcjonowania niepełnosprawności zawartym w Międzynarodowej Klasyfikacji Funkcjonowania, Niepełnosprawności i Zdrowia (ICF)”. W ocenie Sądu natomiast wprowadzone ustawą i rozporządzeniem rozwiązania godzą w wynikającą z art. 3 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych zasadę poszanowania przyrodzonej godności wyrażoną w literze a) oraz do gwarancji zawartej w art. 15 Konwencji - zasady wolności od poniżającego traktowania. Po pierwsze, wskazać należy, że, by móc złożyć wniosek o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia trzeba legitymować się orzeczeniem o zakwalifikowaniu przez organy orzekające do jednego z trzech stopni niepełnosprawności lub też orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, które jest traktowane na równi z ww. orzeczeniami, wniosek ten można także złożyć wraz z wnioskiem o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Natomiast świadczenie wspierające przysługuje osobie, która posiada już decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, zatem ustalenie poziomu potrzeby wsparcia stanowi jedynie ogniwo pośrednie w procedurze prowadzącej do otrzymania świadczenia wspierającego. Już sam fakt skomplikowania i ilości koniecznych do złożenia wniosków może stanowić dla osoby niepełnosprawnej trudną do przezwyciężenia trudność. Przede wszystkim jednak kontrowersje budzi sposób skonstruowania kwestionariusza samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem oraz formularz w zakresie ustalania poziomu potrzeby wsparcia dla osób zaliczonych do stopnia niepełnosprawności, a uszczegóławiając poszczególne zawarte w nich kryteria, według których osoba niepełnosprawna będzie musiała najpierw dokonać samooceny, następnie zaś zdolność osoby zainteresowanej do samodzielnego wykonywania czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania zostanie oceniona przez skład ustalający. Celem ustawodawcy było wprowadzenie wystandaryzowanego sposobu oceny funkcjonalnej osoby z niepełnosprawnościami, lecz celu tego nie osiągnięto, co zostało wykazane wyżej. Wprowadzone regulacje są zdecydowanie nadmiarowe i pewnie mają służyć wyłącznie kontroli wydatkowania środków z budżetu państwa na pomoc osobom niepełnosprawnym. Przypomnieć należy, że „traktowanie jest uważane za «poniżające» w rozumieniu artykułu 3 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, gdy osoba jest upokarzana lub okazywana jest jej pogarda, gdy sposób traktowania wywołuje uczucie strachu, udręki lub niższości” Niewątpliwie sposób procedowania w sprawie o ustalenie poziomu wsparcia prowadzi do udręczenia osoby z niepełnosprawnością i może prowadzić do zaniżonej samooceny. Wprowadzenie takich procedur jest nieadekwatne do celu ustawodawcy. Przyznanie wsparcia opiekunom osób niepełnosprawnych nigdy nie było tak skomplikowane. Ocena zasadności przyznania świadczenia i wysokości przyznania tego świadczenia powinna być objęta przede wszystkim jednym postępowaniem prowadzącym do przyznania albo odmowy przyznania środków pieniężnych. Ocenie nie powinno podlegać funkcjonowanie osoby z niepełnosprawnością (zwykle osoby przewlekle chorej), które, co wynika z doświadczenia życiowego, może być różne (lepsze lub gorsze) w poszczególnych dniach, lecz to jakie ta osoba w kontekście jej wieku, umiejętności, dotychczas prowadzonego stylu życia ma potrzeby. Ocenie powinna podlegać zakres potrzeb osoby z niepełnosprawnością, a nie jej funkcjonowanie.

Granice swobody legislacyjnej ustawodawcy wyznacza przyrodzona i niezbywalna godność człowieka, która nie może doznawać ograniczeń zarówno na poziomie działania organów Państwa, ale również regulowania rozwiązań proceduralnych. Tym samym, ukształtowanie określonej procedury – w tym wypadku tej mającej na celu przyznanie prawa do świadczenia wspierającego – w sposób, który prowadzi do uprzedmiotowiania osoby poddanej tej procedurze naraża ją na poniżające traktowanie, Jest to jest nie do pogodzenia z konstytucyjnymi standardami poszanowania godności jednostki.

W konsekwencji, w ocenie Sądu na podstawie art. 91 ust. 2 Konstytucji RP należało pominąć przy ustaleniu poziomu potrzeby wsparcia zapisy art. 4c ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 913 z późn. zm.) jak również § 6, § 7, § 8, § 10, § 11 rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 23 listopada 2023 r. w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia (Dz. U. poz. 2581) oraz kwestionariusz samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem stanowiący załącznik nr 2 do Rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 11 grudnia 2023 r. w sprawie wzoru wniosku o wydanie decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia oraz wzoru kwestionariusza samooceny trudności w zakresie wykonywania czynności związanych z funkcjonowaniem (Dz. U. poz. 2732), tak aby w dalszym postępowaniu odwołujący miał prawo do gwarancji wynikających z Konwencji z 2006 r. o prawach osób niepełnosprawnych, w tym poszanowania przyrodzonej godności (art. 3 Konwencji) oraz do gwarancji zawartej w art. 15 Konwencji - zasady wolności od poniżającego traktowania.

Gdyby Sąd w toku postępowania dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego, biegły musiałby dokonać oceny zdolności odwołującego do samodzielnego wykonywania czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania, w odniesieniu do każdej ocenianej czynności. Oznaczałoby to de facto powtórzenie przez biegłego czynności oceniających, które Sąd uznał za naruszające godność osoby niepełnosprawnej, a w konsekwencji Sąd ponownie doprowadziłby do udręczenia odwołującego, co należałoby uznać za poniżające traktowanie. Stąd też Sąd pominął taki dowód.

Wreszcie, Sąd pragnie również ponownie zaznaczyć, że nie znalazł podstaw by skierować do Trybunału Konstytucyjnego pytanie prawne co do zgodności z Konstytucją i ratyfikowaną umową międzynarodową powołanych wyżej przepisów. Jak już wyżej powołano, w świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 2025 r. (C-448/23, Komisja Europejska przeciwko Rzeczpospolitej Polskiej) Trybunał Konstytucyjny nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego na mocy ustawy. Abstrahując więc od tego, że aktualnie brak jest de facto konstytucyjnego organu umocowanego do orzekania w sprawach zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją, to dodatkowo podkreślenia wymaga, że zwrócenie się przez sąd rozpoznający niniejszą sprawę z takim pytaniem prawnym prowadziłoby do dalszego naruszania praw osoby uprawnionej do ubiegania się o świadczenie wspierające. Jednym z głównych zarzutów stawianych przez Sąd opisywanej wyżej szeroko procedurze zmierzającej do uzyskania tego świadczenia jest ten dotyczący jej długotrwałości, przewlekłości, konieczności stawiania się, czasem dwukrotnie, przed składem ustalającym, a później ewentualnie także przed sądem ubezpieczeń społecznym i powołanym przez niego biegłym sądowym. Oczekiwanie na rozstrzygnięcie pytania prawnego i związana z tym konieczność zawieszenia niniejszego postępowania sądowego wiązałoby się z dalszym, niewątpliwie nadmiernym wydłużeniem procedury uzyskania świadczenia wspierającego. Warto zaznaczyć, w tym miejscu, że jak wynika z informacji o działalności Trybunału Konstytucyjnego, liczba rozpoznawanych przez niego spraw systematycznie spada. W 2023 r. Trybunał Konstytucyjny ogłosił 35 wyroków, a w 2024 r. zapadło ich zaledwie 17. Średnia roczna liczba wyroków wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny w latach 2017-2024 wynosiła 25. Wciąż nierozpoznane pozostają sprawy, które zostały zarejestrowane nawet w 2024 roku (np. sprawy K 23/14 i K 31/14). W konsekwencji, narażanie w ten sposób osoby niepełnosprawnej na opóźnienie, być może nawet o kilka lat, uzyskania rozstrzygnięcia w sprawie uzyskania świadczenia wspierającego byłoby kolejnym, innym przejawem naruszania jej godności i poniżającego traktowania w tej kwestii, a także prowadziło by do naruszenia prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

W świetle wyników przeprowadzonego postępowania dowodowego, w szczególności na podstawie zeznań świadków i samego odwołującego nie budziło wątpliwości Sądu, że odwołującemu przysługuje świadczenie wspierające. Jak ustalono bowiem, już od kilku lat wymaga on stałej opieki i pomocy we wszystkich czynnościach życia codziennego. Sytuacja ta nie rokuje poprawy, stan zdrowia odwołującego ulega bowiem pogorszeniu. Zresztą także ustalony w zaskarżonej decyzji poziom potrzeby wsparcia wyrażony 73 punktami uprawniał odwołującego do uzyskania świadczenia wspierającego, to bowiem przysługuje od 70 w skali potrzeby wsparcia. Kwestią sporna była w rzeczywistości zatem wysokość należnego świadczenia wspierającego skoro decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia, odwołanie od której jest przedmiotem rozpoznania w niniejszym postepowaniu sądowym służy ustaleniu właśnie wysokości tego świadczenia.

Ustawodawca uzależnił wysokość świadczenia wspierającego od liczby punktów w skali potrzeby wsparcia uzyskanych przez osobę uprawnioną do świadczenia, o której mowa w art. 4b ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz wysokości renty socjalnej. Przewidział w tym zakresie 6 progów poziomów wsparcia. I tak, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym przysługuje ono miesięcznie w wysokości:

1) 220% renty socjalnej - jeżeli w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia potrzebę tę określono na poziomie od 95 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia;

2) 180% renty socjalnej - jeżeli w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia potrzebę tę określono na poziomie od 90 do 94 punktów w skali potrzeby wsparcia;

3) 120% renty socjalnej - jeżeli w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia potrzebę tę określono na poziomie od 85 do 89 punktów w skali potrzeby wsparcia;

4) 80% renty socjalnej - jeżeli w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia potrzebę tę określono na poziomie od 80 do 84 punktów w skali potrzeby wsparcia;

5) 60% renty socjalnej - jeżeli w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia potrzebę tę określono na poziomie od 75 do 79 punktów w skali potrzeby wsparcia;

6) 40% renty socjalnej - jeżeli w decyzji ustalającej poziom potrzeby wsparcia potrzebę tę określono na poziomie od 70 do 74 punktów w skali potrzeby wsparcia.

Wysokość świadczenia wspierającego ustalanego w sposób określony w ust. 1 zaokrągla się do pełnych złotych w górę (ust. 2).

Od 1 marca 2025 r. renta socjalna wynosiła 1878,91 zł brutto (ok. 1709,81 zł netto). Na tej podstawie Sąd wyliczył, że wysokość świadczenia wspierającego wynosiłaby, jak następuje:

1) jeżeli poziom potrzeby wsparcia określono od 95 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia – 4134 zł brutto czyli 220% renty socjalnej;

2) jeżeli poziom potrzeby wsparcia określono od 90 do 94 punktów w skali potrzeby wsparcia – 3383 zł brutto czyli 180% renty socjalnej;

3) jeżeli poziom potrzeby wsparcia określono od 85 do 89 punktów w skali potrzeby wsparcia - 2252 zł brutto czyli 120% renty socjalnej;

4) jeżeli poziom potrzeby wsparcia określono od 80 do 84 punktów w skali potrzeby wsparcia - 1504 zł brutto czyli 80% renty socjalnej;

5) jeżeli poziom potrzeby wsparcia określono od 75 do 79 punktów w skali potrzeby wsparcia - 1128 zł brutto czyli 60% renty socjalnej;

6) jeżeli poziom potrzeby wsparcia określono od 70 do 74 punktów w skali potrzeby wsparcia - 752 zł brutto czyli 40% renty socjalnej.

Ustalając poziom potrzeby wsparcia dla odwołującego Sąd kierował się zatem wysokością świadczenia wspierającego jakie w związku z tym będzie przysługiwać odwołującemu. Sąd miał na względzie ustalone w toku przesłuchania świadków oraz odwołującego jego bieżące potrzeby, stan zdrowia, wiek, stopień niepełnosprawności, zdolność osoby do samodzielnego wykonywania określonych czynności, związanych z obszarami codziennego funkcjonowania oraz rodzaj wymaganego wsparcia. Uwzględniono również fakt, że od czasu wydania poprzedniej decyzji ustalanej poziom potrzeby wsparcia z 7 czerwca 2024 r. sposób funkcjonowania odwołującego nie uległ poprawie, a jego sytuacja życiowa pogorszyła się, gdyż aktualnie nie może on już liczyć na pomoc siostry. Dodatkowo trzeba również zwrócić uwagę, że orzeczeniem z 21 marca 2025 r. MZON w J. ponownie postanowił zaliczyć odwołującego do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano do 31 marca 2026 r. MZON ustalił m.in., że odwołujący wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W świetle naprowadzonych okoliczności Sąd ustalił, że aktualny pozostaje poziom potrzeby wsparcia ustalony decyzją z 7 czerwca 2024 r., a w szczególności odpowiadająca mu kwota świadczenia wspierającego w wysokości 3383 zł brutto będzie adekwatna dla jego potrzeb i będzie stanowiła realne przysporzenie, pozwalające na uzyskaniu pomocy w postaci przede wszystkim opłacenia pomocy opiekunki, co jak wskazywał sam odwołujący było dla niego najlepszą formą pomocy i faktycznie poprawiało komfort życia.

W tym stanie rzeczy mając na względzie zasadę przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka i zakaz poniżającego traktowania (art. 30 i art. 40 zd. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), odstępując w związku z tym od określenia poziomu potrzeby wsparcia z uwzględnieniem wartości punktowej ustalanej odrębnie dla każdej czynności związanej z obszarami codziennego funkcjonowania Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił poziom potrzeby wsparcia odwołującego A. J. na łącznie 90 punktów, o czym orzeczono w wyroku.

Sędzia Magdalena Niemiec