Sygn. akt V ACa 609/12
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 6 lipca 2012 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny
w składzie:
Przewodniczący:
SSA Zbigniew Koźma (spr.)
Sędziowie:
SA Maria Sokołowska
SA Roman Kowalkowski
Protokolant:
sekretarz sądowy Żaneta Dombrowska
po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2012 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwa Agencji Nieruchomości Rolnych w W. O. T. w G. z siedzibą w P.
przeciwko B. G.
o zapłatę
na skutek apelacji pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku
z dnia 9 marca 2012 r. sygn. akt I C 237/11
I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 4. (czwartym) w ten sposób, że obniża zasądzoną w nim kwotę 3.392 (trzy tysiące trzysta dziewięćdziesiąt dwa) złote do kwoty 2.798 (dwa tysiące siedemset osiemdziesiąt dziewięć) złotych;
II. oddala apelację w pozostałym zakresie;
III. zasądza od pozwanej na rzecz powoda kwotę 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
Na oryginale właściwe podpisy.
Sygn. akt V ACa 609/12
UZASADNIENIE
Powódka Agencja Nieruchomości Rolnych w W. O. T. w G. z siedzibą w P. domagała się zasądzenia od pozwanej B. G. kwoty (...) zł wraz z odsetkami ustawowymi od 16 czerwca 2010r. do dniazapłaty tytułem wynagrodzenia za bezumowne użytkowanie nieruchomości w okresie od 24maja 2003r. do 15 czerwca 2004r.
Pozwana wniosła o oddalenie powództwa.
Na dalszym etapie postępowania powódka zmodyfikowała żądanie domagając sięwynagrodzenia za okres od 28 sierpnia 2003r. do 15 września 2004r. w kwocie (...) zł.
Na rozprawie w dniu 27 stycznia 2012r. powódka cofnęła powództwo ponad kwotę
111.889,78 zł, a pozwana wyraziła na to zgodę.
Wyrokiem z dnia 9 marca 2012r. Sąd Okręgowy w Słupsku zasądził od pozwanej narzecz powódki kwotę (...) zł z odsetkami ustawowymi od 23 marca 2010r. do dniazapłaty (pkt 1), umorzył postępowanie co do kwoty (...) zł (pkt 2), oddalił powództwow pozostałym zakresie (pkt 3), zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 3.392 z\ tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt 4) i zniósł wzajemnie między stronami kosztyzastępstwa procesowego (pkt 5).
Sąd Okręgowy ustalił, że w dniu 1 lipca 1994r. pomiędzy A. G. aAgencją Własności Rolnej Skarbu Państwa zawarta została umowa dzierżawy nieruchomościrolnych położonych w gminie P. bliżej określonych w załączniku nr 1 do tejżeumowy, o ogólnej powierzchni 531,74 ha, w tym m.in. grunty orne, tereny zabudowane,budynki i budowle oraz urządzenia trwale z nimi związane wskazane w załączniku nr 2 doumowy. (...) te wchodziły w skład zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.Umowa została zawarta na okres 10 lat. Umowa dzierżawy zmieniana była kolejnymianeksami, które dotyczyły min. rodzaju i powierzchni nieruchomości, oraz zasad ustalaniawysokości czynszu. Po śmierci A. G. w prawa i obowiązki dzierżawcy wstąpiłajego żona B. G., co uregulowane zostało aneksem do urnowy dzierżawy nr (...) zawartym w dniu 6 czerwca 2002r. § 15 tego aneksu określał zasady ustalaniawysokości i terminu płatności czynszu, zaś § 18 ust. 4 określał zasady ustalania wysokościopłaty z tytułu bezumownego korzystania. Strony postanowiły, że w razie rozwiązania lubwygaśnięcia umowy w ciągu roku kalendarzowego, czynsz dzierżawy ustala się
proporcjonalnie do długości okresu dzierżawy w danym półroczu, przyjmując cenę pszenicy,
o której mowa w ust. 3 § 15 umowy za poprzednie półrocze - a jest on płatny w ciągumiesiąca od daty wygaśnięcia lub rozwiązania umowy (§15 ust 7). Dzierżawca zobowiązał sięzwrócić wydzierżawiającemu przedmiot dzierżawy w stanie niepogorszonym, z wyjątkiempogorszenia będącego wynikiem normalnego zużycia rzeczy. W § 18 ust. 1 strony uzgodniły,że jeżeli dzierżawca opóźni się z zapłatą czynszu za dwa półrocza umowa może zostaćrozwiązana ze skutkiem natychmiastowym po bezskutecznym upływie dodatkowego,wyznaczonego przez wydzierżawiającego 3- miesięcznego terminu zapłaty zaległegoczynszu. Jednocześnie strony ustaliły i zapisały w umowie w § 18 ust. 4, że w przypadku, gdyumowa uległa rozwiązaniu, a dzierżawca nie wydał przedmiotu dzierżawy w terminieokreślonym w ust. 5 (tj. w terminie jednego miesiąca od daty doręczenia pisemnegowezwania do wydania nieruchomości), wydzierżawiający będzie naliczał opłatę z tytułubezumownego korzystania z przedmiotu dzierżawy w wysokości dotychczasowego czynszudzierżawnego określonego w § 15 ust. 1 przypadającego do zapłaty w terminach, o którychmowa w § 15 ust. 5 wraz z karą umowną w wysokości 25 % tej opłaty. Strony postanowiłytakże, że używania przez dotychczasowego dzierżawcę przedmiotu dzierżawy, powygaśnięciu albo rozwiązaniu umowy dzierżawy nie uważa się przedłużenie umowydzierżawy na czas nieokreślony, mimo wymienionego wynagrodzenia. W § 18 ust. 6 umowystrony za datę doręczenia przyjęły - a) datę potwierdzenia odbioru listu poleconegowypowiadającego umowę lub wzywającego do wydania nieruchomości albo b) datę adnotacjipoczty o odmowie przyjęcia listu, o którym mowa pkt a, albo datę zwrotu tego listu zadnotacją, że adresat nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, albo c) datę doręczenia winny sposób pisma wypowiadającego umowę lub zawierającego wezwanie do wydanianieruchomości - za potwierdzeniem odbioru.
Pozwana znała i akceptowała treść przedmiotowej umowy.
W dniu 10 czerwca 2002r. pozwana złożyła w formie aktu notarialnego oświadczenie
opoddaniu się egzekucji w zakresie obowiązku zapłaty czynszu wraz z odsetkamiustawowymi za opóźnienie albo wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z przedmiotudzierżawy wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie stosownie do treści art. 777§1 pkt 5kpc. Ponadto co do wydania nieruchomości poddała się rygorowi egzekucji stosownie do art.777§1 pkt 4 i 5 kpc.
Z uwagi na to, że pozwana nie regulowała należności wynikających z przedmiotowejumowy zarówno za rok 2002 jak i pierwsze półrocze 2003r., doszło do skutecznegorozwiązania umowy dzierżawy. O powyższym strona powodowa powiadomiła pozwaną
pismem z dnia 19 sierpnia 2003r. doręczonym pozwanej w dniu 27 sierpnia 2003r. zazwrotnym poświadczeniem odbioru. Jako datę rozwiązania umowy powódka wskazała dzień22 maja 2003r. Jednocześnie wezwała pozwaną do wydania nieruchomości będącychprzedmiotem umowy, informując, że od chwili rozwiązania umowy do czasu przekazanianieruchomości powódce naliczana będzie opłata z tytułu bezumownego korzystania zprzedmiotu dzierżawy w wysokości dotychczasowego czynszu dzierżawnego wraz z karąumowną w wysokości 25% tej opłaty, zgodnie z postanowieniami w tym zakresie zawartejumowy. W kolejnym piśmie z dnia 29 września 2003r. doręczonym pozwanej w dniu 1października 2003r. za zwrotnym poświadczeniem odbioru powódka wyznaczyła pozwanejostateczny termin protokolarnego zdania nieruchomości na dzień 10 października 2003i.Pozwana nie wydała w wyznaczonym terminie składników majątkowych przedmiotuumowy dzierżawy. Powódka wystąpiła do Sądu Rejonowego w Lęborku z żądaniemzasądzenia od pozwanej kwoty (...) zł z ustawowymi odsetkami od dnia wytoczeniapowództwa do dnia zapłaty tytułem czynszu dzierżawnego za dzierżawę nieruchomościobjętej umową dzierżawy za pierwsze półrocze 2003 roku naliczonego do dnia 21 maja2003r. (data rozwiązania umowy dzierżawy wg powódki) oraz kwoty 5684,01 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wytoczenia powództwa do dnia zapłaty tytułem należności zabezumowne korzystanie z ww. nieruchomości w okresie od dnia rozwiązania umowy dokońca pierwszego półrocza 2003 roku, tj. 30 czerwca 2003r.
Wyrokiem z dnia 7 października 2004r. Sąd Rejonowy w Lęborku zasądził odpozwanej na rzecz powódki kwotę (...) zł z ustawowymi odsetkami w wysokości12,25% w stosunku rocznym od dnia 25 listopada 2003r. do dnia zapłaty, oddalającpowództwo w pozostałym zakresie. U podstaw orzeczenia legły ustalenia, że oświadczeniewoli Agencji Nieruchomości Rolnych o rozwiązaniu umowy dzierżawy ze skutkiemnatychmiastowym nastąpiło skutecznie dopiero z dniem doręczenia pozwanej pisma z dnia 19sierpnia 2003r., co nastąpiło w dniu 27 sierpnia 2003r., a nie jak to błędnie przyjęła Agencja zupływem dnia 21 maja 2003r. W tym stanie rzeczy, nie budziło wątpliwości Sądu, że w całympierwszym półroczu 2003r. ww. umowa dzierżawy wiązała strony, a zatem pozwanazobowiązana była uiścić w terminie do 30 września 2003r. (§15 ust. 3 i 5) umówiony czynsz,obliczony zgodnie z postanowieniami umownymi (§ 15 ust. 1 i nast. umowy), a nie jaktwierdziła powódka należność z tytułu bezumownego korzystania z przedmiotu dzierżawy.Sąd zwrócił uwagę na konieczność odróżnienia uprzedzenia o zamiarze wypowiedzeniaumowy od samego wypowiedzenia umowy. Są to bowiem dwa odrębne oświadczenia woliwydzierżawiającego, z których drugie tj. oświadczenie o rozwiązaniu umowy dzierżawy ze
skutkiem natychmiastowym, może zostać skutecznie złożone przez wydzierżawiającegodopiero po bezskutecznym upływie terminu wyznaczonego dzierżawcy do zapłaty zaległegoczynszu. Takim właśnie uprzedzeniem o zamiarze rozwiązania umowy było oświadczeniezawarte w piśmie z dnia 18 lutego 2003r. Nie mając wątpliwości, iż po stroniewydzierżawiającego była wola rozwiązania z pozwaną umowy dzierżawy ze skutkiemnatychmiastowym Sąd uznał, że samo uprzedzenie z dnia 18 lutego 2003r. nie byłowystarczające do osiągnięcia zamierzonego przez wydzierżawiającego skutku w postacirozwiązania umowy dzierżawy ze skutkiem natychmiastowym.
Pozwana konsekwentnie odmawiała wydania przedmiotu umowy dzierżawy,powołując się na toczące się pomiędzy stronami postępowania sądowe i będąc przekonaną, żezakończą się one dla niej pozytywnym rozstrzygnięciem.
Postanowieniem z dnia 4 marca 2004r. Sąd Rejonowy w Lęborku nadał klauzulęwykonalności tytułowi egzekucyjnemu - aktowi notarialnemu rep. A (...) sporządzonemu w dniu 10 czerwca 2002r. w K. przed notariuszem G. K. - S. w części, a mianowicie co do § 1 tego aktu w zakresiestwierdzającym obowiązek wydania przez B. G. Agencji (...) Rolnej Skarbu Państwa w G. (obecnie Agencji Nieruchomości Rolnych z siedzibą w W. O. T. w G.) nieruchomości, która stanowiła przedmiot umowydzierżawy z dnia 1 lipca 1994r. Nr (...) wraz z późniejszymi aneksami, położonej w Gminie P., obręb G. na działkach o łącznej powierzchni 507,0454 ha. W wynikupodjętych czynności egzekucyjnych, w dniu 15 września 2004r. komornik wydałwierzycielowi przedmiotowe nieruchomości.
Pismem z dnia 11 marca 2010r. doręczonym pozwanej za zwrotnym potwierdzeniemodbioru w dniu 15 marca 2010r. powódka wezwała pozwaną do zapłaty kwoty (...)złz tytułu bezumownego użytkowania nieruchomości. Pozwana nie zapłaciła powódcewynagrodzenia.
Sąd Okręgowy zważył, że spór dotyczył rozliczeń z okresu od 28 sierpnia 2003r. do15 września 2004r. Należność za okres od 1 stycznia 2003r. do 30 czerwca 2003r. byłaprzedmiotem postępowania przed Sądem Rejonowym w Lęborku, zaś co do należności zaokres od 1 lipca do 2003r. powódka cofnęła powództwo. W ocenie Sądu I instancji podstawaprawna żądania znajduje się w art. 224 i 225 kc, regulujących stosunku bezumowne. Sąd tennie podzielił twierdzenia pozwanej, kwestionującej istnienie stanu bezumownegoużytkowania, wskazując, że wystarczającym do rozwiązania umowy dzierżawy byłopozostawanie dzierżawcy w opóźnieniu w zapłacie czynszu dzierżawnego, a jest bezsporne,
że pozwana nie zapłaciła go za cały 2002r. i pierwsze półrocze 2003r. Dalej Sąd Okręgowywskazał, że pismo zawierające oświadczenie o rozwiązaniu umowy dzierżawy zostałopozwanej doręczone 19 sierpnia 2003r., przy czym pismo z 18 lutego 2003r. uznał zauprzedzenie o zamiarze rozwiązania umowy. W konsekwencji uznał Sąd I instancji, żepozwana od 28 sierpnia 2003r. do 15 września 2004r. była posiadaczem bezumownym w złejwierze. Wskazał też, że brak wydania przedmiotu umowy nie stanowił źródła powstaniastosunku cywilnoprawnego między stronami. O tym, że opisany stan rzeczy nie prowadził doprzedłużenia dzierżawy stanowił też zapis umowy łączącej strony. Sąd I instancji uznał zaniezasadny zarzut przedawnienia wskazując, że wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy przezposiadacza nie stanowi świadczenia okresowego i w związku z tym ulega 10-letniemuterminowi przedawnienia. Ustalając wysokość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie SądOkręgowy przyjął stawki wynikające z umowy dzierżawy, ponieważ strony przewidziały wniej kwestię wysokości opłaty w przypadku bezumownego korzystania z przedmiotudzierżawy. Na podstawie kryterium określonego w umowie powódka ustaliła wysokośćwynagrodzenia na kwotę (...) zł, zaś pozwana nie zakwestionowała tego obliczenia. Wkonsekwencji Sąd Okręgowy na podstawie art. 224§1 kc w zw. z art. 225 kc uwzględniłpowództwo co do tej kwoty, a w pozostałym zakresie je oddalił wskazując, że dochodzoneświadczenie nie było świadczeniem okresowym, wobec czego brak było podstaw dopowiększenia należności głównej o odsetki ustawowe od 15 czerwca 2010r. w kwocie (...) zł. Wskazując na to, że wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy jestzobowiązaniem bezterminowym, Sąd I instancji przyjął, że powinno być spełnioneniezwłocznie po wezwaniu. Wezwanie zostało doręczone pozwanej dniu 15 marca 2010r.,wyznaczono w nim 7- dniowy termin płatności, który upłynął 22 marca 2010r. Oznacza to, żepozwana pozostaje w opóźnieniu od 23 marca 2010r. i od tego dnia Sąd Okręgowy zasądziłodsetki ustawowe (art. 481 § lw zw. z art. 455 kc). Ze względu na cofnięcie powództwa codo kwoty(...) zł Sąd Okręgowy umorzył postępowanie w tej części na podstawie art.355 kpc.
Okosztach procesu orzekł Sąd Okręgowy na podstawie art. 100 kpc mając na uwadzeczęściowe uwzględnienie roszczeń powódki (w (...)%). Na tej podstawie zasądził od pozwanejna rzecz powódki kwotę 3392 zł tytułem połowy opłaty od pozwu. Na tej samej podstawiezniósł koszty zastępstwa procesowego między stronami.
Apelację od powyższego wyroku wywiodła pozwana w części dotyczącejrozstrzygnięć zawartych w punktach 1, 4 i 5. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła:
-
błędną wykładnię art. 353 1 kc w zw. z art. 224§2 kc i art. 225 kc poprzez przyjęciestawki wynagrodzenia za bezumowne korzystanie ponad pożytki cywilne, jakie z tejnieruchomości mógł uzyskać właściciel zawierając umowę najmu czy też dzierżawynieruchomości będącej w takim stanie, w jakim była w okresie, za jaki żąda wynagrodzenia,
-
niewłaściwe zastosowanie art. 316§ 1 kpc w zw. z art. 365§1 kpc i przyjęcie ustaleńSądu Rejonowego w Lęborku (sygn. akt I C 437/03) jako swoje,
-
naruszenie art. 102 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art.100§ 1 kpc poprzez nałożenie na pozwaną obowiązku ponoszenia kosztów procesu pomimojej złej sytuacji majątkowej i nierozpoznanie wniosku pozwanej o zwolnienie od kosztów oraznaruszenie art. 80 ust. 1 o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w zw. z art. 203 §2 kpcoraz art. 100 kpc poprzez błędne obciążenie pozwanej kwotą 3392 zł w sytuacji, gdy powódcofnął powództwo co do kwoty(...) zł.
Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonej części
i oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów procesu. Ewentualnie domagała sięuchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Iinstancji. W uzasadnieniu apelacji skarżąca wywodziła, że w rozumowaniu Sądu zaistniałasprzeczność skoro Sąd Okręgowy przyjął, że stron nie wiązała umowa dzierżawy w okresiepo 27 sierpnia 2003r. a z drugiej przyjął, że wysokość wynagrodzenia za bezumownekorzystanie określa umowa i należy ją stosować odnośnie kary umownej za dalszekorzystanie z rzeczy. Podniosła również, że wynagrodzenie jest wygórowane i nie powinnoprzekraczać dochodu z czynszu dzierżawnego. Jej zdaniem powódka nie wykazała, w jakimczasie pozwana korzystała z przedmiotowej nieruchomości, zaś Sąd oparł się w tym zakresiejedynie na ustaleniach Sądu Rejonowego w Lęborku, czym naruszył art. 365§1 kpc. Skarżącapodniosła również, że Sąd I instancji błędnie obliczył kwotę zasądzonej części opłaty odpozwu, gdyż nie uwzględnił faktu cofnięcia przez powódkę pozwu. Połowa należnej opłatywynosi 2.798 zł.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja jest uzasadniona jedynie w części, w której skarżąca kwestionujeprawidłowość rozstrzygnięcia o kosztach procesu zawartego w punkcie 4 zaskarżonegowyroku. W pozostałym zakresie zaskarżone rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Sąd I instancji,wbrew odmiennym twierdzeniom skarżącej, dokonał prawidłowej oceny zebranego materiałudowodowego bez przekroczenia granic określonych w art. 233 § 1 kpc i właściwie ustalił
wszystkie istotne dla sprawy fakty, zaś Sąd Apelacyjny ustalenia te aprobuje i przyjmuje zapodstawę własnego rozstrzygnięcia.
Analizując prawidłowość rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 4 wyroku SądApelacyjny miał na względzie to, że ostatecznie powódka domagała się od pozwanej kwoty
111.889,79 zł i to ta kwota powinna stanowić podstawę ustalenia opłaty od pozwu. Obliczonaw ten sposób opłata od pozwu wynosi 5.595 zł (ze względu na treść art. 21 ustawy z dnia 28lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Mając to na uwadze, jak teżprzyjętą przez Sąd Okręgowy zasadę stosunkowego rozdzielenia kosztów, stwierdzić należy,że pozwana winna zwrócić powódce połowę ww. opłaty, a więc kwotę 2.798 zł (art. 21 cyt.ustawy).
Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 § 1 kpc, zmieniłzaskarżony wyrok w punkcie 4 (czwartym) i obniżył zasądzoną w nim kwotę 3.392 zł dokwoty 2.798 zł.
W pozostałym zakresie zarzuty apelacji nie zasługiwały na uwzględnienie.
I tak, nie mogły odnieść oczekiwanego przez skarżącą skutku twierdzenia dotyczącebłędnego, w jej ocenie, przyjęcia przez Sąd I instancji za podstawę ustalenia wynagrodzeniaza korzystanie z nieruchomości kryteriów określonych w umowie dzierżawy. U podstaw tegozarzutu legło przekonanie apelującej, że ze względu na rozwiązanie umowy strony nie sązwiązane jej treścią, w tym w zakresie wysokości opłat za dalsze korzystanie z rzeczy. Wkonsekwencji, zdaniem skarżącego, podstawą obliczenia wynagrodzenia za korzystanie znieruchomości powódki powinien być dochód możliwy do uzyskania poprzezwydzierżawienie tej nieruchomości. Sąd Apelacyjny nie podziela tego twierdzenia uznając, żepomimo rozwiązania stosunku prawnego dzierżawy dla ustalenia wysokości opłaty z tytułudalszego korzystania przez pozwaną z przedmiotu dzierżawy właściwe są kryteria ustaloneprzez strony umowy. Podkreślić należy, że przecież strony w umowie same określiły wprostsposób naliczania wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z przedmiotu dzierżawyw wypadku rozwiązania tej umowy, na co już zwrócił uwagę Sąd I instancji. W doktryniezgodnie przyjmuje się, że przepisy regulujące roszczenia uzupełniające (art. 224 kc i n.) mającharakter względnie obowiązujący. Właściciel i posiadacz rzeczy mogą ukształtowaćrozliczenia z tytułu korzystania z rzeczy w sposób odbiegający od uregulowań kodeksowych.Tak zwane roszczenia uzupełniające mają zastosowanie do stosunków bezumownych, gdybez porozumienia zainteresowanych dojdzie do tego, że rzecz stanowiąca własność jednejosoby znajdzie się w posiadaniu innej osoby. Przepisy kodeksu nie uchybiają odmiennemuuregulowaniu rozliczeń przez zainteresowanych i tym samym nie mają zastosowania wtedy,
gdy do korzystania z rzeczy przez inną osobę aniżeli właściciel dochodzi na podstawieporozumienia tej osoby z właścicielem. W takim wypadku o rozliczeniach decyduje treśćumowy (por. komentarze do art. 224 kc: T. Filipiak opubl. w Lex, S. Rudnickiego opubl. wLexPolonica, E. Skowrońskiej - Bocian opubl. w Legalis). Niezależnie od tego podkreślićnależy, że Sąd Najwyższy wielokrotnie odpowiadał się za dopuszczalnością domagania siękary umownej także w przypadku, gdy umowa łącząca strony, która zastrzegała karęumowną, przestała obowiązywać (por. wyrok SN z 20 października 2006r., IV CSK 154/06;wyrok SN z dnia 25 marca 201 lr. IV CSK 401/10, wyrok SN z dnia 29 czerwca 2005r. V CK105/05). Wprawdzie ww. orzeczenia odnoszą się do kwestii dopuszczalności dochodzenia karumownych zastrzeżonych w umowach, od których odstąpiono, niemniej jednak ich wywodymożna zasadnie odnosić do okoliczności niniejszej sprawy. Jeśli bowiem dopuszcza siędochodzenie kar umownych zastrzeżonych w umowach, które przecież na skutek odstąpieniauważa się za niezawarte, to tym bardziej uznać należy za dopuszczalne dochodzenie roszczeńzastrzeżonych w umowie, która została rozwiązana ze skutkiem na przyszłość.
Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut przekroczenia inicjatywy dowodowej
i naruszenia kontradyktoryjności sporu. Sąd orzekający w sprawie może odwoływać się domateriału dowodowego zgromadzonego w innej sprawie. Materiał ten jest wyłączniemateriałem faktycznym. Chcąc z niego skorzystać, sąd orzekający powinien uczynić goprzedmiotem postępowania dowodowego, a więc ujawnić dokumenty, które mogą miećznaczenie dla wyniku sprawy. Tak postąpił Sąd Okręgowy w niniejszym postępowaniu -dołączył do akt poświadczone kserokopie dokumentów znajdujących się w aktach sprawy I C437/03 i dopuścił dowód z tych dokumentów, czym umożliwił stronom zajęcie stanowiskaodnośnie tych dokumentów. Z tego względu zarzut wyżej wskazany uznać należało zachybiony. Decyzja Sądu I instancji w przedmiocie przeprowadzenia dowodu z akt ww.postępowania była prawidłowa również z tego względu, że umożliwiła Sądowi ustalenie, czysprawa niniejsza nie jest tożsama podmiotowo i przedmiotowo ze sprawą toczącą się przedSądem Rejonowym w Lęborku. Dokonanie takich ustaleń jest wszak obowiązkiem Sądu,skoro orzekanie o tym samym roszczeniu między tymi samymi stronami skutkujenieważnością postępowania. Nadmienić jeszcze należy, że ustalenie przedmiotu rozpoznaniaw sprawie I C 437/03 spowodowało przecież ograniczenie roszczenia przez powódkę.
Formułując omawiany zarzut skarżąca w istocie zmierza do wykazania, że wniniejszym postępowaniu nie zostało udowodnione, w jakim okresie rzeczywiście korzystała znieruchomości powódki. Twierdzenie to nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem samapozwana na rozprawie przyznała, że z przedmiotowej nieruchomości korzystała do czasu, gdy
została ona w ramach postępowania egzekucyjnego wydana komornikowi (v: oświadczeniepozwanej k. 69, zeznania pozwanej k. 90v). Jednocześnie z protokołu wydania nieruchomościwynika, że nieruchomość ta została odebrana pozwanej w dniu 15 września 2004r. (v:protokół wydania nieruchomości k. 10). Pozwana nie podważyła prawdziwości i zgodności zprawdą tego dokumentu urzędowego. W tym stanie rzeczy nie budzi wątpliwości ustalenie, żepozwana korzystała z nieruchomości do dnia 15 września 2004r.
Chybiony jest zarzut dotyczący braku rozpoznania wniosku pozwanej o zwolnienie odkosztów sądowych. Pozwana została przecież zwolniona od opłaty od apelacji, przy czymnadmienić trzeba, że konieczność uiszczenia przez pozwaną kosztów sądowych pojawiła sięwszak dopiero na etapie postępowania związanego z wniesieniem apelacji, przez co niemożna uznać, że jej prawa zostały naruszone. Podkreślenia jednocześnie wymaga, żezwolnienie od kosztów sądowych nie zwalnia strony od obowiązku zwrotu kosztów procesuprzeciwnikowi, o czym stanowi art. 108 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych wsprawach cywilnych. Tym samym obciążenie pozwanej obowiązkiem zwrotu kosztówprocesu (połowy opłaty od pozwu) na rzecz powódki uznać należy za rozstrzygnięcieprawidłowe, z tym, że wymagało modyfikacji co do wysokości zasądzonej kwoty, o czymbyła mowa we wstępnej części niniejszego uzasadnia.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny w pozostałym zakresie oddalił apelacjępozwanej na podstawie art. 385 kpc jako bezzasadną.
O kosztach postępowania apelacyjnego poniesionych przez powódkę, na któreskładało się wynagrodzenie pełnomocnika ustalone w oparciu o § 6 pkt 6 i § 12 ust. 1 pkt 2rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat zaczynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnejudzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz.1349 ze zm.)Sąd Apelacyjny orzekł zgodnie z wynikającą z art. 98 kpc zasadą odpowiedzialności za wynikpostępowania.