Postanowienie Ts 84/12

382/4/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 23 maja 2013 r. Sygn. akt Ts 84/12 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Leon Kieres, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej P.P. w sprawie zgodności: art. 48 § 1 pkt 5, art. 49 i art. 160 § 1 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 2, art. 32, art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; art. 6 ust. 1 i art. 13 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.) oraz art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, sporządzonego w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167), p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 14 lutego 2012 r. (data nadania) P.P. (dalej: skarżący), będący sędzią, zarzucił niezgodność art. 48 § 1 pkt 5, art. 49 i art. 160 § 1 zdanie drugie ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) „w zakresie, w jakim dopuszczają one rozpoznanie (w jednoosobowym składzie sądu) odwołania od zarządzenia w przedmiocie odmowy uzupełnienia protokołu rozprawy – przez tego samego sędziego, który uprzednio jako przewodniczący wydał to zarządzenie”, z art. 2, art. 32, art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji, a także z art. 6 ust. 1 i art. 13 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284, ze zm.; dalej: Konwencja) oraz z art. 14 ust. 1 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, sporządzonego w Nowym Jorku dnia 19 grudnia 1966 r. (Dz. U. z 1977 r. Nr 38, poz. 167; dalej: Pakt). Skarga konstytucyjna została wniesiona na tle następującego stanu faktycznego. Skarżący złożył wniosek o uzupełnienie protokołu rozprawy w sprawie o ochronę dóbr osobistych, toczącej się z jego powództwa przed Sądem Okręgowym w Koninie. Zarządzeniem z 21 lipca 2011 r. przewodniczy składu orzekającego odmówił uzupełnienia protokołu. Skarżący wniósł odwołanie od tego orzeczenia oraz złożył wniosek o wyłączenie od rozpoznania tego odwołania sędziego, który wydał zaskarżone zarządzenie. Postanowieniem z 12 września 2011 r. (sygn. akt I C 1011/10) Sąd Okręgowy w Koninie oddalił wniosek o wyłączenie sędziego, a postanowieniem z 22 grudnia 2011 r. (sygn. akt I ACz 1881/11, doręczonym skarżącemu 16 stycznia 2012 r., Sąd Apelacyjny w Poznaniu – Wydział I Cywilny utrzymał powyższe postanowienie w mocy. Zdaniem skarżącego to, że zaskarżone przepisy nie wyłączają możliwości rozpoznania odwołania od zarządzenia o odmowie uzupełnienia protokołu rozprawy przez tego samego sędziego, który jako przewodniczący składu wydał to zarządzenie, narusza zasadę demokratycznego państwa prawnego; zasadę równości; prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd; a także zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego oraz prawo do zaskarżenia orzeczeń i decyzji wydanych w pierwszej instancji. W przekonaniu skarżącego rozpoznawanie odwołania od zarządzenia przez sędziego, który wydał to zarządzenie rodzi uzasadnione wątpliwości co do bezstronności i obiektywizmu tego sędziego. Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 8 maja 2012 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez doręczenie aktualnego poświadczenia posiadania uprawnień do samodzielnego wniesienia skargi konstytucyjnej (kopii legitymacji sędziowskiej lub zaświadczenia od prezesa sądu, w którym skarżący obecnie wykonuje obowiązki służbowe). Skarżący wykonał to zarządzenie pismem z 30 maja 2012 r. (data nadania). Zarządzeniem sędziego Trybunału Konstytucyjnego z 22 sierpnia 2012 r. skarżący został wezwany do doręczenia odpisu orzeczenia w sprawie rozpoznania wniesionego przez skarżącego na podstawie art. 160 § 1 zdanie drugie k.p.c. odwołania od zarządzenia przewodniczącego z 21 lipca 2011 r. o odmowie uzupełnienia protokołu rozprawy. W piśmie z 17 września 2012 r. skarżący wyjaśnił, że nie może nadesłać odpisu takiego orzeczenia, ponieważ nie zostało ono wydane. Podkreślił ponadto, że przedmiotem skargi konstytucyjnej jest naruszenie praw skarżącego w związku z wydanymi w jego sprawie postanowieniami dotyczącymi wyłączenia sędziego, nie zaś sama procedura merytorycznego rozpoznania wniosku o sprostowanie protokołu rozprawy. Stwierdził więc, że dla przedmiotu skargi nie ma znaczenia to, czy i w jaki sposób merytorycznie rozpoznano jego wniosek o sprostowanie protokołu rozprawy. Ponadto skarżący wskazał, że art. 160 § 1 zdanie drugie k.p.c. został w skardze konstytucyjnej zaskarżony jedynie w takim zakresie, w jakim stanowił powołaną przez sądy obu instancji podstawę rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie, zakwestionować zgodność z Konstytucją przepisów ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie których sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego prawach lub wolnościach albo obowiązkach określonych w Konstytucji. Zasady, na jakich dopuszczalne jest korzystanie z tego środka ochrony wolności i praw, precyzuje ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). W świetle powyższych unormowań konstytucyjnych i ustawowych nie ulega wątpliwości, że warunkiem rozpoznania skargi konstytucyjnej nie może być wskazanie dowolnego przepisu ustawy lub innego aktu normatywnego, ale tylko takiego, który w konkretnej sprawie był podstawą ostatecznego rozstrzygnięcia, a zarazem doprowadził do naruszenia konstytucyjnych wolności lub praw wskazanych w skardze. W związku z tym obowiązkiem skarżącego jest dołączenie do skargi konstytucyjnej orzeczenia, które wykazuje tę złożoną kwalifikację, tzn. zostało wydane na podstawie przepisów będących przedmiotem wniesionej skargi i prowadzi do niedozwolonej ingerencji w sferę konstytucyjnie chronionych praw podmiotowych. Skarżący musi przy tym wykazać, że ingerencja ta była skutkiem niekonstytucyjności przepisu zastosowanego przy rozpatrywaniu sprawy skarżącego, nie zaś niewłaściwego zastosowania tego przepisu przez organy orzekające w sprawie. Celem skargi jest bowiem usunięcie z systemu prawa niekonstytucyjnej normy, której stosowanie prowadzi do naruszenia konstytucyjnie chronionych praw lub wolności. Rozpatrując skargę, Trybunał Konstytucyjny nie pełni bowiem funkcji kolejnej instancji odwoławczej, nie bada zgodności z prawem i słuszności rozstrzygnięć podjętych przez orzekające organy. Nie ma kompetencji do kontroli prawidłowości ustaleń sądu, sposobu zastosowania czy niezastosowania obowiązujących przepisów, ocenia jedynie konstytucyjność tych przepisów. Analiza skargi konstytucyjnej wniesionej w niniejszej sprawie prowadzi do wniosku, że skarga ta nie spełnia warunków pozwalających na nadanie jej dalszego biegu wynikających z art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz ustawy o TK. W pierwszej kolejności Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że skarżący nie dysponuje ostatecznym rozstrzygnięciem o swoich wolnościach lub prawach, które zostało wydane na podstawie art. 160 § 1 zdanie drugie k.p.c. Przepis ten przyznaje stronom prawo odwołania się od zarządzenia w sprawie sprostowania lub uzupełnienia protokołu. Za rozstrzygnięcie wydane na jego podstawie można by więc uznać dopiero orzeczenie zapadłe w wyniku rozpoznania odwołania od zarządzenia o odmowie sprostowania protokołu. Tymczasem – jak wynika ze skargi konstytucyjnej – skarżący wniósł ją przed wydaniem takiego rozstrzygnięcia, a jako ostateczne orzeczenie naruszające jego wolności lub prawa wskazał postanowienie dotyczące wyłączenia sędziego, który dopiero ma orzekać w postępowaniu toczącym się na podstawie art. 160 § 1 k.p.c. W tym zakresie skarga wniesiona przez skarżącego jest więc przedwczesna. W myśl art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 i art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK stanowi to podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w zakresie badania zgodności art. 160 § 1 zdanie drugie k.p.c. ze wzorcami kontroli powołanymi w skardze konstytucyjnej. Za podstawę wydania ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie nie można również uznać art. 48 § 1 pkt 1 k.p.c. Przepis ten reguluje bowiem przesłanki wyłączenia sędziego z mocy ustawy i dotyczy jedynie enumeratywnie wymienionych, najbardziej rażących sytuacji, w których konieczne jest wyłączenie sędziego od rozstrzygania danej sprawy. Nie ma on zastosowania do spraw nieuregulowanych w tym przepisie. Jak wynika z postanowień Sądu Okręgowego w Koninie z 12 września 2011 r. oraz Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 22 grudnia 2011 r., do takich spraw należy ta, które legła u podstaw wniesienia rozpatrywanej skargi konstytucyjnej. Możliwość wyłączenia sędziego w wypadkach innych niż wskazane w art. 48 § 1 k.p.c. przewiduje natomiast art. 49 k.p.c., w myśl którego sędziego można wyłączyć na wniosek strony postępowania, „jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie”. Jak wynika z postanowień sądów obu instancji to art. 49 k.p.c. był podstawą wydania rozstrzygnięcia w sprawie skarżącego. Oba sądy wyraźnie wskazały bowiem jako podstawę odmowy wyłączenia sędziego brak wykazania przez skarżącego, że w jego sprawie istnieją okoliczności uzasadniające wątpliwość co do bezstronności sędziego rozpoznającego odwołanie od zarządzenia o odmowie uzupełnienia protokołu rozprawy. W odniesieniu do zarzutu niezgodności art. 49 k.p.c. ze wzorcami kontroli wskazanymi w skardze, Trybunał Konstytucyjny stwierdza natomiast, że w tym zakresie wniesiona skarga jest skargą na stosowanie prawa. Skarżący wskazuje bowiem w tym zakresie, że sądy orzekające w jego sprawie nie wzięły pod uwagę okoliczności faktycznych tej sprawy – przede wszystkim treści wniosku o sprostowanie protokołu rozprawy i charakteru zarzutów kierowanych przez skarżącego wobec sędziego. Tym samym formułuje zarzut nieprawidłowego uznania przez sądy orzekające w jego sprawie, że nie zachodzi przesłanka istnienia okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego, a nie niekonstytucyjności samego sposobu ujęcia tej przesłanki w zaskarżonym przepisie. Tak sformułowane zarzuty należą więc do sfery stosowania prawa, i nie mogą być przedmiotem rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny w postępowaniu inicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej. Na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 oraz art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK stanowi to podstawę odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu w zakresie badania zgodności art. 49 k.p.c. ze wzorcami kontroli powołanymi w skardze. Ponadto Trybunał Konstytucyjny przypomina, że zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK na skarżącym spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia naruszenia jego konstytucyjnych wolności i praw. Naruszenie to musi mieć charakter aktualny, a nie potencjalny, i odnosić się bezpośrednio do sfery praw lub wolności o charakterze konstytucyjnym. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący kwestionuje zgodność z Konstytucją składu sądu, który miałby rozpoznać odwołanie od zarządzenia o odmowie uzupełnienia protokołu rozprawy, wskazując, że jego ukształtowanie w sposób wynikający z zaskarżonych przepisów naruszałoby w szczególności prawo do sprawiedliwego rozpoznania sprawy przez niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, a także zasadę dwuinstancyjności postępowania sądowego, prawo do zaskarżenia orzeczenia wydanego w pierwszej instancji oraz zasadę demokratycznego państwa prawnego i zasadę równości. Ani w skardze konstytucyjnej, ani w piśmie będącym odpowiedzią na wezwanie do usunięcia braków formalnych tej skargi, skarżący nie przedstawił jednak orzeczenia, które zapadłoby w wyniku rozpoznania jego odwołania od zarządzenia o odmowie uzupełnienia protokołu rozprawy. We wspomnianym piśmie skarżący wyjaśnił, że nie może przedstawić takiego orzeczenia, ponieważ nie zostało ono wydane. Zarzuty sformułowane w skardze konstytucyjnej dotyczą więc naruszenia, które – zdaniem skarżącego – ma dopiero nastąpić. Ma zatem charakter jedynie potencjalny. Nie budzi więc wątpliwości, że skarżący nie uprawdopodobnił naruszenia swoich konstytucyjnych praw lub wolności, co na podstawie art. 49 w związku z art. 36 ust. 3 oraz art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK jest samodzielną przesłanką odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej wniesionej w niniejszej sprawie. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny zauważa, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału samodzielnymi wzorcami kontroli w postępowaniu inicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej nie mogą być art. 2, art. 32 oraz art. 176 ust. 1 Konstytucji. Przepisy te nie mają bowiem postaci konstytucyjnych wolności lub praw podmiotowych, których ochronie służy – w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji – skarga konstytucyjna (zob. np. postanowienia TK z: 24 października 2001 r., SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225; 3 marca 2002 r., Ts 108/01, OTK ZU nr 2/B/2002, poz. 138; 26 czerwca 2002 r., SK 1/02, OTK ZU nr 4/A/2002, poz. 53 oraz 1 lipca 2010 r., Ts 6/10, OTK ZU nr 1/B/2010, poz. 5, a także wyrok TK z 13 stycznia 2004 r., SK 10/03, OTK ZU nr 1A/2004, poz. 2). Ponadto Trybunał Konstytucyjny przypomina, że – jak wynika z art. 79 ust. 1 Konstytucji – przedmiotem skargi konstytucyjnej może być jedynie zarzut niezgodności przepisów prawa z Konstytucją. Wzorcami kontroli w postępowaniu inicjowanym wniesieniem skargi konstytucyjnej nie mogą być zatem przepisy umów międzynarodowych, w tym przepisy Konwencji oraz Paktu wskazanych w rozpatrywanej sprawie (zob. np. postanowienia TK z 18 kwietnia 2000 r., SK 2/99, OTK ZU nr 3/2000, poz. 92 oraz 31 maja 2005 r., SK 59/03, OTK ZU nr 5/A/2005, poz. 61 oraz wyrok TK z 6 października 2009 r., SK 46/07, OTK ZU 9/A/2009, poz. 132). Mając powyższe na uwadze, Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.