Postanowienie Ts 134/12

582/6/B/2013 POSTANOWIENIE z dnia 18 października 2013 r. Sygn. akt Ts 134/12 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Maria Gintowt-Jankowicz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej S.M. w sprawie zgodności: art. 3989 § 1 pkt 4 oraz art. 3989 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) z art. 42 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. UZASADNIENIE W skardze konstytucyjnej z 4 czerwca 2012 r. S.M. (dalej: skarżący) stawia zarzut, że art. 3989 § 1 pkt 4 i art. 3989 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) naruszają art. 42 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona w związku z następującą sprawą. Wyrokiem z 29 grudnia 2009 r. (sygn. akt IV U 309/09) Sąd Okręgowy we Włocławku – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił odwołanie skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Toruniu z 23 stycznia 2009 r. (znak: 560100/400/1/DEC/2009/AKU). Wyrokiem z 17 maja 2011 r. (sygn. akt AUa 1748/10) Sąd Apelacyjny – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Gdańsku oddalił apelację skarżącego. Postanowieniem z 3 lutego 2012 r. (sygn. akt II UK 260/11) Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Powyższe rozstrzygnięcie zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 5 marca 2012 r. Sędzia Trybunału Konstytucyjnego w zarządzeniu z 4 października 2012 r. (doręczonym 9 października 2012 r.) wezwał pełnomocnika skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi przez wskazanie, jakie konstytucyjne wolności lub prawa skarżącego wyrażone w art. 42 ust. 3 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji zostały naruszone oraz określenie sposobu tego naruszenia. Skarżący odniósł się do zarządzenia w piśmie z 15 października 2012 r. Naruszenie przysługujących mu konstytucyjnych praw tj. domniemania niewinności, oraz prawa do rozpoznania sprawy przez bezstronny sąd (Sąd Najwyższy), skarżący upatruje: po pierwsze, w ogólnikowym ujęciu przesłanek przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej; po drugie, w braku „ustawowego wymogu sporządzenia przez Sąd Najwyższy uzasadnienia orzeczenia”; po trzecie, w uniemożliwieniu skarżącemu udziału w rozprawie. Nadto, skarżący krytycznie odnosi się do postanowienia Sądu Najwyższego oraz orzeczeń poprzedzających odmowę rozpoznania skargi kasacyjnej. W piśmie procesowym z 15 października 2012 r. skarżący zarzucił naruszenie niepowoływanego w skardze art. 45 ust. 2 Konstytucji (zasada jawności postępowania), całkowicie pominął zaś wskazany jako wzorzec kontroli art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: Skarga konstytucyjna jest szczególnym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Ma ona gwarantować, że obowiązujące w systemie prawa akty normatywne nie będą stanowiły źródła naruszeń tych wolności lub praw. W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej winien być przepis ustawy lub innego aktu normatywnego będący podstawą ostatecznego orzeczenia o prawach skarżącego. Skarga konstytucyjna jest skargą „na przepis”, a nie na orzeczenie wydane przez sąd, Trybunał Konstytucyjny nie jest zaś kolejną instancją, ale sądem prawa. Aby skarga konstytucyjna spełniała przesłanki nadania jej dalszego biegu, skarżący musi w niej wykazać, że źródłem naruszenia jego konstytucyjnych praw i wolności jest norma prawna, a nie jej subsumpcja do określonego stanu faktycznego. Tymczasem zarzuty sformułowane w rozpatrywanej skardze, choć formalnie skierowane przeciwko wskazanej w petitum skargi normie, de facto w większości odnoszą się do wadliwego –w ocenie skarżącego – rozpoznania jego sprawy przez sądy powszechne oraz Sąd Najwyższy. Naruszenie zasady domniemania niewinności (art. 42 ust. 3 Konstytucji) skarżący łączy nie z treścią zakwestionowanych w skardze przepisów, lecz ze skutkiem – wydanych w jego sprawie orzeczeń, w tym postanowienia Sądu Najwyższego odmawiającego przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej. W orzecznictwie Trybunału wielokrotnie podkreślano, że „przedmiotem badania Trybunału Konstytucyjnego nie są akty stosowania prawa, a więc orzeczenia lub ostateczne decyzje zapadłe w indywidualnych sprawach, lecz akty normatywne, na podstawie których rozstrzygnięcia te zostały wydane (…) Trybunał Konstytucyjny jest powołany do orzekania w sprawach zgodności z Konstytucją aktów normatywnych, w celu wyeliminowania z systemu prawnego przepisów prawa niezgodnych z Konstytucją. Nie należy natomiast do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego kontrola prawidłowości ustaleń sądu, ani też sprawowanie kontroli co do sposobu wykładni obowiązujących przepisów, ich stosowania lub niestosowania przez sądy orzekające w indywidualnych sprawach” (wyrok z 1 lutego 2005 r., SK 62/03, OTK ZU nr 2/A/2005, poz. 11). Niezależnie od powyższego Trybunał stwierdza, że skarżący nie wskazał sposobu naruszenia przysługujących mu praw. Część zarzutów skargi cechuje również oczywista bezzasadność. Skarżący zakwestionował art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., który stanowi: „Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: (…) skarga jest oczywiście uzasadniona” oraz § 2 tego przepisu: „o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania Sąd Najwyższy orzeka na posiedzeniu niejawnym”. Trybunał przypomina, że prawo do rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy nie jest prawem gwarantowanym konstytucyjnie. Tym samym w postępowaniu zainicjowanym wniesieniem skargi kasacyjnej nie obowiązują standardy takie, jakie gwarantuje art. 45 ust. 1 Konstytucji w postępowaniu przed sądem pierwszej i drugiej instancji. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że zarówno z Konstytucji, jak i z przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności wynika, że standardem minimalnym odnoszącym się do postępowania sądowego jest dwuinstancyjność. Wszystko, co ponad ten standard wykracza, włącznie z instytucją kasacji i sposobem jej ukształtowania, jest naddatkiem, podwyższeniem standardu minimalnego. Przepisy k.p.c. nie muszą zatem zapewniać stronom prawa do rozpatrzenia sprawy przez Sąd Najwyższy, a możliwość odwołania się do trzeciej instancji wykracza poza konstytucyjne minimum. Oznacza to, że stronie nie przysługuje roszczenie do państwa o takie ukształtowanie obowiązujących przepisów, które zapewniałyby jej rozpoznanie każdej sprawy przez Sąd Najwyższy (por. wyroki TK z: 10 lipca 2000 r., SK 12/99, OTK ZU nr 5/2000, poz. 143; 17 maja 2004 r., SK 32/03, OTK ZU nr 5/A/2004, poz. 44; 6 października 2004 r., SK 23/02, OTK ZU nr 9/A/2004, poz. 89; 31 marca 2005 r., SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 29; 16 stycznia 2006 r., SK 30/05, OTK ZU nr 1/A/2006, poz. 2). W związku z tym tryb rozpoznania skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, może różnić się od trybu rozpoznania zażalenia i apelacji. Przejawem tych różnic może być również wyłączenie osobistego udziału skarżącego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. Nadto, należy stwierdzić, że wskazany w piśmie procesowym art. 45 ust. 2 Konstytucji nie jest właściwą podstawą skargi do oceny konstytucyjności art. 3989 § 2 k.p.c. z dwóch powodów. Po pierwsze, przepis ten nie dotyczy jawności postępowania w znaczeniu jawności dla stron. W świetle art. 45 ust. 2 Konstytucji, przez wymóg jawnego rozpatrzenia sprawy należy rozumieć obowiązek zapewnienia publiczności możliwości wstępu na rozprawę sądową (zob. wyrok TK z 11 czerwca 2002 r., SK 5/02, OTK ZU nr 4/2002, poz. 41). Jawność dla stron wynika natomiast z art. 45 ust. 1 ustawy zasadniczej i jest przejawem rzetelnej procedury, także w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. Rozpatrywana skarga konstytucyjna nie zawiera jednakże właściwego – stosownie art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – uzasadnienia sposobu naruszenia art. 45 ust. 1 Konstytucji. Po drugie, trzeba nadmienić, że art. 45 ust. 2 Konstytucji – jako wzorzec kontroli – został przez skarżącego wskazany z przekroczeniem trzymiesięcznego terminu określonego w art. 46 ust. 1 ustawy o TK. Sformułowany w badanej skardze zarzut braku „ustawowego wymogu sporządzenia przez Sąd Najwyższy uzasadnienia orzeczenia” jest oczywiście bezzasadny. Należy zauważyć, że wyrokiem z 30 maja 2007 r. (SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53) Trybunał orzekł, iż art. 3989 § 2 zdanie drugie k.p.c. jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 77 ust. 2 Konstytucji. W konsekwencji stwierdzenia niekonstytucyjności tego przepisu, z dniem ogłoszenia sentencji wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw, tj. 15 czerwca 2007 r., nastąpiła utrata jego mocy obowiązującej. Przepis, uznany przez Trybunał za niekonstytucyjny stanowił odstępstwo od ogólnej zasady uzasadniania orzeczeń sądowych wyrażonej w art. 387 § 1 k.p.c. Derogowanie art. 3989 § 2 zdanie drugie k.p.c. (normy szczególnej) spowodowało powrót do uregulowania o charakterze ogólnym. W rezultacie – wobec utraty mocy obowiązującej przez przepis uznany w sprawie o sygn. SK 68/06 za niekonstytucyjny – ogólna reguła uzasadniania orzeczeń objęła także postanowienia Sądu Najwyższego o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W obecnym stanie prawnym obowiązek sporządzenia uzasadnienia postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z art. 387 § 1 k.p.c., który – z mocy art. 39821 k.p.c. – znajduje odpowiednie zastosowanie także w tym postępowaniu. Jak przyjmuje się w doktrynie, motywy rozstrzygnięcia sądu mogą być jednak ograniczone do niezbędnego minimum. Nie jest to bowiem uzasadnienie orzeczenia wydawanego po przeprowadzeniu zwykłego postępowania związanego z rozpoznaniem skargi kasacyjnej, lecz wyłącznie wstępnej kontroli tego nadzwyczajnego środka zaskarżenia (zob. T. Wiśniewski, [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, t. 2, red. H. Dolecki, T. Wiśniewski, wyd. Lex, Warszawa 2010). Należy również zwrócić uwagę, że w wyroku w sprawie o sygn. SK 68/06 Trybunał uznał, iż powodem niekonstytucyjności instytucji przedsądu była jedynie kumulacja kilku nieproporcjonalnych ograniczeń wyłączających obowiązek informacyjny Sądu Najwyższego. Wymaga zatem przypomnienia, że z perspektywy konstytucyjnej niemożliwy do zaakceptowania jest stan wyłączający wszelkie możliwe instrumenty zapewniające przejrzystość orzekania, tj. zarówno obowiązek uzasadniania postanowień o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i orzekanie w tej sprawie na posiedzeniu niejawnym. Jak wyjaśniono wyżej, jedna z przesłanek – brak uzasadnienia – została usunięta z obrotu prawnego. Ze względu na powyższe, Trybunał na podstawie art. 49 w związku z art. 39 ust. 1 pkt 1, art. 47 ust. 1 pkt 2 i art. 36 ust. 3 ustawy o TK, orzekł jak w sentencji.