Postanowienie Ts 182/09

POSTANOWIENIE z dnia 14 marca 2011 r. Sygn. akt Ts 182/09 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Maria Gintowt-Jankowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej Małgorzaty Z. o zbadanie zgodności: art. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr z 2007 r. Nr 21, poz. 123) z art. 2 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 lipca 2009 r. skarżąca zarzuciła, że art. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 2006 r. o zmianie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2007 r. Nr 21, poz. 123; dalej: ustawa o zmianie u.k.s.c.), rozumiany w ten sposób, że w sprawach wszczętych przed 2 marca 2006 r. do wnoszenia środków odwoławczych – także od orzeczeń wydanych po 10 marca 2007 r. – stosuje się przepisy ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594; ze zm.; dalej: u.k.s.c.) w brzmieniu obowiązującym przed 10 marca 2007 r., jest niezgodny z art. 2 i art. 78 Konstytucji. Zgodnie z zaskarżonym przepisem, do spraw wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Skargę konstytucyjną skarżąca wniosła w związku z następującym stanem faktycznym. Postanowieniem z 6 lutego 2009 r. (sygn. akt I C 3/04) Sąd Okręgowy w Gdańsku odrzucił jej apelację z powodu nieuiszczenia opłaty podstawowej. Zażalenie skarżącej na to postanowienie Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił postanowieniem z 16 kwietnia 2009 r. (sygn. akt I ACz 372/09). W ocenie skarżącej normy zawartej w zaskarżonym art. 2 ustawy o zmianie u.k.s.c. nie sposób pogodzić z zasadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa, wywiedzioną z art. 2 Konstytucji. Skarżąca argumentuje, że trudno dopatrzyć się uzasadnienia dla rozszerzenia w czasie obowiązywania regulacji, która okazała się niedoskonała. Podnosi, że interpretacja zaskarżonego przepisu prezentowana przez Sąd Najwyższy stanowi wybór jednej z – jej zdaniem co najmniej trzech – możliwości, a tym samym zaskarżona norma nie spełnia w niezbędnym stopniu rygorów dostatecznej określoności. Zdaniem skarżącej, w prawie procesowym regulacje o charakterze intertemporalnym powinny realizować postulat poszanowania uzasadnionych oczekiwań mających źródło w dawnym prawie, zasadę ochrony interesów w toku oraz zasadę przewidywalności prawa. Tymczasem w jej sprawie przepisy o opłacie podstawowej nie obowiązywały ani w chwili wnoszenia przez nią powództwa, ani w chwili podjęcia decyzji o zaskarżeniu wyroku sądu pierwszej instancji. Ponadto – jak wskazuje – interpretacja zaskarżonego przepisu nie była jej znana, gdyż odnoszące się do niego orzecznictwo Sądu Najwyższego nie było publikowane w urzędowych zbiorach. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 78 Konstytucji, skarżąca wskazała, że została zwolniona od ponoszenia kosztów sądowych w całości i dysponuje niską rentą inwalidzką. Podniosła, że w wyniku zastosowanej interpretacji art. 2 ustawy o zmianie u.k.s.c. została pozbawiona prawa do rozpoznania jej sprawy przez sąd drugiej instancji, co w sposób pośredni (ale faktyczny) narusza prawo do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Zarządzeniem sędziego Trybunału z 13 maja 2010 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braku formalnego skargi konstytucyjnej przez określenie sposobu naruszenia prawa do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji przez orzeczenie wydane na podstawie art. 2 ustawy o zmianie u.k.s.c. W piśmie nadesłanym w wykonaniu tego zarządzenia skarżąca oświadczyła, że prawo to zostało naruszone przez uzależnienie rozpoznania jej apelacji od uiszczenia opłaty podstawowej wynikającej z uchylonych art. 14 ust. 2 i art. 100 ust. 2 u.k.s.c., mimo zwolnienia jej od ponoszenia kosztów sądowych w całości w sprawie wszczętej przed dniem wejścia w życie u.k.s.c. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna stanowi – w myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji – szczególny środek ochrony konstytucyjnych praw i wolności, jeżeli zostały one naruszone przez wydanie ostatecznego orzeczenia na podstawie zaskarżonej normy. Obowiązek wskazania naruszonych praw lub wolności oraz określenia sposobu ich naruszenia nakłada na skarżącego art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK). W myśl art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK skarżący powinien także wskazać normę, której zastosowanie – w jego ocenie – doprowadziło do opisywanego przez niego naruszenia praw podmiotowych. Trybunał stwierdza, że skarżąca – mimo wezwania jej o uzupełnienie braku formalnego skargi konstytucyjnej – nie dochowała powyższych wymogów. W odniesieniu do art. 2 Konstytucji Trybunał w swoim orzecznictwie przyjmuje, że nie jest wprawdzie wykluczona możliwość wyprowadzenia z zawartych w nim zasad nowych praw lub wolności, jednak muszą one wówczas odpowiadać rygorom stawianym konstytucyjnym prawom podmiotowym. Obejmuje to obowiązek bardzo dokładnego określenia zarówno adresata konstytucyjnego prawa podmiotowego, jak i jego całej sytuacji prawnej powiązanej z możnością wyboru sposobu zachowania się. Zasad prawidłowej legislacji – w tym zasad przewidywalności prawa i określoności przepisów, wskazanych przez skarżącą – nie można uznać za nowe, sprecyzowane prawa konstytucyjne wywiedzione z treści art. 2 Konstytucji. W ocenie Trybunału art. 2 ustawy zmieniającej u.k.s.c. nie stanowił natomiast źródła naruszenia – we wskazany przez skarżącą sposób – jej prawa podmiotowego do zaskarżania orzeczeń wydanych w pierwszej instancji. Skarżąca – jak oświadczyła w piśmie nadesłanym w wykonaniu zarządzenia sędziego Trybunału – wiąże poniesiony przez nią uszczerbek z koniecznością uiszczenia opłaty podstawowej od apelacji określonej w art. 14 ust. 2 i art. 100 ust. 2 u.k.s.c. Obowiązek ten został na nią jednak nałożony nie przez art. 2 ustawy zmieniającej u.k.s.c., lecz – skoro postępowanie zostało wszczęte przed wejściem w życie u.k.s.c. – przez art. 149 ust. 1 u.k.s.c., w myśl którego dotychczasowe przepisy o kosztach sądowych (uchylona ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 13 czerwca 1967 r., Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 88, ze zm.; dalej: u.k.s.c. z 1967 r., nieprzewidująca instytucji opłaty podstawowej) stosuje się do czasu zakończenia postępowania w danej instancji. Odnosząc się do obowiązku uiszczenia opłaty podstawowej, Trybunał zwraca uwagę, że w wyroku z 17 listopada 2008 r. (SK 33/07, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 154) stwierdził już zgodność art. 14 ust. 2 i art. 100 ust. 2 u.k.s.c. z art. 2, art. 31 ust. 3, art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji. W kontekście zarzutów stawianych przez skarżącą należy przy tym podkreślić, że oceny konstytucyjności tych regulacji Trybunał dokonywał w oparciu o leżący u podstaw skargi konstytucyjnej stan faktyczny, w którym skarżący – tak jak w niniejszej sprawie – uzyskał zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w całości na podstawie u.k.s.c. z 1967 r. W uzasadnieniu przywołanego wyroku Trybunał stwierdził, że w przypadku opłaty podstawowej nie można mówić o ograniczeniu dostępu do sądu przez nadmierne bariery ekonomiczne. Utrzymanie obowiązywania zgodnych z Konstytucją przepisów – w tym świetle – nie może być postrzegane per se jako naruszenie praw podmiotowych. Z powyższych względów, działając na podstawie art. 47 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz art. 36 ust. 3 w zw. z art. 49 ustawy o TK, należało odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.