Sygn. akt V ACa 1016/12
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 23 stycznia 2013 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku – Wydział V Cywilny
w składzie:
Przewodniczący:
SSA Jacek Grela (spr.)
Sędziowie:
SA Renata Artska
SA Maryla Domel-Jasińska
Protokolant:
stażysta Aleksandra Ćwiek
po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 2013 r. w Gdańsku na rozprawie
sprawy z powództwa (...) Spółki Akcyjnej w G.
przeciwko Z. K.
o zapłatę
na skutek apelacji powoda
od wyroku Sądu Okręgowego w (...)
z dnia 23 października 2012 r. sygn. akt VI GC 134/12
I. oddala apelację;
II. zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 5.400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.
Na oryginale właściwe podpisy.
Sygn. akt V ACa 1016/12
UZASADNIENIE
Pozwem wniesionym w dniu 16 sierpnia 2011 r. (v. pieczątka prezentaty na k.2)powódka (...) S.A. w G. domagała się zasądzenia od (...) kwoty 262.746,20 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia21 lipca 2011 r. do dnia zapłaty oraz kosztów procesu.
W uzasadnieniu pozwu powódka wskazała, Ze podstawą żądania zapłaty dochodzonejkwoty jest roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej powodowej spółce na skutekpodpisania przez pozwanego jako ówczesnego prezesa jej zarządu w dniu 21 maja2008 r. umowy sprzedaży udziałów (...) sp. z o.o. w T.. Wedle twierdzeńpozwu pozwany, wyrażając zgodę na nabycie przez nią własności 36.840 akcji (...) S.A. oraz 140.000 akcji (...) S.A. jako formy częściowego rozliczenia ceny,którą w kwocie pieniężnej miała uiścić powódka nabywając swoje udziały w celuumorzenia, nie uzyskał zgody rady nadzorczej na takie rozliczenie ceny jaką miałauzyskać powódka ze sprzedaży udziałów (...) sp. z o.o. w T.. Zdaniempowódki taka forma rozliczenia ceny, którą miał zapłacić kupujący udziały była dlaniej niekorzystna, ponieważ kurs akcji przenoszonych na jej własność był rażącowygórowany w stosunku do realnej wartości akcji wynikającej z ich aktualnego kursugiełdowego; był zawyżony odpowiednio o 5,46 zł za jedną akcję spółki (...) i o 0,44zł za jedną akcję spółki (...). W konsekwencji powódka uzyskała zdecydowanieniższą wartość niż by to wynikało z ustalonej w umowie ceny sprzedaży i co za tymidzie powódka doznała szkoda w łącznej kwocie 262.746,20 zł. Zdaniem powódkipozwany prowadzący jej sprawy w oparciu o umowę-kontrakt menadżerski z dnia 6lutego 2008 r. był zobowiązany do należytej staranności o jej interesy majątkowe;przyjęcie zaś świadczenia rzeczowego na poczet ustalonej ceny sprzedaży po rażącowygórowanej wartości tego świadczenia w sytuacji prostej możliwości ustaleniawartości uzyskanych akcji świadczy zdaniem powódki o rażącym naruszeniuobowiązku dbałości o jej interes majątkowy. Ponieważ do wyrządzenia szkodypowódce doszło przy nienależytym wykonywaniu przez pozwanego obowiązków
wynikających z umowy zlecenia to zdaniem powodowej spółki należy zastosowaćreżim prawny z kodeksu cywilnego w zakresie odpowiedzialności odszkodowawczejza nienależyte wykonanie umowy z art. 471 k.c. (k.2-4).
Wyrokiem zaocznym z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I C 1478/11, SądOkręgowy w (...) w pkt I zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę262.746,20 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 21 lipca 2011 r. do dnia zapłaty, w pktII zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 20.355 zł tytułem zwrotu kosztówprocesu i w pkt III nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności (k.42).
Pozwany złożył sprzeciw od powyższego wyroku zaocznego wraz z wnioskiemo przywrócenie terminu do złożenia tego sprzeciwu ze względu na uchybienieterminowi do zaskarżenia wyroku bez swojej winy (k.57-61).
W sprzeciwie od wyroku zaocznego pozwany wniósł o jego uchylenie w całości ioddalenie powództwa jako bezzasadnego oraz o zasądzenie od powódki na jego rzeczkosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.W uzasadnieniu sprzeciwu pozwany nie uznając powództwa oświadczył, iż nie możezgodzić się z twierdzeniami powodowej spółki, gdyż są one bezzasadne i nie znajdująoparcia w stanie faktycznym i materiale dowodowym sprawy. Jego zdaniempodpisanie przedmiotowej umowy sprzedaży udziałów było poprzedzonenegocjacjami głównych akcjonariuszy powodowej spółki i jednocześnie udziałowcóww spółce (...), którzy w protokole negocjacji z dnia 7 maja 2008 r. ustalili datęwyceny aktywów spółki (...) na dzień 31 marca 2008 r., a także uchwałą radynadzorczej powodowej spółki z dnia 16 maja 2008 r. o wyrażeniu zgody na umorzenieudziałów w sposób opisany w tym protokole i konsekwencją uchwały nadzwyczajnegozgromadzenia wspólników z dnia 21 maja 2008 r. o umorzeniu udziałów (...) S.A. Podkreślił też, że przedmiotowa transakcja, jak również wycena majątku spółkiPrymus była zbadana przez biegłego rewidenta, który nie wniósł żadnych zastrzeżeń wtym zakresie. Nie godząc się z zarzutem powódki dotyczącym niekorzystnego sposoburozliczeń z tytułu umorzonych udziałów pozwany podniósł, iż wartość poszczególnychakcji spółek (...) została ustalona na podstawie ich wyceny nauzgodniony przez wspólników dzień 31 marca 2008 r. Dalej pozwany zarzucił, iżpowód nie wykazał w żaden sposób przesłanek jego odpowiedzialności
odszkodowawczej; nie wskazał też na czym polegało jego zawinione zachowanie,którym jakoby wyrządził spółce szkodę.
W końcu z ostrożności procesowej pozwany podniósł zarzut przedawnieniaprzedmiotowego roszczenia, które jego zdaniem uległo przedawnieniu w dniu 23 maja2011 r. w sytuacji, gdy powódka wytoczyła przedmiotowe powództwo w sierpniu2011 r. Uzasadniając ten zarzut pozwany wskazał, że powodowa spółka miała pełnąświadomość, iż w dniu 21 maja 2008 r. została podpisana przedmiotowa umowa ozbyciu udziałów celem ich umorzenia, gdyż była ona jednym z szeregu innychwarunków niezbędnych do skutecznego umorzenia udziałów. Ponadto powódka, jakospółka notowana na giełdzie papierów wartościowych, zamieściła w dniu 21 maja2008 r. komunikat o umorzeniu udziałów w spółce (...); zatem zdaniempozwanego mogła żądać od niego zwrotu różnicy w cenie akcji już od dnia 22 maja2008 r. Nadto w dniu 4 sierpnia 2008 r. powodowa spółka wydała komunikatpublikujący sprawozdanie finansowe za drugi kwartał 2008 r., w którym zostałaopisana transakcja umorzenia udziałów w spółce (...) (k.69-80).
Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2012 r. Sad Okręgowy w (...) m.in.przywrócił pozwanemu termin do wniesienia sprzeciwu od wyroku zaocznego (k.140).
W odpowiedzi na sprzeciw od wyroku zaocznego powódka wniosła o wydaniewyroku utrzymującego w mocy w całości wyrok zaoczny z dnia 5 października 2011 r.kwestionując merytoryczne zarzuty podniesione przez pozwanego w tym sprzeciwie;jednocześnie powódka nie odniosła się do podniesionego zarzutu przedawnienia(k. 158-160).
Na rozprawie w dniu 28 marca pozwany podtrzymał zarzut przedawnienia napodstawie art. 488 k.s.h., a z ostrożności procesowej również na podstawie art. 118k.c. z uwagi na prowadzenie przez powódkę działalności gospodarczej orazgospodarczy charakter sprawy w rozumieniu art. 479(1) k.p.c. (k.163).
W piśmie procesowym z dnia 10 kwietnia 2012 r. powódka zakwestionowałazarzut przedawnienia wskazując, iż podstawą prawną roszczeń nie jest art. 488 k.s.h.,ale art. 471 k.c., gdyż jej zdaniem dochodzone roszczenie dotyczy odszkodowania ztytułu nienależytego wykonania umowy cywilnoprawnej, tj. prowadzenia przezpozwanego spraw spółki w ramach zawartego kontraktu menadżerskiego; oznacza to,
że roszczenia powódki nie są roszczeniami związanymi z jej działalnościągospodarczą, a wiążą się z nieudolnym prowadzeniem jej spraw majątkowych przezpozwanego w związku z zawartym kontraktem menadżerskim (k. 166-168).
W replice-piśmie procesowym z dnia 17 maja 2012 r. pozwany podtrzymałswoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, w tym podtrzymał zarzut przedawnienia,podkreślając, że roszczenie dochodzone pozwem jest roszczeniem związanym zprowadzeniem działalności gospodarczej przez powódkę; jednocześnie podkreślił, iżpo jego stronie roszenie powodowej spółki ma charakter związany z prowadzoną przezniego działalnością gospodarczą polegającą na doradztwie podmiotom gospodarczym.Dlatego zdaniem pozwanego roszczenie dochodzone pozwem jest roszczeniemzwiązanym z prowadzeniem działalności gospodarczej w rozumieniu przepisu art. 118k.c. (k. 196-204).
Do zamknięcia rozprawy strony podtrzymały swoje dotychczasowe stanowiskaw sprawie (k.254).
Wyrokiem z dnia 23 października 2012 r., zapadłym w sprawie o sygn. akt VIGC 134/12, Sąd Okręgowy w (...):
I. uchylił wyrok zaoczny Sądu Okręgowego w (...) z dnia 05 października 201 lr.,sygn. akt IC 1478/11,
II. oddalił powództwo,
III. zasądził od powoda (...) S.A. w G. na rzecz pozwanego (...) kwotę 13.786 zł (trzynaście tysięcy siedemset osiemdziesiąt sześć)tytułem kosztów procesu.
Podjęte rozstrzygnięcie, Sąd Okręgowy uzasadnił w następujący sposób:Powódka (...) S.A. w G. jest spółką prawa handlowego wpisaną dorejestru przedsiębiorców KRS nr (...).
Bezsporne jest, że powodowa spółka była wspólnikiem w (...) sp. z o.o. (...) będąc właścicielem 200 udziałów o wartości nominalnej 500 zł każdy udział.Uchwałą nr(...) z dnia 5 lutego 2008 r. rada nadzorcza powodowej spółkipowołała pozwanego z dniem 6 lutego 2008 r. na stanowisko jej prezesa zarządu.
W dniu 6 lutego 2008 r. powódka zawarła z pozwanym (...) managerski, na mocy którego powódka powierzyła pozwanemuwykonywanie zadań i obowiązków szczegółowo określonych w tej umowie abysprawnie, skutecznie i efektywnie zarządzać powodową spółką jako prezes zarządu.
W dniu 7 maja 2008 r. w trakcie przerwanego zwyczajnego zgromadzenia wspólników (...) sp. z o.o. w T. wspólnicy oświadczyli zgodnie, że istnieje możliwośćdobrowolnego umorzenia 200 udziałów w spółce (...) będących własnościąpowodowej spółki (...).
Protokołem ustaleń z negocjacji dotyczących warunków umorzenia udziałów (...)określenia warunków tego umorzenia wspólnicy zgodnie oświadczyli, że ichintencją jest umorzenie 200 udziałów (...) posiadanych przez spółkę (...) nanastępujących zasadach:
-
wartość księgowa udziałów określona jest na podstawie bilansu z dnia 31 marca2008 r. i wynosi 33.432 zł za jeden udział,
-
w wartości tej zawarta jest cena posiadanych przez Prymus papierów wartościowychna dzień 31 marca 2008 r.: (...) S.A. w ilości 73.680 sztuk po cenie 24,20 zł zaakcję i (...) S.A. w ilości 280.000 sztuk w cenie 3,02 zł za akcję. Ponadto stronyustaliły, że w ramach wynagrodzenia za umorzenie udziałów (...) S.A. otrzyma po50 % posiadanych przez (...) akcji, które są rozliczone w bilansie na dzień 31marca 2008 r. w cenach odpowiednio 24,20 zł i 3,02 zł, a pozostałą częśćwynagrodzenia, tj. kwotę 6.686.400 zł pomniejszoną o wartość akcji przypadającychdla (...) S.A. spółka (...) wypłaci na wskazane konto.
Następnie kontynuując przerwane zgromadzenie w dniu 21 maja 2008 r. wspólnicyspółki Prymus podjęli m.in. uchwałę nr(...) o odstąpieniu od podziału dywidendy za rok2007 z uwagi na wszczęcie procedury dobrowolnego umorzenia udziałów przezwspólnika tj. powodową spółkę.
Wcześniej, uchwałą nr (...) z dnia 16 maja 2008 r. rada nadzorcza powodowej spółkiwyraziła zgodę na dobrowolne umorzenie posiadanych przez nią 200 udziałów (...) sp. z o.o. o wartości nominalnej 500 zł każdy za wynagrodzeniem 33.795,09 złza każdy umorzony udział, co łącznie stanowi 6.759.018 zł.
Umową zbycia udziałów w celu ich umorzenia z dnia 21 maja 2008 r. powódka (...) sp. z o.o. w T. w celu umorzenia 200 udziałów o wartości nominalnej500 zł każdy za wynagrodzeniem w wysokości 6.759.018 zł, które zostaną zapłaconew następujący sposób:
-
kwota 1.314.328 zł zostanie zapłacona poprzez przeniesienie własności 36.840 akcjizwykłych (...) S.A. w L. w cenie 24,20 zł za akcję oraz 140.000 akcjizwykłych (...) S.A. w M. w cenie 3,02 zł za akcję;
-
kwota 5.333.690 zł zostanie zapłacona przelewem bankowym na rachunek powódki.Ponadto w umowie tej postanowiono, że nabyte udziały zostaną umorzone przezspółkę (...) na podstawie uchwały z dnia 21 maja 2008 r.
Następnie nadzwyczajne zgromadzenie wspólników (...) sp. z o.o. podjęło w dniu21 maja 2008 r. uchwalę nr (...) o umorzeniu udziałów powodowej spółki (...) jej wspólnika w drodze nabycia udziałów do umorzenia.
Postanowieniem z dnia 6 listopada 2008 r., sygn. akt(...). KRS/(...), Sąd Rejonowy K. wykreślił udziały powodowejspółki L. w spółce (...).
W dniu 4 sierpnia 2008 r. powodowa spółka wydała komunikat publikującysprawozdanie finansowe za drugi kwartał 2008 r., w którym opisano transakcjęumorzenia udziałów w spółce (...).
W tym stanie rzeczy, Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Okoliczności faktyczne sprawy nie były sporne, wynikają wprost z dokumentówurzędowych i prywatnych załączonych przez strony. Dokumenty urzędowe w postaciodpisu aktu notarialnego i odpisu z rejestru przedsiębiorców KRS stanowiły dowódtego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone (art. 244 § 1 k.p.c.). Natomiastdokumenty prywatne stanowiły dowody w zakresie wynikającym z art. 245 k.p.c.
Sąd meriti uchylił postanowienie dowodowe z dnia 17 kwietnia 2012 r. w przedmiociedopuszczenia dowodu z zeznań wymienionych tam świadków na okoliczności takwskazane, gdyż fakty te nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy (art.227 k.p.c.).
Sąd a quo podkreślił, że w niniejszej sprawie spór ogniskował się wokół kwestiiprawnej, tj. podniesionego przez pozwaną zarzutu przedawnienia roszczeniapowodowej spółki.
Wprawdzie pozwany podnosił również inne zarzuty kwestionujące dochodzoneroszczenie co do zasady, jednakże mając na uwadze, że zarzut przedawnienia roszczeńma charakter peremptoryjny, Sąd I instancji ograniczył postępowanie dowodowe dotej kwestii (art. 220 k.p.c.).
W ocenie Sądu Okręgowego trafny był podniesiony przez pozwanego zarzutprzedawnienia roszczeń odszkodowawczych powodowej spółki.
Na wstępie podkreślił, iż nie ma racji powódka twierdząc, iż niniejsza sprawa nie jestsprawą gospodarczą oraz, że podstawą prawną roszczeń jej roszczeń nie jest art. 483k.s.h. ale art. 471 k.c. W ocenie Sądu Okręgowego poglądy te są chybione. I tak wkwestii charakteru sprawy (cywilnej czy gospodarczej) podnoszona przez powódkęokoliczność mająca uzasadniać cywilny charakter sprawy tj., iż dochodzoneroszczenie dotyczy odszkodowania z tytułu nienależytego wykonania umowycywilnoprawnej tj. prowadzenia przez pozwanego spraw spółki w ramach zawartegokontraktu managerskiego, nie ma żadnego znaczenia. Stosownie bowiem doobowiązującego w dacie wytoczenia niniejszego powództwa ar. 479(1) § 2 k.p.c. sprawami gospodarczymi były m.in. sprawy ze stosunku spółki oraz dotycząceroszczeń, o których mowa w art. 291-300 i art. 479-490 ustawy z dnia 15 września2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. Nr 94, poz. 1037, z późn. zm.).
W ocenie Sądu I instancji chybione jest również stanowisko powódki upatrującepodstawy prawnej dochodzonego roszczenia odszkodowawczego w przepisie art. 471k.c. Tą podstawą prawną jest bowiem art. 483 k.s.h. zawarty w rozdziale 8, stosowniedo którego członek zarządu, rady nadzorczej oraz likwidator odpowiada wobec spółkiza szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lubpostanowieniami statutu spółki, chyba że nie ponosi winy. Zakres podmiotowyzastosowania tego przepisu jest wyraźnie określony; obowiązuje zasada, iż spółkamoże wnosić o odszkodowanie od osób pełniących funkcje organu spółki ilikwidatora. Bez znaczenia jest przy tym sposób zatrudnienia takich osób; wszczególności in concreto nie ma żadnego znaczenia podnoszona przez powódkę
okoliczność zawarcia z pozwanym jako prezesem zarządu kontraktu managerskiego.Istotny jest tylko bezsporny fakt, iż pozwany Z. K.był prezesem zarządupowodowej spółki.
W konsekwencji - uznał Sąd a quo - skoro podstawą prawną dochodzonego roszczeniaodszkodowawczego stanowi przepis art. 483 k.s.h. to kwestię przedawnienia tegoroszczenia o naprawienie szkody reguluje w sposób wyłączny przepis art. 488 k.s.h. Regulacja zawarta w tym przepisie dotyczy bowiem wszystkich przepisów rozdziału 8 odnoszących się do roszczeń o naprawienie szkody. Chodzi w szczególności o art.480-487 k.s.h. (z wyłączeniem art. 479 k.s.h.).
Obowiązuje generalna zasada, iż przedawnienie wynosi trzy lata od dowiedzenia się oszkodzie i (kumulatywnie) o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Należy w tymmiejscu podkreślić - dodał Sąd meriti - iż w orzecznictwie wyrażono trafny pogląd,zgodnie z którym skoro art. 488 k.s.h. reguluje w sposób wyczerpujący kwestieprzedawnienia roszczeń spółki wobec podmiotów wyrządzających jej szkodę, to brakjest podstaw do odwoływania się w tym zakresie do przepisów kodeksu cywilnego (wyrok SA w Katowicach z dnia 15 października 2008 r., V ACa 329/09, Biul. SAKa2009, nr 2, poz. 17).
Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd Okręgowy zgodził się zpozwanym, iż dochodzone roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu w dniu23 maja 2011 r. w sytuacji, gdy powódka wytoczyła przedmiotowe powództwo w dniu16 sierpnia 2011 r. W świetle poczynionych ustaleń faktycznych rację ma pozwanytwierdząc, że powodowa spółka miała pełną świadomość, iż w dniu 21 maja 2008 r.została podpisana przedmiotowa umowa o zbyciu udziałów celem ich umorzenia, gdyżumowa ta była jednym z szeregu innych warunków niezbędnych do skutecznegoumorzenia udziałów. Ponadto powódka jako spółka notowana na giełdzie papierówwartościowych, zamieściła w dniu 21 maja 2008 r. komunikat o umorzeniu udziałóww spółce (...); wprawdzie pozwany podnosząc ten fakt nie przedłożył żadnychdowodów jednakże mając na uwadze, iż powódka okoliczności tej nie zaprzeczyłanależało ją uznać za przyznaną (art. 230 k.p.c.). Zatem podzielając stanowiskopozwanego w ocenie Sądu Okręgowego powódka mogła żądać od pozwanegodomagać się odszkodowania tj. zwrotu różnicy w cenie akcji już od dnia 22 maja 2008
r., a już na pewno od dnia 4 sierpnia 2008 r. kiedy to powodowa spółka wydałakomunikat publikujący sprawozdanie finansowe za drugi kwartał 2008 r., w którymm.in. została opisana sporna transakcja umorzenia udziałów w spółce (...).
W konsekwencji skoro zasadny okazał podniesiony przez pozwanego zarzutprzedawnienia dochodzonego przez powodową spółkę roszczenia odszkodowawczegoto zaskarżony wyrok zaoczny z dnia 5 października 2012 r. Sąd I instancji uchylił ipowództwo oddalił jako bezzasadne (art. 347 k.p.c.).
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu Sąd a quo oparł na art. 98 § 1 i § 3k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. mając na uwadze, że to powódka jest stronąprzegrywającą spór. Na zasądzone na rzecz pozwanego koszty procesu w kwocie13.786 zł złożyły się: opłata sądowa od sprzeciwu od wyroku zaocznego w wysokości6.569 zł, wynagrodzenie pełnomocnika procesowego pozwanej w minimalnejwysokości 7.200 zł przewidzianej w taryfie radcowskiej tj. w § 6 pkt 6 rozporządzeniaMinistra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynnościradców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnejudzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 zezm.) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa procesowego w kwocie 17 zł.
Na marginesie sprawy Sąd Okręgowy zauważył, iż dochodzone pozwemroszczenie odszkodowawcze było nieuzasadnione nawet w sytuacji gdyby założyćhipotetycznie, że nie przedawniło się.
W literaturze wskazuje się, że celem odrębnego uregulowania w kodeksie spółekhandlowych odpowiedzialności odszkodowawczej ex contractu członków zarządu,rady nadzorczej, komisji rewizyjnej oraz likwidatorów było przede wszystkim ścisłeokreślenie przesłanki niewykonania lub nienależytego wykonania łączącego ich zespółką stosunku organizacyjnego. Niewykonanie lub nienależyte wykonanie musi sięłączyć, z naruszeniem przepisów obowiązującego prawa lub postanowień statutuspółki. W konsekwencji, niezastosowanie się wymienionych osób do uchwał i decyzjiposzczególnych organów spółki może uzasadniać odpowiedzialność tych osób napodstawie art. 483 k.s.h. tylko o tyle, o ile uchwały te i decyzje mają umocowanie wprzepisach obowiązującego prawa lub w umowie spółki. Jeżeli natomiast niewykonanaprzez członka organu uchwała lub decyzja została wydana bez upoważnienia do tego
w przepisach obowiązującego prawa lub w postanowieniach umowy spółki,niezastosowanie się do niej nie może uzasadniać odpowiedzialności na podstawie art.483 k.s.h. (tak SN w wyroku z dnia 24 września 2008 r., II (...), Lex nr469112). W tym kontekście trafny jest w ocenie Sądu Okręgowego pogląd wyrażonyw orzecznictwie, że sam fakt zawarcia przez zarząd spółki umowy sprzedażynieruchomości za cenę odbiegającą od rynkowej nie oznacza sprzeczności takiegodziałania z prawem (zob. wyrok SA we Wrocławiu z dnia 1 grudnia 2010 r., II AKa326/10, OSAW 2011, nr 3, poz. 223).
Powyższe rozstrzygnięcie w całości zaskarżył apelacją powód i zarzucając:
I. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie zasady swobodnej oceny materiałudowodowego i pominięcie następujących dowodów w sprawie:
1) zawarcia dnia 6 lutego 2008 r. przez strony umowy cywilnoprawnej, na mocyktórej pozwany zobowiązał się do rzetelnego i efektywnego prowadzenia sprawmajątkowych powódki,
2) zawarcia przez pozwanego jako prowadzącego sprawy majątkowe powódkiumowy sprzedaży, na mocy której dokonano rozliczenia części ustalonej cenysprzedaży przez przyjęcie świadczenia rzeczowego o wartości obiektywnie niższej odwartości ceny sprzedaży, którą to miał uzyskać powód i którą to cenę zaakceptował,
II. naruszenie art. 488 k.s.h. w związku z art. 483 § 1 k.s.h. przez jego zastosowanie wsytuacji gdy między pozwanym a powodem istniały dwa węzły prawne, skutkującepowstaniem dwóch odrębnych reżimów odpowiedzialności, tj. reżimu opartego naprzepisach kodeksu spółek handlowych i reżimu odpowiedzialności kontraktowejwynikającej z nienależytego wykonania umowy cywilnoprawnej o zarządzanieprzedsiębiorstwem i mieniem powódki,
III. naruszenie art. 353(1) k.c. przez jego zastosowanie do rozliczenia umowysprzedaży, a nie ustalenia istotnych elementów tej umowy
IV. naruszenie art. 361 § 2 k.c. w związku z art. 354 § 1 k.c. i art. 535 k.c. w sytuacji,gdy na skutek decyzji pozwanego do majątku powódki wpłynęła obiektywnie niższawartość ekonomiczna niż to wynikało z ustalonej i wiążącej strony ceny z umowysprzedaży;
wniósł o:
1) zmianę zaskarżonego wyroku i utrzymanie w mocy wyroku zaocznego wydanegoprzez Sąd Okręgowy w (...) dnia 5 października 2011 r. w sprawie o sygn. akt I C1478/11,
2) obciążenie strony pozwanej kosztami postępowania, w tym kosztami zastępstwaprocesowego według norm przepisanych.
Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:
Apelacja powoda nie zasługiwała na uwzględnienie.
Sąd Apelacyjny, podziela i przyjmuje za swoje, wszystkie istotne dlarozstrzygnięcia, ustalenia Sądu pierwszej instancji oraz dokonaną ocenę prawną, o ileponiżej, nie uznał odmiennie.
1. Na wstępie, przypomnieć należy ugruntowaną w judykaturze regułę, a mianowicie,że w wypadku wyroku oddalającego apelację, wydanego na podstawie materiałuzgromadzonego w postępowaniu w pierwszej instancji, sąd odwoławczy nie musipowtarzać dokonanych prawidłowo ustaleń; wystarczy stwierdzenie, że ustalenia sądupierwszej instancji podziela i przyjmuje za własne. Konieczne jest jednakustosunkowanie się do wszystkich zarzutów apelacji (por. wyrok SN z dnia23.02.2006 r., II(...), niepublikowany, zamieszczony w LEX nr 179973).
Przywołać także należy zasadę, według której Sąd drugiej instancji rozpoznającysprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutamidotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczącenaruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu poduwagę nieważność postępowania (por. uchwała składu 7 sędziów SN z dnia31.01.2008 r., III CZP 49/07, opublikowana w OSNC 2008 z. 6 poz. 55).
W przedmiotowej sprawie nie występują okoliczności, które mogłyby świadczyćo nieważności postępowania.
Powód sformułował w apelacji cztery zasadnicze zarzuty dotyczące naruszenia,zarówno norm prawa materialnego, jak i norm prawa procesowego.
W ocenie Sądu Apelacyjnego powyższe zarzuty okazały się nieuzasadnione.
2. Bez względu jednakże na treść i zakres sformułowanych w apelacji zarzutów,przede wszystkim, zmierzały one w pierwszej kolejności do podważenia stanowiskaSądu a quo, wyrażającym się tym, że dochodzone roszczenie uległo przedawnieniu.
Bezspornie, uchwałą nr (...) z dnia 5 lutego 2008 r. rada nadzorczapowodowej spółki powołała pozwanego z dniem 6 lutego 2008 r. na stanowisko jejprezesa zarządu.
W dniu 6 lutego 2008 r. powódka zawarła z pozwanym Z. K. managerski, na mocy którego powódka powierzyła pozwanemuwykonywanie zadań i obowiązków szczegółowo określonych w tej umowie abysprawnie, skutecznie i efektywnie zarządzał powodową spółką jako prezes zarządu.
Nie ulega wątpliwości, że w następstwie powołania do pełnienia funkcji wrozumieniu prawa handlowego mogą zostać nawiązane różne stosunki prawne międzyspółką o osobą sprawującą funkcję (por. wyrok SN z dnia 23 stycznia 2009 r., I(...), niepublikowany, zamieszczony w LEX nr 736703).
W art. 368 § 4 k.s.h. użyto sformułowania "powołuje", przez co w istocie należyrozumieć ustanowienie zarządu. Powołanie jest więc ogólnym terminem obejmującymkażdą formę prowadzącą do nawiązania stosunku organizacyjnego między spółką aczłonkiem zarządu, który będzie upoważniał daną osobę do pełnienia funkcji. Może tobyć więc na przykład wybór, powołanie, wskazanie. Jeżeli dochodzi do wskazania,członek zarządu pełni swoją funkcję za spółkę, a nie jest reprezentantem osobywskazującej.
Następstwem nawiązanego stosunku organizacyjnego (bycie członkiem organu) możebyć nawiązanie stosunku obligacyjnego, na przykład umowy o pracę, umowy ozarządzanie (por. A. Kidyba, Komentarz aktualizowany do Kodeksu spółekhandlowych, LEX/el. 2012, teza 1 do art. 368).
Z powyższego wynika, że w pierwszej kolejności członek zarządu jestpowoływany w celu nawiązania tzw. stosunku organizacyjnego. Dopiero na bazie tegopowołania, spółka może nawiązać z danym członkiem zarządu inny stosunek prawny,
np. kontrakt managerski o zarządzanie. Umowa taka może regulować np. odpłatnośćświadczonych na rzecz spółki czynności.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, nie ulega jednak wątpliwości, że w zakresie pełnieniafunkcji członka zarządu, co łączy się ze sprawowaniem zarządu spółką, stosunekprawny nawiązany na podstawie np. umowy o zarządzanie ma charakter wtórny wobecpodstawowego stosunku prawnego, opartego na powołaniu danej osoby do pełnieniafunkcji członka zarządu.
Przepis art. 483 § 2 ksh stanowi, że członek zarządu, rady nadzorczej orazlikwidator powinien przy wykonywaniu swoich obowiązków dołożyć starannościwynikającej z zawodowego charakteru swojej działalności.
Dyspozycja powyższego przepisu, stanowi wyraz wypełnienia odpowiednią treściąpojęcia: „sprawowanie zarządu”.
Zatem, już z samego faktu nawiązania stosunku organizacyjnego, wynika, żewykonywanie obowiązków przez członków organów spółki oraz likwidatorów(kuratora) powinno się odbyć z zachowaniem staranności wynikającej z zawodowegocharakteru swojej działalności (art. 355 § 2 k.c.). Obejmuje to w szczególnościznajomość procesów organizacyjnych, finansowych, ale także kierowania zasobamiludzkimi, oraz znajomość obowiązującego prawa i następstw z niego wynikających wzakresie prowadzonej działalności gospodarczej (por. A. Kidyba, op. cit., teza 6 do art.483).
Oczywiście, np. zawierana umowa o zarządzanie może pewne kwestieuszczegóławiać, może również regulować sprawy wykraczające poza istotę pojęcia„sprawowanie zarządu”.
W myśl art. 483 § 1 ksh członek zarządu, rady nadzorczej oraz likwidatorodpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniemsprzecznym z prawem lub postanowieniami statutu spółki, chyba że nie ponosi winy.Zatem, przytoczony przepis prawa stanowi podstawę odpowiedzialności członkazarządu za wadliwe sprawowanie zarządu, skutkujące wyrządzeniem spółce szkody.
Jawi się pytanie - w myśl twierdzeń strony powodowej - o relacje pomiędzypowyższym uregulowaniem, a kwestią ewentualnej odpowiedzialności członka
zarządu wynikającej z niewykonania bądź nienależytego wykonania np. wspomnianejjuż umowy o zarządzanie?
Na wstępie podkreślić należy, że artykuł 2 k.s.h. ujmuje w swej treści dwiezasady, tj. zasadę jedności prawa cywilnego eksponowaną w zdaniu pierwszymprzywołanego przepisu oraz zasadę ograniczonej autonomii prawa spółek handlowychw stosunku do prawa cywilnego (art. 2 zd. 2 k.s.h.). Stosowanie przepisów k.c. wodniesieniu do tworzenia, organizacji, funkcjonowania, rozwiązania, łączenia,podziału i przekształcenia spółek handlowych, zgodnie z brzmieniem art. 2 k.s.h.,może mieć miejsce wyłącznie w sytuacji braku uregulowania stosownej kwestii wprzepisach k.s.h., a więc wtedy, gdy: 1) brak jest podstaw do przyjęcia regulacjinegatywnej w k.s.h., 2) nie zachodzą przesłanki usprawiedliwiające zastosowanieinnych przepisów k.s.h. w drodze analogii, 3) przedmiotowa kwestia nie zastałauregulowana w k.s.h. (por. wyrok SN z dnia 20 października 2011 r., III CSK 5/11,opublikowany w OSP 2012 nr 7-8 poz. 75).
Kwestia odpowiedzialności członka zarządu działającego na szkodę spółki (wtym wypadku akcyjnej) została uregulowana w sposób szczególny w cytowanym jużart. 483 § 1 ksh.
Zatem, mając powyższe na względzie oraz biorąc pod uwagę prymat stosunkuorganizacyjnego nad innym stosunkiem prawnym łączącym danego członka zarząduze spółką, uznać należało, że dyspozycja art. 483 § 1 ksh, w przypadku wyrządzeniaszkody spółce przez członka zarządu wadliwym wykonywaniem zarządu, stanowiautonomiczną podstawę dochodzenia roszczeń odszkodowawczych.
W tym wypadku, wyłączone zostały tzw. zasady ogólne wynikające z Kodeksucywilnego. Spółka mogłaby dochodzić od danego członka zarządu roszczeńwynikających z niewykonania bądź nienależytego wykonania np. kontraktumanagerskiego o zarządzanie, ale tylko w zakresie wykraczającym poza obowiązkiwynikające z nawiązania stosunku organizacyjnego.
Powyższą argumentację wzmacnia treść art. 490 ksh. W myśl tego artykułu, przepisyart. 479-489 nie naruszają praw akcjonariuszy oraz innych osób do dochodzenianaprawienia szkody na zasadach ogólnych.
Zatem, ustawodawca przewidział na podstawie art. 490 ksh w zw. z art. 483 § 1 ksh acontrario, możliwość dochodzenia naprawienia szkody od m.in. członka zarządu przezakcjonariusza oraz inne osoby na zasadach ogólnych. W związku z tym, a contrario,dochodzenie roszczeń odszkodowawczych przez spółkę na zasadach ogólnych zostałowyłączone.
Podobne stanowisko zostało zaprezentowane już w literaturze przedmiotu (por.Błaszczyk P., „Znaczenie prawne absolutorium w świetle odpowiedzialności cywilnejczłonków organów spółek kapitałowych”, PPH 2009/3/22-31).
Uznając zatem, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy, podstawą prawnąewentualnej odpowiedzialności pozwanego wobec powodowej spółki, jest art. 483 § 1ksh, przedawnienie dochodzonych roszczeń powinno być poddane analizie wkontekście dyspozycji art. 488 ksh. Przepis ten stanowi, że roszczenie o naprawienieszkody przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym spółka dowiedziała sięo szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym przypadkuroszczenie przedawnia się z upływem pięciu lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzeniewyrządzające szkodę.
Dokonując analizy przesłanek przedawnienia, w świetle treści powyżej cytowanegoprzepisu prawa, zbędnym było odwoływanie się do istoty roszczeń związanych zprowadzeniem działalności gospodarczej. Bowiem bezspornie, bezpośrednimrefleksem przyjęcia dyspozycji art. 483 § 1 ksh, jako podstawy prawnej ewentualnejodpowiedzialności pozwanego, jest ocena przedawnienia dochodzonych roszczeń napodstawie art. 488 ksh.
Przekonywująco podnosi się w literaturze przedmiotu, że omawiana regulacja dotyczywszystkich przepisów rozdziału 8 odnoszących się do roszczeń o naprawienie szkody.Chodzi w szczególności o art. 480-487 k.s.h. (z wyłączeniem art. 479 k.s.h.). Art. 488k.s.h. reguluje w sposób wyczerpujący kwestie przedawnienia roszczeń spółki wobecpodmiotów wyrządzających jej szkodę i brak jest podstaw do odwoływania się w tymzakresie do przepisów kodeksu cywilnego (por. A. Kidyba, op. cit., tezy do art. 488).
Sąd a quo prawidłowo uznał, że powodowa spółka mogła żądać od pozwanegoodszkodowania, tj. zwrotu różnicy w cenie akcji, już od dnia 22 maja 2008 r., a już napewno od dnia 4 sierpnia 2008 r. kiedy to spółka wydała komunikat publikujący
sprawozdanie finansowe za drugi kwartał 2008 r., w którym m.in. została opisanasporna transakcja umorzenia udziałów w spółce (...).
Powództwo w przedmiotowej sprawie zostało wytoczone w dniu 16 sierpnia 2011 r.
W związku z tym, należało uznać, że dochodzone roszczenie odszkodowawcze uległoprzedawnieniu.
W rezultacie, zarzuty sformułowane w apelacji okazały się nieuzasadnione.
Z kolei, te z zarzutów, które dotyczyły merytorycznej oceny dochodzonych roszczeń,ze względu na skutecznie podniesiony zarzut przedawnienia, nie wymagały analizy.
W tym stanie rzeczy, Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c., oddaliłapelację, jako bezzasadną.
Z kolei, o kosztach postępowania apelacyjnego, orzeczono na podstawie art. 108 § 1,98 i 99 k.p.c. w zw. z § 2 ust. 1 i 2 w zw. z § 6 pkt 7 w zw. z § 12 ust. 1 pkt. 2rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłatza czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocyprawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163,poz. 1349 ze zm.).
Na koszty te składało się wynagrodzenie pełnomocnika pozwanego w kwocie 5400 zł.Skoro powód przegrał postępowanie apelacyjne, to winien zwrócić pozwanemuponiesione przez niego koszty procesu.