Postanowienie Ts 27/11

POSTANOWIENIE z dnia 21 lipca 2011 r. Sygn. akt Ts 27/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Piotr Tuleja, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej MKS Sp. z o.o. w sprawie zgodności: art. 217, art. 299, art. 47912 § 1 i art. 5055 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 22 stycznia 2011 r. MKS Sp. z o.o. (dalej: skarżąca) zarzuciła niezgodność art. 217, art. 299, art. 47912 § 1 i art. 5055 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarga została wniesiona w związku z następującym stanem faktycznym. Skarżąca wniosła powództwo o zapłatę kwoty 1 291,71 zł przeciwko kontrahentowi – innej spółce prawa handlowego. Wyrokiem z 25 maja 2010 r. Sąd Rejonowy w Tychach – Wydział VI Gospodarczy (sygn. akt GC 555/09/6) oddalił powództwo. Sąd Rejonowy uznał, że skarżąca nie udowodniła przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej w reżimie kontraktowym. Skarżąca wniosła apelację od tego orzeczenia, w której zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 6, art. 415 i art. 481 § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93, ze zm.; dalej: k.c.) oraz prawa procesowego – art. 217, art. 230, art. 231, art. 232, art. 379 § 5 i art. 47912 § 1 k.p.c. Wyrokiem z 12 października 2010 r. (sygn. akt XIX Ga 388/10) Sąd Okręgowy w Katowicach – XIX Wydział Gospodarczy Odwoławczy oddalił apelację. W ocenie skarżącej, niekonstytucyjność art. 299 i art. 217 § 2 k.p.c. polegać ma na tym, że czynią „pozornym prawo strony do obiektywnego i sprawiedliwego rozpoznania sprawy przed sądem”, a ponadto „materiał dowodowy powoływany przez stronę zgodnie z art. 6 k.c. może być przez sąd swobodnie by nie rzec dowolnie odrzucany w toku procesu”. Zdaniem skarżącej, art. 47912 § 1 i art. 5055 § 1 k.p.c. naruszają konstytucyjne prawo do sądu, gdyż ich powszechnie przyjęta wykładnia prowadzi do rozpoznawania spraw „bez względu na stan faktyczny i jedynie w zakresie materiału dowodowego złożonego w pozwie, sprzeciwie, ewentualnie odpowiedzi na sprzeciw”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Złożona skarga konstytucyjna nie spełnia warunków formalnych stawianych jej przez art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 47 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK), wobec czego nie może jej zostać nadany dalszy bieg. Zgodnie z art. 217 § 2 k.p.c. sąd pominie środki dowodowe, jeżeli okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione lub jeżeli strona powołuje dowody jedynie dla zwłoki. Natomiast art. 299 k.p.c. stanowi, że jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. Zakwestionowany art. 47912 § 1 k.p.c. ma następujące brzmienie: „w pozwie powód jest obowiązany podać wszystkie twierdzenia oraz dowody na ich poparcie pod rygorem utraty prawa powoływania ich w toku postępowania, chyba że wykaże, że ich powołanie w pozwie nie było możliwe albo że potrzeba powołania wynikła później. W tym przypadku dalsze twierdzenia i dowody na ich poparcie powinny być powołane w terminie dwutygodniowym od dnia, w którym powołanie ich stało się możliwe lub wynikła potrzeba ich powołania”. W myśl art. 5055 § 1 k.p.c. okoliczności faktyczne, zarzuty i wnioski dowodowe niezgłoszone w pozwie, odpowiedzi na pozew, na pierwszym posiedzeniu przeznaczonym na rozprawę lub w sprzeciwie od wyroku zaocznego mogą być rozpoznawane tylko wtedy, gdy strona wykaże, że nie mogła ich powołać wcześniej lub gdy potrzeba ich powołania wynikła później. 1. Podstawą wydania ostatecznego orzeczenia w sprawie skarżącej nie były kwestionowane przepisy. Zgodnie bowiem z art. 299 k.p.c. prezes spółki Marek Jarocki zeznawał w postępowaniu (s. 3 uzasadnienia wyroku Sądu Rejonowego z dnia 25 maja 2010 r.), a sąd, choć uznał te zeznania za odzwierciedlające rzeczywisty stan rzeczy, zauważył, że są one tak spójne z zeznaniami pracownika skarżącej spółki co do najdrobniejszych szczegółów, że aż niewiarygodne (s. 5 uzasadnienia powyższego orzeczenia). Ponadto, w apelacji od rozstrzygnięcia sądu I instancji skarżąca nie podniosła zarzutu naruszenia były art. 299 k.p.c. Zaś sprawa, w związku z którą wniesiono niniejszą skargę konstytucyjną, nie była rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, zatem nie mógł w niej znaleźć zastosowania art. 5055 § 1 k.p.c., znajdujący się w tytule VII „Postępowania odrębne”, dziale VI „Postępowanie uproszczone”. Świadczy o tym nie tylko sygnatura sprawy (GC, zamiast GCupr), ale także skład trzyosobowy sądu – podczas gdy w postępowaniu uproszczonym apelacja jest rozpoznawana w składzie jednoosobowym (art. 50510 § 1 k.p.c.). Nadto, sąd II instancji w uzasadnieniu wyroku z 12 października 2010 r. (s. 5 uzasadnienia) wskazał, że zarzuty naruszenia przepisów procesowych – art. 217, art. 47912 § 1 i art. 5055 § 1 k.p.c. – nie mogły być skutecznie podniesione w apelacji, ponieważ skarżąca nie złożyła zastrzeżenia do protokołu w trybie art. 162 zdanie pierwsze k.p.c., co zasadniczo skutkuje, w myśl zdania drugiego art. 162 k.p.c., utratą prawa powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania. Na podstawie art. 79 Konstytucji i art. 47 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK należało odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej, gdyż w oparciu o zaskarżone przepisy nie zostało wydane ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie skarżącej. 2. Szczegółowy wywód zawarty w skardze konstytucyjnej odnosi się do okoliczności sprawy i wskazuje, że przyjęcie niekorzystnego dla skarżącej stanowiska przez sądy orzekające w jej sprawie prowadzi do ograniczenia jej konstytucyjnych praw i wolności. Oceniwszy postawione zarzuty, należy uznać, że przedmiotem skargi konstytucyjnej jest przede wszystkim przyjęcie w sprawie skarżącej takiej wykładni zaskarżonych przepisów i dokonanie ich subsumpcji do stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji oddalenie powództwa. Tym samym niniejsza skarga jest w istocie skargą na stosowanie prawa, zaś stosowanie prawa przez sądy – choćby nawet błędne – pozostaje poza kognicją Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok TK z 21 grudnia 2004 r., SK 19/03 OTK ZU nr 11/A/2004, poz. 118). Należy podkreślić, że „skarga konstytucyjna wedle Konstytucji nie jest skargą »na rozstrzygnięcie«, lecz skargą »na przepis«. Gdy przyczyną zarzucanego naruszenia jest niekonstytucyjne zastosowanie lub zinterpretowanie przepisu zgodnego z Konstytucją – skarga nie służy. To kształtuje w szczególny sposób dowodowe powinności skarżącego: nawet bowiem wykazanie istnienia związku koniecznego (typu conditio sine qua non) między zarzucanym naruszeniem wolności (praw) konstytucyjnych a rozstrzygnięciem, które ów skutek spowodowało, nie jest tożsame z dowodem, że przyczyną zarzucanego naruszenia jest niekonstytucyjność samego przepisu będącego prawną podstawą rozstrzygnięcia. Niezbędne jest bowiem wykazanie, że związek ten istnieje między brakiem konstytucyjności przepisu a naruszeniem prawa lub wolności” (wyrok TK z 15 października 2002 r., SK 6/02, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 65). 3. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 26 lutego 2006 r., SK 89/06 (OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 7) orzekł zgodność art. 47912 § 1 k.p.c. z art. 45 ust. 1 Konstytucji i stwierdził w uzasadnieniu, że „kwestionowany w niniejszej sprawie system prekluzji dowodowej nie ogranicza dojścia do prawdy oraz prawa stron do obrony. W sposób wprawdzie rygorystyczny, ale uzasadniony istotą i celami procesu sądowego, określa on jedynie ramy czasowe, w których pozwany powinien przedstawić wszystkie środki obrony. Wymaga od strony (profesjonalisty) staranności i umiejętności przewidywania ryzyka procesowego. Oceniając konstytucyjność kwestionowanej regulacji, nie można tracić z pola widzenia, że jest ona uzupełniona elementami dyskrecjonalnej władzy sędziego, pozwalającej na przyjęcie i rozpoznanie spóźnionych twierdzeń o faktach, a także wniosków dowodowych i zarzutów, jeżeli strona nie mogła przedstawić ich wcześniej albo potrzeba ich przedstawienia powstała później. Jak dowodzi (…) analiza wybranego orzecznictwa Sądu Najwyższego, wskazywane przez skarżących ewentualne naruszenia prawa do rzetelnej procedury nie wynikają z samej treści kwestionowanego przepisu. Treść art. 47912 § 1 k.p.c. pozwala przyjąć taką interpretację, która umożliwia elastyczne jego stosowanie w praktyce sądowej, odpowiednio do okoliczności konkretnych spraw i podejmowanych przez strony działań procesowych. Prekluzja dowodowa wiąże bowiem strony, nie zaś sąd; jakkolwiek zarazem kontrolowany przepis nie wyklucza w sferze stosowania prawa – w zakresie, w jakim zakłada korzystanie z dyskrecjonalnej władzy sędziego – możliwości nadmiernej obiektywizacji przez sędziego miernika staranności dowodowej ciążącej na stronie (jej pełnomocniku)”. Choć przedmiotem kontroli w sprawie SK 89/06 był art. 47912 § 1 k.p.c. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 42 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego, ustawy o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz ustawy o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 48, poz. 554 oraz z 2003 r. Nr 24, poz. 201 i Nr 109, poz. 1036), obowiązującym do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 235, poz. 1699), to powyższe uwagi mają znaczenie ogólne, odnoszą się bowiem do systemu prekluzji dowodowej, który wiąże strony, nie zaś sąd, gdyż rozpoznający sprawę organ ma możliwość – pozostawioną jednak uznaniu sędziowskiemu – dopuścić sprekludowany dowód z urzędu. Z przedstawionych wyżej powodów Trybunał Konstytucyjny, na podstawie art. 79 Konstytucji i art. 47 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 49 w zw. z art. 36 ust. 3 ustawy o TK, odmówił nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.