Postanowienie Ts 25/08

POSTANOWIENIE z dnia 8 grudnia 2009 r. Sygn. akt Ts 25/08 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Andrzej Rzepliński, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Mariusza i Jarosława Sz. o zbadanie zgodności: art. 870 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 2, art. 32 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE 1. Dnia 15 stycznia 2008 r. Mariusz i Jarosław Sz. (dalej: skarżący) wnieśli skargę konstytucyjną, w której domagają się zbadania przez Trybunał Konstytucyjny zgodności art. 870 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) z art. 2, art. 32 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl zaskarżonego przepisu wierzyciel lub dłużnik mogą zaskarżyć udzielenie przybicia w cywilnym postępowaniu egzekucyjnym, w razie naruszenia przepisów o publicznym charakterze licytacji, o najniższej cenie nabycia i o wyłączeniu od udziału w przetargu. Skarga powinna być zgłoszona do protokołu licytacji. Nie ma skargi na udzielenie przybicia ruchomości ulegających szybkiemu zepsuciu. Wątpliwości konstytucyjne dotyczą tej normy w zakresie, w jakim uniemożliwia ona zaskarżenie postanowienia sądu rejonowego oddalającego skargę na czynność komornika wierzycielowi, który w wyniku naruszenia przez komornika przepisów o publicznym charakterze licytacji i o wyłączeniu od udziału w przetargu, nie był obecny na licytacji. Zdaniem skarżących norma ta narusza prawo do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1 Konstytucji) oraz prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Realizacja tych praw, jak podkreślają skarżący, stanowi jedną z przesłanek uznania Rzeczypospolitej Polskiej za demokratyczne państwo prawne, urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej, w tym zasadę równości (art. 2 Konstytucji), a ich ograniczenia mogą być ustanawiane tylko wtedy, gdy są one konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego bądź dla ochrony środowiska, zdrowia, moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Nie mogą również naruszać istoty wolności i praw (art. 31 ust. 3 Konstytucji). Naruszenie zasady zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa skarżący upatrują w braku dwuinstancyjnej kontroli sądu działań komornika, którym wierzyciel zarzuca naruszenie przepisów o publicznym charakterze licytacji i o wyłączeniu od udziału w przetargu. Sprawia to, zdaniem skarżących, że postępowanie egzekucyjne w zaskarżonym zakresie pozbawione jest przejrzystości i pozostaje całkowicie niejasne dla strony, która w nieuzasadniony sposób zostaje wyłączona od udziału w licytacji. Skarżący podnieśli ponadto, że art. 870 § 1 k.p.c. pozostaje w sprzeczności z art. 767 § 4 k.p.c. i tym samym narusza zasadę prawidłowej legislacji, która wymaga, aby przepisy formułowane były w sposób poprawny, precyzyjny i jasny, zwłaszcza wówczas, gdy chodzi o konstytucyjnie zagwarantowane wolności i prawa. W ocenie skarżących, brzmienie zaskarżonego przepisu, wymagające, aby skarga na udzielenie przybicia została zgłoszona do protokołu licytacji, narusza prawo wierzyciela do sądu. Wierzyciel, który wskutek naruszenia przepisów o terminie licytacji nie był na niej obecny, nie może dopełnić tej przesłanki. Tym samym – w myśl stanowiska skarżących – zaskarżony przepis w ogóle nie chroni wierzyciela przed najbardziej dla niego dotkliwymi naruszeniami procedury przez komornika. Skarżący wskazali, że niezależnie od wagi zarzucanych komornikowi naruszeń skarga wniesiona przez wierzyciela po zamknięciu protokołu licytacji zostanie przez sąd odrzucona albo – tak jak w ich sprawie – sąd rozpozna ją na zasadach ogólnych (art. 767 k.p.c.), co pozbawi stronę możliwości wniesienia zażalenia do sądu drugiej instancji, „a od sądu rejonowego – nie będzie wymagało uzasadnienia”. Art. 870 § 1 k.p.c. – zdaniem skarżących – dyskryminuje również wierzyciela, którego komornik bezpodstawnie pozbawił prawa uczestnictwa w licytacji. Narzucenie przez zaskarżony przepis „sztucznego” – jak twierdzą skarżący – wymogu terminu do złożenia skargi na udzielenie przybicia jest sprzeczne z art. 767 § 4 k.p.c., który umożliwia stronie postępowania egzekucyjnego wniesienie skargi na czynność komornika w terminie tygodniowym od dnia czynności albo od dnia zawiadomienia o dokonaniu czynności „w sytuacji, w której prawo strony zostało przez czynności komornika naruszone bądź zagrożone”. 2. Skarżący wnieśli skargę konstytucyjną w związku z postanowieniem Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z 21 września 2007 r. (sygn. akt V Cz 426/07) o oddaleniu zażalenia skarżących na postanowienie Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim z 29 czerwca 2007 r. (sygn. akt VIII Co 5174/06) o odrzuceniu ich zażalenia na postanowienie sądu w zakresie oddalającym skargę na obwieszczenie o licytacji znaku towarowego i oddalającym skargę na udzielenie przybicia. W uzasadnieniu Sąd Okręgowy wskazał, że postanowienie sądu rozstrzygające skargę na czynność komornika w zakresie obwieszczenia o licytacji znaku towarowego i na udzielenie przybicia tego znaku nie podlega zaskarżeniu na podstawie art. 394 § 1 i art. 767 § 3 k.p.c. Sąd przyjął, że postanowienie tej treści nie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie i dlatego nie podlega zaskarżeniu. 3. Zarządzeniem sędziego Trybunału z 25 lutego 2008 r. skarżący zostali wezwani do uzupełnienia braków formalnych skargi konstytucyjnej przez wskazanie ostatecznego orzeczenia, w rozumieniu art. 79 ust. 1 Konstytucji, wydanego w sprawie skarżących, wskazanie daty jego doręczenia oraz wyjaśnienie, w jakim zakresie zaskarżony przepis stanowił podstawę wskazanego powyżej orzeczenia. 4. W odpowiedzi na to zarządzenie skarżący nadesłali do Trybunału 7 marca 2008 r. pismo, w którym zmodyfikowali skargę konstytucyjną, zaskarżając jako niezgodne z Konstytucją art. 870 § 1 i 2 k.p.c. w zw. z art. 767 § 3 k.p.c. (obecnie art. 7674 k.p.c.) w zakresie pozbawienia wierzyciela lub dłużnika nieobecnego na licytacji prawa zaskarżenia postanowienia sądu oddalającego skargę na czynność komornika w sytuacji, w której wierzyciel lub dłużnik nie został powiadomiony o terminie licytacji. Jako wzorce konstytucyjne skarżący wskazali art. 2, art. 32 ust. 1 w zw. z art. 2 i art. 31 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 w zw. z art. 78, art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji. Uzasadniając zarzut niezgodności powyższej normy z Konstytucją, skarżący podnieśli, że skarga na udzielenie przybicia wierzyciela nieobecnego na licytacji, jako niewniesiona do protokołu, nie wchodzi w zakres zastosowania art. 870 § 2 k.p.c. Brak odrębnej podstawy do zażalenia postanowienia o oddaleniu skargi w związku z treścią art. 7674 k.p.c. (wcześniej art. 767 § 3 k.p.c.) skutkuje niemożnością zaskarżenia powyższego postanowienia przez wierzyciela nieobecnego na licytacji na skutek braku poinformowania przez komornika o jej terminie. Taka sytuacja – w ocenie skarżących – stanowi lukę konstrukcyjną w systemie prawa, ponieważ pozbawia wierzyciela konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. W wykonaniu zarządzenia wzywającego do usunięcia braków formalnych skargi konstytucyjnej skarżący wskazali, że ostatecznym orzeczeniem w ich sprawie jest postanowienie Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z 21 września 2007 r. (sygn. akt V Cz 426/07) o oddaleniu zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim z 29 czerwca 2007 r. (sygn. akt VIII Co 5174/06) o odrzuceniu zażalenia na postanowienie Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim z 23 maja 2007 r. (sygn. akt VIII Co 5174/06). Orzeczenie to zostało doręczone skarżącym 15 października 2007 r. Zaskarżone przepisy stanowiły – zdaniem skarżących – jego podstawę w ten sposób, że ze względu na treść art. 767 § 3 k.p.c. (obecnie art. 7674 k.p.c.) stwierdzono niedopuszczalność zaskarżenia postanowienia o oddaleniu skargi na udzielenie przybicia przez wierzyciela nieobecnego na licytacji (art. 870 § 1 k.p.c.), odmawiając zastosowania w stosunku do niego art. 870 § 2 k.p.c. W związku z tym, skarżący wskazali, że podstawą ostatecznego orzeczenia był brak w zaskarżonych przepisach podstawy prawnej do zaskarżenia postanowienia o oddaleniu skargi na udzielenie przybicia przez wierzyciela nie z własnej winy nieobecnego na licytacji; luka ta nie została przez orzekający w sprawie sąd uzupełniona w drodze funkcjonalnej czy systemowej wykładni art. 870 § 2 k.p.c. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: 1. Zasady wnoszenia skargi konstytucyjnej, o której mowa w art. 79 ust. 1 Konstytucji, określa ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). Art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK zobowiązuje skarżącego do dokładnego określenia ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach określonych w Konstytucji i w stosunku do którego skarżący domaga się stwierdzenia niezgodności z Konstytucją. 2. Skarżący, wezwani zarządzeniem sędziego Trybunału do wskazania ostatecznego orzeczenia w ich sprawie, stwierdzili, że taki charakter ma postanowienie Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z 21 września 2007 r. (sygn. akt V Cz 426/07). Nie ulega jednakże wątpliwości – w świetle jego uzasadnienia – że nie zostało ono wydane na podstawie wskazanego w skardze konstytucyjnej jako przedmiot zaskarżenia art. 870 § 1 k.p.c. Sądy zastosowały bowiem inny niż określony w nim tryb rozpoznania wniesionej przez skarżących skargi na czynność komornika; odrzucenie ich zażalenia uzasadniała natomiast treść art. 394 § 1 i art. 767 § 3 k.p.c. 3. Kwestionowane przez skarżących zagadnienie zgłoszenia skargi na czynność komornika do protokołu licytacji nie stanowiło przedmiotu orzekania w postępowaniu, w związku z którym skarżący wnieśli skargę konstytucyjną. Tym samym wskazane przez nich postanowienie nie spełnia przesłanki orzeczenia wydanego na podstawie zaskarżonego przepisu określonej w art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK i dlatego odmowa nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest uzasadniona. Powyższej oceny nie może zmienić modyfikacja przedmiotu zaskarżenia, dokonana przez skarżących w piśmie nadesłanym do Trybunału 3 marca 2008 r., polegająca na wskazaniu jako zaskarżonej normy „art. 870 § 1 i § 2 k.p.c. w zw. z art. 767 § 3 k.p.c. (obecnie art. 7674 k.p.c.)”. Skarżący nie byli wzywani zarządzeniem sędziego Trybunału do dokładnego określenia przedmiotu zaskarżenia. Uzupełnienie przedmiotu zaskarżenia z inicjatywy skarżących zostało natomiast dokonane z przekroczeniem terminu określonego w art. 46 ust. 1 ustawy o TK. Trzymiesięczny termin biegnący od daty doręczenia skarżącemu prawomocnego rozstrzygnięcia wyznacza bowiem okres nie tylko do formalnego wniesienia skargi konstytucyjnej, lecz – przede wszystkim – przedstawienia zarzutu niekonstytucyjności. W konsekwencji po jego upływie niedopuszczalne są zmiana lub uzupełnienie skargi konstytucyjnej (por. wyrok TK z 14 grudnia 2005 r., SK 61/03, OTK ZU nr 11/A/2005, poz. 136). Z powyższych względów, działając na podstawie art. 46 ust. 1 i art. 47 ust. 1 pkt 1 oraz art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK, należało odmówić skardze konstytucyjnej nadania dalszego biegu.