Sygn. akt: KIO 716/24
WYROK
Warszawa, dnia 21 marca 2024 r.
Krajowa Izba Odwoławcza - w składzie:
Przewodnicząca:Katarzyna Odrzywolska
Protokolant:
Oskar Oksiński
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2024 r. w Warszawie odwołania wniesionego do Prezesa Krajowej Izby
Odwoławczej w dniu 4 marca 2024 r. przez wykonawcę Advatech Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu
w postępowaniu prowadzonym przez zamawiającego, którym jest Centrum Informatyki Resortu Finansów z siedzibą w
Radomiu
przy udziale uczestnika po stronie zamawiającego wykonawcy Decsoft S.A. z siedzibą w Warszawie
orzeka:
1.oddala odwołanie;
2.kosztami postępowania obciąża wykonawcę Advatech Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu, i:
2.1.zalicza w poczet kosztów postępowania odwoławczego kwotę 15 000 zł 00 gr (słownie: piętnaście tysięcy
złotych zero groszy) uiszczoną przez wykonawcę Advatech Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu tytułem wpisu
od odwołania.
Na orzeczenie - w terminie 14 dni od dnia jego doręczenia - przysługuje skarga za pośrednictwem Prezesa Krajowej Izby
Odwoławczej do Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Zamówień Publicznych.
Przewodnicząca:……………………………………….
Sygn. akt: KIO 716/24
Uzasadnie nie
Centrum Informatyki Resortu Finansów z siedzibą w Radomiu(dalej: „zamawiający”) prowadzi, na podstawie przepisów
ustawy z dnia 11 września 2019 roku - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1605 ze zm.) - dalej:
„ustawa Pzp” postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego pn. Usługa Asysty Technicznej i Konserwacji dla
Oprogramowania firmy Oracle; numer postępowania nadany przez zamawiającego: P N/69/23/GD YP(dalej
„postępowanie” lub „zamówienie”), o wartości szacunkowej powyżej progów unijnych, o których mowa w art. 3 ustawy
Pzp.
Ogłoszenie o zamówieniu zostało opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej pod numerem:
246/2023 00775611-2023 w dniu 21 grudnia 2023 r.
W dniu 21 lutego 2024 r. zamawiający poinformował wykonawców o wyborze, jako najkorzystniejszej w
postępowaniu, oferty złożonej przez wykonawcę Decsoft S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej „Decsoft” lub
„przystępujący”).
W dniu 4 marca 2024 r. przez wykonawcę Advatech Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu (dalej „odwołujący”)
zostało wniesione odwołanie wobec dokonania wyboru, jako najkorzystniejszej, oferty złożonej przez Decsoft pomimo, iż
przedmiotowa oferta powinna zostać odrzucona a wykonawca podlega wykluczeniu z postępowania.
Odwołujący zarzucił zamawiającemu naruszenie poniższych przepisów:
1.art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy Pzp w zw. z art. 16 pkt 1 ustawy Pzp poprzez zaniechanie dokonania odrzucenia oferty
wykonawcy Decsoft, mimo iż w ramach wyjaśnień dotyczących ceny złożonej oferty (dalej także jako „wyjaśnienia
RNC”) wykonawca ten nie wykazał w sposób konkretny, jasny i spójny, że złożona przez niego oferta zarówno w
ramach zamówienia podstawowego jak i w ramach prawa opcji zawiera cenę nienoszącą znamion rażąco niskiej, co
w konsekwencji doprowadziło do wyboru przez zamawiającego oferty, co do której zachodzą uzasadnione podstawy
do przyjęcia, iż zawiera ona rażąco niską cenę („Zarzut nr 1”);
2.art. 226 ust. 1 pkt 7 ustawy Pzp w zw. z art. 16 pkt 1 ustawy Pzp w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r.
o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2022 r. poz. 1233) - dalej „UZNK”) w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 1 UZNK
poprzez zaniechanie dokonania odrzucenia oferty wykonawcy Decsoft, podczas gdy złożona została ona w
warunkach czynu nieuczciwej konkurencji, tzn. poprzez zaoferowanie przez Decsoft usługi, stanowiącej przedmiot
zamówienia, poniżej kosztów jej świadczenia (tzw. dumping cenowy) oraz poprzez niedozwolone przenoszenie
kosztów zamówienia opcjonalnego do zamówienia podstawowego, uniemożliwiając tym samym odwołującemu
ubieganie się o udzielenie zamówienia na zasadach uczciwej konkurencji („Zarzut nr 2”).
Zarzucając powyższe odwołujący wniósł o uwzględnienie odwołania i nakazanie zamawiającemu: (1)
unieważnienia czynności wyboru oferty wykonawcy Decsoft jako najkorzystniejszej w postępowaniu; (2) dokonania
ponownego badania i oceny ofert złożonych w postępowaniu; (3) odrzucenia oferty Decsoft oraz wykluczenie wykonawcy
Decsoft z postępowania.
Uzasadniając podnoszone w odwołaniu zarzuty, odwołujący w pierwszej kolejności wskazał, że po opublikowaniu
przez zamawiającego w dniu 19 stycznia 2024 r. Informacji z otwarcia ofert, odwołujący skierował do zamawiającego
pismo z 26 stycznia 2024 r. w przedmiocie nieprawidłowości ofert złożonych przez wykonawców Decsoft, RSP Sp. z
o.o. z siedzibą w Warszawie (dalej „RSP”) oraz Transition Technologies S.A. z siedzibąw Warszawie (dalej „Transition
Technologies”) w zakresie zaoferowanych przez tych wykonawców cen ofert, co skutkować powinno odrzuceniem
przedmiotowych ofert z postępowania na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy Pzp tj. jako zawierających rażąco niską
cenę lub koszt w stosunku do przedmiotu zamówienia, oraz na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 7 ustawy Pzp, gdyż zostały
złożone w warunkach czynu nieuczciwej konkurencji w rozumieniu UZNK. Odwołujący zwrócił uwagę w piśmie, że nie
jest to pierwszy przypadek, w którym dochodzi do zaniżania kosztów w postępowaniu, w którym przedmiotem
zamówienia jest zakup usługi serwisowej oprogramowania Oracle oraz, że sytuacja w niniejszym postępowaniu jest
niemal identyczna z sytuacją z postępowania prowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z siedzibą w
Warszawie (dalej „ZUS”) w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego na „Zakup usługi serwisowej
oprogramowania ORACLE Tuxedo oraz ORACLE Salt”, o numerze referencyjnym 993200/271/72/2022. Advatech
wskazał również w niniejszym piśmie, że Izba w wyroku z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt KIO 2692/23 uwzględniła
odwołanie wykonawcy Comarch S.A, i nakazała zamawiającemu unieważnienie wyboru najkorzystniejszej oferty, a w
ramach ponownego badania ofert - zażądania od Transition Technologies w trybie art. 224 ust. 1 ustawy Pzp wyjaśnień
uzasadniających cenę jego oferty, w tym złożenia dowodów potwierdzających: po pierwsze koszt zakupu od Oracle
Polska Sp. z o.o. usług niezbędnych do wykonania zamówienia w okresie 24-miesięcznym i 36-miesięcznym, po drugie:
źródła i kosztów finansowania płatności jednorazowej za wznowienie przez Oracle świadczenia usług wsparcia zanim
kwota ta będzie mogła być pokryta z wynagrodzenia z tytułu wykonywania umowy w sprawie realizacji zamówienia.
Odwołujący zwrócił w tym miejscu uwagę, że Izba w uzasadnieniu ww. wyroku (str. 17) wyraziła pogląd, iż „w
szczególnych uwarunkowaniach tego postępowania zachodzi wysokie prawdopodobieństwo, że cena oferty Transition
Technologies może nie pokrywać kosztów, które przystępujący będzie musiał ponieść w związku z zakupem od Oracle
Polska usług serwisowych dla oprogramowania użytkowanego przez ZUS”. Odwołujący wskazał także, że Transition
Technologies w odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnień wystosowane przez ZUS nie złożyło wyjaśnień RNC w tamtym
postępowaniu.
Odwołujący przypomniał, że pismem z dnia 21 lutego 2024 r. zamawiający poinformował o dokonaniu wyboru
oferty najkorzystniejszej w postępowaniu, złożonej przez wykonawcę Decsoft. Jednocześnie, jak wynika z jego treści,
odrzucił oferty wykonawców RSP oraz Transition Technologies, po uprzednim wezwaniu tych wykonawców do złożenia
wyjaśnień RNC stwierdzając, że przedłożone wyjaśnienia są niewystarczające dla uznania, iż zaoferowane przez tych
wykonawców ceny nie są cenami rażąco niskimi. Ani Wykonawca RSP, ani wykonawca Transition Technologies nie
przedstawili kluczowego dowodu do wyjaśnień, jakim jest oferta od Oracle, niejako licząc się z konsekwencjami
odrzucenia ich oferty z postępowania. Tym samym, w ocenie odwołującego, zamawiający słusznie dokonał czynności
odrzucenia ofert wykonawców RSP oraz Transition Technologies, niemniej jednocześnie podtrzymał decyzję o
pozostawieniu w postępowaniu oferty złożonej przez wykonawcę Decsoft, z czym, mając na uwadze treść wyjaśnień
RNC przedstawionych przez Decsoft, nie sposób się zgodzić.
Zdaniem odwołującego, zamawiający winien już po pobieżnej analizie wyjaśnień RNC wykonawcy Decsoft
dostrzec co najmniej dwie kwestie, które dyskwalifikują złożone wyjaśnienia RNC, a tym samym ofertę tego wykonawcy,
czyli: (1) samowolną, nieautoryzowaną zmianę oferty producenta, celem obniżenia kosztów własnej oferty oraz (2)
niedozwolony w świetle przepisów ustawy Pzp proceder przenoszenia kosztów z zamówienia opcjonalnego do
zamówienia podstawowego. Z udostępnionej odwołującemu korespondencji nie wynika, że zamawiający choćby podjął
próbę wyjaśnienia tych dwóch kwestii, przed uznaniem, że oferta Decsoft nie podlega odrzuceniu z postępowania.
Dalej odwołujący wskazywał na argumentację mającą potwierdzać złożenie przez wykonawcę Decsoft oferty
zawierającej rażąco niską cenę, zarówno w zakresie zamówienia podstawowego, jak i zamówienia opcjonalnego (Zarzut
nr 1). Na wstępie przypomniał treść przepisu art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy Pzp podkreślając jednocześnie, że jak wskazuje
się w orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej, to na wykonawcy ciąży obowiązek wykazania, jakie obiektywne czynniki
pozwoliły mu na obniżenie ceny oferty oraz w jakim stopniu dzięki tym czynnikom cena oferty została obniżona. Mając to
na uwadze, jego zdaniem należy stwierdzić, że treść wyjaśnień RNC złożonych w dniu 8 lutego 2024 r. przez
wykonawcę Decsoft nie daje podstaw do uznania, aby wykonawca ten kierował się obiektywnymi, konkretnymi i spójnymi
czynnikami przy wycenie elementów składowych oferty.
Dalej argumentował, iż każdy wykonawca, który zdecydował się na udział w postępowaniu, musiał spełnić
restrykcyjne warunki Oracle (m.in. posiadać odpowiedni poziom partnerstwa, odpowiednią linię kredytową pozwalającą
na zrealizowanie płatności), aby otrzymać od Oracle Polska Sp. z o.o. ofertę umożliwiającą złożenie oferty w
postępowaniu prowadzonym przez zamawiającego. Ceny otrzymane od Oracle powinny zostać uwzględnione, jako
koszt składanej przez wykonawców oferty. Odwołujący wskazywał, że według jego najlepszej wiedzy, zgodnie z polityką
producenta Oracle wszyscy partnerzy Oracle, który chcieli złożyć ofertę w postępowaniu mogli dostali dokładnie taką
samą ofertę, która nie podlegała jakimkolwiek negocjacjom. Oznacza to tyle, że oferty wykonawców winny różnić się
jedynie wysokością przyjętych pozostałych kosztów wykonania zamówienia i przyjętą marżą. Jednakże Decsoft, bez
żadnej zgody Oracle Polska Sp. z o.o., powołując się na rzekomo odbytą rozmowę telefoniczną z przedstawicielem
Oracle, zmienił samowolnie treść oferty producenta, celem obniżenia kosztów przyjętych w ofercie. Zgodnie z
odtajnionymi przez zamawiającego wyjaśnieniami RNC, wykonawca Decsoft w ramach kalkulacji ceny ofertowej
wskazał, że: (1) koszt zakupu usługi asysty technicznej i konserwacji dla oprogramowania Oracle w ramach zamówienia
podstawowego za okres 10 miesięcy na podstawie oferty producenta wynosi 2 035 444,70 PLN netto (2 503 596,98 PLN
brutto); (2) koszt zakupu usługi asysty technicznej i konserwacji dla oprogramowania Oracle w ramach zamówienia
opcjonalnego za okres 2 miesięcy na podstawie oferty producenta wynosi 442 487,98 PLN netto (544 260,22 PLN brutto);
(3) Bufor na wykupienie dodatkowych usług producenta Oracle w trakcie trwania umowy, w szczególności opłata
wznowieniowa, wynosi 204 000,00 PLN netto (250 920,00 PLN brutto).
W dalszej części wyjaśnień RNC wykonawca Decsoft dokonał adnotacji do wyżej wskazanych elementów oferty,
w której wskazał, iż: z uwagi na fakt, że oferta producenta Oracle nie jest oczywista a do jej wyjaśnienia potrzebne są
dodatkowe informacje przekazane wykonawcy telefonicznie przez producenta, wykonawca składa poniższe wyjaśnienia
w kwestii wyliczenia faktycznego kosztu zakupu 1 miesiąca świadczenia usług ATiK producenta Oracle na podstawie
otrzymanej oferty. Odwołujący zauważył, iż trudno uwierzyć w to, że dla wieloletniego partnera Oracle, jakim jest
wykonawca Decsoft, oferta od Oracle dla niniejszego postępowania jest nieoczywista. Wydaje się, że wykonawca
Decsoft specjalnie przedstawił do wyjaśnień RNC jedynie plik w formacie Excel, bez warunków oferty, które zapewne od
Oracle Polska Sp. z o.o. otrzymał. W jego ocenie, Advatech zrobił to właśnie po to, żeby móc zmienił samowolnie treść
oferty producenta, takiej samej dla wszystkich partnerów.
Jednocześnie, wykonawca Decsoft zaznaczył w wyjaśnieniach RNC, że: w ofercie producenta, kol. „szacowany
koszt asysty na okres do 31.12.2024”, podany koszt zawiera wkalkulowany przez producenta Oracle bufor na wykupienie
usług dodatkowych (w szczególności opłatę wznowieniową w przypadku podpisania umowy po 29.02.2024 r.), jednakże
nie zobowiązujący wykonawcy do kalkulacji go do ceny ofertowej w pełnym zakresie. Bufor stanowi jedynie założenia
producenta. Dla obliczenia faktycznego kosztu zakupu usługi ATiK za 1 miesiąc, należy posłużyć się kol. „koszt asysty
na okres 01.01.2025-28.02.2025”, przedstawiającej realny koszt zakupu usługi ATiK producenta przedstawiony w
dwumiesięcznych pakietach, uwzględniający dodatkowo 8% inflację w porównaniu z rokiem poprzednim (formuła w
komórkach kolumny G6:8 dzieli w każdej z pozycji wartość wsparcia za poprzedni rok na 12 miesięcy dając wartość
miesięczną, następnie mnoży przez 2 [pakiet dwumiesięczny] oraz 8% inflacji). Tym samym w roku 2024 koszt zakupu 1
miesiąca usług ATiK producenta Oracle dla wyspecyfikowanych w dokumentach zamówienia licencji na podstawie oferty
producenta to: 203 544,47 zł [442 487,98zł./ 2 - 8%], natomiast w zamówieniu opcjonalnym, z uwzględnieniem 8%
wzrostu cen w 2025 roku, koszt 1 miesiąca usług ATiK producenta Oracle, na podstawie oferty producenta, wynosi: 221
243,99 zł (442 487,98zł./ 2).
Odwołujący podnosił, że żaden z partnerów Oracle nie jest uprawniony do takiego jednostronnego wypowiadania
się na temat przyjętych kosztów producenta. Wywód Decsoft nie został poparty jakimkolwiek dowodem. Wykonawca
Decsoft wypowiada się przecież nie o koszcie własnym, a o tym, który narzuca producent oprogramowania. Owe
wyjaśnienia kosztu Oracle przyjęte w wyjaśnieniach RNC Decsoft, w świetle braku ich potwierdzenia w warunkach oferty
Oracle, czy w jakiejkolwiek korespondencji pomiędzy Decsoft, a Oracle Polska Sp. z o.o., winny zostać uznane za
niewiarygodne, potwierdzające jedynie tezę o manipulacji cenowej w ofercie Decsoft i wystąpieniu zjawiska dumpingu
cenowego. Z treści przedłożonych wyjaśnień RNC Decsoft należy w związku z tym wyciągnąć następujące konkluzje
dotyczące ceny za zamówienie podstawowe: (1) wykonawca Decsoft, wskazując na rzekomo zaproponowane warunki
oferty Oracle, które stanowiły podstawę kalkulacji ceny zawartej w ofercie złożonej w postępowaniu, powołuje się
wyłącznie na przeprowadzoną rozmowę telefoniczną z przedstawicielem Oracle, nie dokumentując tego żadnym
dowodem przedstawionym na piśmie, co odbiera walor wiarygodności tak poczynionym ustaleniom między tym
wykonawcą i przedstawicielem producenta Oracle oraz czyni gołosłownymi wyjaśnienia RNC złożone przez Decsoft; (2)
z prostego porównania oferty złożonej przez Decsoft dla zamówienia podstawowego w kwocie 2 933 550,00 zł. brutto z
ceną oferty Oracle dla zamówienia podstawowego 3 023 667,85 zł. brutto złożonej swoim partnerom wynika, że
wykonawca Decsoft dopuścił się dumpingu cenowego, oferując wykonanie zamówienia podstawowego nawet poniżej
kosztów oferty producenta Oracle.
Odwołujący podkreślił w tym miejscu, że zgodnie z cennikiem standardowej asysty technicznej Oracle,
przedstawianym wszystkim partnerom Oracle zainteresowanym ofertą na realizację zamówienia i niepodlegającym
dalszym negocjacjom, oferta ta w przypadku zamówienia za część podstawową wynosiła 2 458 266,55 PLN netto (3 023
667,85 PLN brutto) oraz za opcję: 442 487,98 PLN netto (544 260,21 PLN brutto). Takie właśnie ceny znajdują się w pliku
Excel, który Decsoft załączył do wyjaśnień. Wskazane ceny stanowią bezsprzecznie najniższe możliwe do uzyskania
ceny w ramach oferty Oracle dla jego partnerów, w związku z czym powoływanie się przez Decsoft na swoją wieloletnią
wiedzę i doświadczenie w realizacji umów na tożsame przedmiotowo usługi Oracle oraz status autoryzowanego
partnera Oracle, który pozwala Decsoft na ubieganie się o ceny specjalne pod realizowane projekty, takie jak
przedmiotowe zamówienie, które w tym przypadku uzyskał, jest bezpodstawne. To wykonawca składający wyjaśnienia
RNC ma wykazać zamawiającemu, że jego cena nie jest rażąco niska. Wykonawca Decsoft przedstawił jedynie plik w
formacie Excel, który zapewne był załącznikiem do e-maila od Oracle z opisem warunków oferty, Jeżeli Decsoft czuł się
upoważniony do zmiany warunków oferty Oracle, która została złożona partnerom dla tego konkretnego postępowania, to
winien przedstawić klarowny dowód na to, że był do tego prawidłowo umocowany. A contrario, z informacji uzyskanych
przez odwołującego od Oracle Polska Sp. z o.o. dotyczących postępowania wynika, że Oracle działa zgodnie z Partner
Code of Conduct i w żaden sposób nie dyskryminuje Partnerów, w szczególności wszystkie niezbędne informacje i
wyjaśnienia zostały przekazane zgodnie z obowiązującymi wszystkich Partnerów zasadami. Może jedynie budzić
zdziwienie odwołującego, że zamawiający w ogóle nie zdecydował się na jakiekolwiek choćby zbadanie kwestii zmiany
kosztów z oferty Oracle w stosunku do wartości podanych w pliku Excel. Zamawiający otrzymał przecież pismo od
odwołującego z dnia 26 stycznia 2024 r., do którego została załączona oferta Oracle w pliku Excel wraz korespondencją
z Oracle opisującą warunki oferty. Zamawiający zatem już w momencie wezwania do wyjaśnień w zakresie ceny oferty
skierowanym do trzech wykonawców powinien być świadomy jakie warunki ustalił Oracle dla wszystkich swoich
partnerów w przypadku podpisania umowy z zamawiającym po 1 marca 2024 r. (jako dowód odwołujący załączył do
odwołania: Opis warunków oferty Oracle).
Podkreślił następnie, że wbrew twierdzeniom Decsoft o skalkulowaniu w ofercie Advatech sporego zysku,
przewyższającego przyjęte realia rynkowe i sztucznie zawyżającego wartość przedmiotu zamówienia, to odwołujący
jako jedyny wykonawca ubiegający się o udzielenie zamówienia przedstawił w swojej ofercie ceny wynikające z realiów
rynkowych, uzasadnione cenami zaoferowanymi przez Oracle. Z prostego porównania oferty złożonej przez Decsoft dla
zamówienia podstawowego w kwocie 2 330 550,00 zł brutto z ceną ofertą Oracle dla zamówienia podstawowego 3 023
667,85 PLN brutto wynika, że wykonawca Decsoft dopuścił się dumpingu cenowego, oferując wykonanie zamówienia
podstawowego nawet poniżej kosztów oferty producenta Oracle. Tym samym, nie można powiedzieć, że cena oferty
wykonawcy Decsoft mogła choćby teoretycznie uwzględniać pozostałe czynniki kosztowe oraz spodziewaną marżę.
Odwołujący przypomniał, że rażąco niska cena to cena nierealistyczna, niewiarygodna w porównaniu z cenami
rynkowymi podobnych zamówień i innych ofert. Wynika z tego, że o cenie rażąco niskiej można mówić, gdy jest
oczywiste, że przy zachowaniu reguł rynkowych wykonanie umowy przez wykonawcę za podaną cenę byłoby
nieopłacalne, albo gdy cena w stosunku do przedmiotu zamówienia będzie ceną odbiegającą od jego wartości, w
szczególności gdy różnica ta nie będzie możliwa do uzasadnienia obiektywnymi względami, pozwalającymi wykonawcy
zrealizować to zamówienie bez strat i dodatkowego finansowania wykonania zamówienia z innych źródeł niż
wynagrodzenie umowne (por. wyrok KIO z 17 października 2017 r., sygn. akt KIO 2084/17). Zdaniem Advatech,
wykonawca Decsoft swoimi wyjaśnieniami potwierdził w pełni, że mamy do czynienia z rażąco niską ceną dla
zamówienia podstawowego wskazaną w ww. wyroku Izby. Przy cenie oferty Oracle za zamówienie podstawowe, która
przekracza wartość oferty Decsoft nie można mówić o jakiejkolwiek opłacalności wykonania zamówienia.
Zdaniem odwołującego o rażąco niskiej cenie oferty przystępującego można mówić także w odniesieniu do
zamówienia opcjonalnego. Przypomniał na wstępie, że jak wskazuje się w orzecznictwie Izby, dopuszczalność, a w
zasadzie nawet konieczność, odrębnego badania elementów składowych ceny zachodzi przede wszystkim (ale nie
wyłącznie) gdy dotyczy to ceny za realizację opcji, ceny stanowiącej odrębne kryterium oceny ofert czy ceny stanowiącej
odrębny przedmiot rozliczeń. W wyroku z dnia 15 stycznia 2021 r. (sygn. akt KIO 3324/20) Izba wskazała, że:
Zamawiający zatem zobowiązany jest, w toku procedury badania i oceny ofert, oceniać nie tylko cenę ogółem, ale także
każdą cenę jednostkową za zamówienie podstawowe oraz zamówienie objęte prawem opcji, jako cenę do zapłaty w
kategorii rażąco niskiej ceny. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nie można czynić oszczędności w ramach jednej
pozycji kontraktu poprzez ujęcie kosztów w innej pozycji kontraktu, każda z pozycji musi posiadać skalkulowanie pełnych
kosztów realizacji. Z Tabeli 4. Kalkulacja ceny ofertowej wyjaśnień RNC („Kalkulacja ceny”) Decsoft wynika, że
wykonawca ten przyjął Koszt zakupu usługi Asysty Technicznej i Konserwacji dla oprogramowania w wysokości 544
260,22 zł brutto, a zatem na wszystkie inne koszty zamówienia podstawowego i na zysk w zamówieniu podstawowym
pozostała temu wykonawcy kwota 3 089,78 zł., stanowiąca różnicę pomiędzy ofertą Decsoft dla zamówienia w prawie
opcji, a ofertą od Oracle dla zamówienia w prawie opcji. Ten problem wykonawca Decsoft chciał przykryć w ten sposób,
że pomimo, że Kalkulacja ceny w niektórych pozycjach wskazuje, że dany koszt dotyczy zamówienia podstawowego,
czy prawa opcji, to w kilku pozycjach Kalkulacji ceny, Decsoft w ogóle nie wskazał, którego zamówienia dotyczą te
koszty. Są to następujące pozycje: (a) bufor na wykupienie dodatkowych usług producenta Oracle w trakcie trwania
umowy, w szczególności opłata wznowieniowa w wysokości 250 920 zł. brutto; (b) koszty administracyjne, w tym
zabezpieczenie należytego wykonania umowy w wysokości 7380 zł brutto; (c) ryzyko projektowe w całym okresie trwania
umowy (12 m-cy) w wysokości 110 700 zł. brutto; (d) zysk w wysokości 59 024,40 zł. brutto. Ponieważ zamówienie
opcjonalne to dodatkowe 2 miesiące świadczenia tej samej usługi po 10 miesiącach zamówienia gwarantowanego, to
oznacza to tyle, że dla zamówienia opcjonalnego należało również skalkulować koszty administracyjne, ryzyko
projektowe oraz zysk z zamówienia opcjonalnego. Nawet jeśli założyć, że pozycja z lit. a) powyżej dotyczyć miała jedynie
zamówienia podstawowego, czego zamawiający nie może wiedzieć po lekturze wyjaśnień RNC Decsoft, to bez
wątpienia z prostego wyliczenia 2/12 (miesięcy) x 7380 zł + 2/12 x 110 700 zł + 2/12 x 59 024,40 zł. uzyskujemy kwotę 29
517,40 zł. Co najmniej taka kwota winna zostać doliczona do ceny oferty brutto od Oracle dla Prawa Opcji w kwocie 544
260,22 zł. oraz do kosztu ujętego w pozycji: Zaangażowanie wykonawcy w realizację umowy, w tym administrowanie
umową (zamówienie opcjonalne) w kwocie 836,40 zł. Zatem oferta Decsoft dla zamówienia w prawie opcji winna
wynosić nie 547 350,00 zł brutto, a co najmniej 574 614,02 zł brutto.
Decsoft przy tym nie może powiedzieć, że nie będzie ponosił kosztów zabezpieczenia należytego wykonania
umowy w prawie opcji, kosztów biurowych, w tym kosztów pośrednich, sam wskazał, że ryzyka projektowe kalkulował na
12 miesięcy według swojego doświadczenia. Decsoft nie może też powiedzieć, że w ramach prawa opcji nie skalkulował
żadnego zysku z zamówienia.
Tym samym, nieuzasadnione jest twierdzenie, że wykonawca Decsoft sprostał wyjaśnieniu, że zaoferowana
przez niego cena oferty dla prawa opcji nie nosi znamion ceny rażąco niskiej. Zamawiający nie był uprawniony do
badania kosztów oferty w ujęciu całościowym. Zamówienie podstawowe i zamówienia w prawie opcji to de facto dwa
odrębne zamówienia połączone w jednym postępowaniu. Każdy wykonawca wezwany do wyjaśnień miał zatem
obowiązek wyjaśnić odrębnie pozycje kosztowe przyjęte dla zamówienia podstawowego i odrębnie dla prawa opcji. Co
warte zauważenia, Kalkulacja kosztów z wyjaśnień RNC Decsoft pokazuje na dziwną niekonsekwencję tego wykonawcy,
gdyż dla części kosztów dokładnie wskazuje on, którego zamówienia one dotyczą, natomiast niektóre pozycje kosztowe
oraz zysk takiego przyporządkowania nie zawierają.
Podsumowując powyższe odwołujący stwierdził, że zamawiający był zobligowany do odrzucenia przedmiotowej
oferty na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy Pzp, czego nie uczynił.
Uzasadniając zarzuty naruszenia przez zamawiającego art. 226 ust. 1 pkt 7 ustawy Pzp, dotyczące złożenia
przez wykonawcę Decsoft oferty w warunkach czynu nieuczciwej konkurencji (Zarzut nr 2) odwołujący na wstępie
wskazywał, że jest to zarzut będący niejako konsekwencją postawionych wyżej zarzutów dotyczących rażąco niskiej
ceny oferty Decsoft, zarówno w zamówieniu podstawowym, jak i w prawie opcji.
Odwołujący przypomniał treść art. 3 ust. 1 UZNK, jak też art. 15 ust. 1 pkt 1 UZNK wywodząc, żew niniejszej
sprawie mamy do czynienia z takim właśnie zachowaniem wykonawcy Decsoft.. Przypomniał, że w ugruntowanym
orzecznictwie Krajowej Izby Odwoławczej podkreśla się, że czynem nieuczciwej konkurencji jest takie zachowanie
wykonawcy, który swoim działaniem (które może w pewnych okolicznościach być uznane za co najmniej niezgodne z
zasadami współżycia społecznego lub przepisami prawa) utrudnia innym wykonawcom dostęp do rynku. Dodatkowo, jak
wskazane zostało w uchwale KIO z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt KIO/KD 30/14: okolicznością przesądzającą o
naganności postępowania wykonawcy w stopniu uzasadniającym zastosowanie przepisu art. 15 UZNK jest
manipulowanie ceną w celu uzyskania zamówienia. Ponieważ taka czynność zagraża interesom innych wykonawców,
którzy prawidłowo skalkulowali ceny za poszczególne usługi, a więc zgodnie z oczekiwaniami zamawiającego i znaleźli
się w gorszej sytuacji podczas dokonywania oceny ich ofert, niewątpliwym jest, że działanie wykonawcy utrudniło im
dostęp do rynku, mimo zaoferowania wykonania usługi zgodnie z wymogami SIW Z. Nie ulega wątpliwości, że wyżej
określone zachowanie wykonawcy Decsoft, polegające na złożeniu w postępowaniu oferty dla zamówienia
podstawowego, która nawet nie stanowiła równowartości wyceny Oracle za usługę asysty technicznej i konserwacji dla
zamówienia podstawowego, bez możliwości uwzględnienia tym samym przez Decsoft istotnych czynników kosztowych,
których nie sposób pominąć przy realizacji zamówienia oraz spodziewanej marży, jest przejawem działania w
warunkach nieuczciwej konkurencji. Wykonawca Decsoft dopuścił się manipulacji ofertą, którą otrzymał od Oracle,
licząc, że jego wyjaśnienia RNC, w tym cały wywód dotyczący sposobu wyceny oferty, nie będą dostępne innym
wykonawcom, jako rzekomo zawierające tajemnicę przedsiębiorstwa wykonawcy Decsoft. Tymczasem, zapewne ku
zdziwieniu Decsoft, jego wyjaśnienia RNC zostały w pełni odtajnione przez zamawiającego.
W ocenie odwołującego, wykonawca Decsoft dopuścił się manipulacji stawkami oferty, poprzez przenoszenie
kosztów zamówienia opcjonalnego (niegwarantowanego) do gwarantowanego zamówienia podstawowego i tym samym
zapewnienie sobie płatności bez względu na fakt skorzystania przez zamawiającego z prawa opcji i jego zakresu.
Przypomniał, że istotą opcji jest możliwość wyboru przez zamawiającego czy jest w stanie i czy jest zainteresowany,
zapłacić za dodatkową część zamówienia. Takie ukształtowanie oferty, które przerzuca koszty prawa opcji do ceny
zamówienia podstawowego powoduje, że mamy do czynienia tylko z iluzją opcji i odbiera sens tej instytucji. Pobieżna
analiza Kalkulacji ceny Decsoft wskazuje zatem na to, że wykonawca ten przeniósł ww. koszty do zamówienia
podstawowego, co stanowi czyn nieuczciwej konkurencji. Odwołujący szczegółowo opisał zastosowany przez Decsoft
mechanizm, przy okazji omówienia zarzutu rażąco niskiej ceny oferty Decsoft w ramach prawa opcji przypominając, że
Decsoft przeniósł w zasadzie w całości z prawa opcji do zamówienia podstawowego takie pozycje kosztowe jak: Koszty
administracyjne, w tym zabezpieczenie należytego wykonania umowy, ryzyko projektowe w okresie trwania umowy
zamówienia opcjonalnego, czy spodziewany zysk wykonawcy za realizację zamówienia opcjonalnego. Nie jest przy tym
również wiadomym, czy wykonawca ten nie planował wykupienia usług dodatkowych od Oracle w ramach prawa opcji,
co dodatkowo podrożyłoby ofertę złożoną dla prawa opcji. Bardzo obszernie na temat niedozwolonego mechanizmu
przenoszenia kosztów pomiędzy zamówieniem opcjonalnym, a podstawowym wypowiedziała się Krajowa Izba
Odwoławcza w wyroku z dnia 27 grudnia 2022 r., sygn. akt KIO 3120/22, jak też w wyroku z dnia 23 maja 2016 r., sygn.
akt KIO 547/16, w których wskazywano na zakaz przenoszenia kosztów zamówienia opcyjnego w koszty zamówienia
podstawowego, czyli gwarantowanego przez zamawiającego oraz, że działanie takie jest działaniem sprzecznym z
dobrymi obyczajami, obowiązującymi w praktyce gospodarczej i jednocześnie zagraża interesowi nie tylko innych
przedsiębiorców ale przede wszystkim zamawiającego.
Odwołujący stwierdził, że działanie Decsoft jest bez wątpienia działaniem sprzecznym z dobrymi obyczajami,
obowiązującymi w praktyce gospodarczej i jednocześnie zagraża interesowi nie tylko innych przedsiębiorców ale przede
wszystkim zamawiającego. Tym samym złożona przez Decsoft oferta powinna zostać odrzucona na podstawie art. 226
ust. 1 pkt 7 ustawy Pzp, a zaniechanie dokonania tej czynności prowadzi do naruszenia przez zamawiającego przepisów
tejże ustawy.
Zamawiający poinformował wykonawców, zgodnie z art. 185 ust. 1 ustawy Pzp, o wniesieniu odwołania,
wzywając uczestników postępowania do złożenia przystąpienia.
W terminie określonym w art. 525 ust. 1 ustawy Pzp, do postępowania odwoławczego po stronie zamawiającego
przystąpił wykonawca Decsoft S.A. z siedzibą w Warszawie.
Zamawiający w dniu 15 marca 2024 r., działając na podstawie art. 521 ust. 1 ustawy Pzp, złożył do akt sprawy
pismo procesowe - Odpowiedź na odwołanie, w którym wniósł o jego oddalenie w całości jako niezasadnego.
Swoje stanowisko w sprawie zaprezentował także przystępujący w piśmie z 18 marca 2024 r.
Wobec tego, że odwołujący podtrzymał w całości zarzuty i żądania odwołania, Izba skierowała sprawę do
rozpoznania na rozprawie.
Krajowa Izba Odwoławcza, po przeprowadzeniu rozprawy w przedmiotowej sprawie, na podstawie
zebranego materiału dowodowego, po zapoznaniu się z dokumentacją postępowania o udzielenie zamówienia
publicznego, przesłaną przez zamawiającego w formie elektronicznej, po zapoznaniu się z treścią odwołania,
pismami procesowymi złożonymi przez zamawiającego i przystępującego, a także po wysłuchaniu oświadczeń,
jak też stanowisk stron i uczestnika postępowania, złożonych ustnie do protokołu w toku rozprawy ustaliła i
zważyła, co następuje
Izba ustaliła, że nie zaszła żadna z przesłanek, o których stanowi art. 528 ustawy Pzp, skutkujących odrzuceniem
odwołania.
Izba dokonała również badania spełnienia przez odwołującego przesłanek określonych w art. 505 ustawy Pzp, to
jest kwestii posiadania przez niego legitymacji do wniesienia odwołania uznając, że jego interes we wniesieniu odwołania
przejawia się w następujący sposób.
Odwołujący złożył ofertę w postępowaniu i ubiega się o zamówienie, jego oferta nie została odrzucona, a w
przypadku uwzględnienia odwołania przez Izbę jego oferta miałaby szansę zostać wybrana jako najkorzystniejsza.
Poprzez dokonanie i zaniechanie zarzucanych przez odwołującego czynności, zamawiający doprowadził zatem do
sytuacji, w której odwołujący może utracić szansę na uzyskanie zamówienia oraz na osiągnięcie zysku, który planował
osiągnąć w wyniku jego realizacji.
Izba dopuściła i oceniła dowody złożone przez strony i uczestnika postępowania, załączone do pism
procesowych oraz złożone na posiedzeniu, inne niż stanowiące element dokumentacji postępowania, na okoliczności
przez nich wskazane.
Krajowa Izba Odwoławcza ustaliła, co następuje
Izba ustaliła, że przedmiotem zamówienia, zgodnie z opisem zawartym w pkt 6 Tom I Specyfikacji Istotnych
Warunków Zamówienia (dalej „SW Z”) - Instrukcja dla wykonawców (dalej „IDW”) jest świadczenie Usługi Asysty
Technicznej i Konserwacji dla posiadanego przez zamawiającego Oprogramowania firmy Oracle wskazanego w Tomie
III SW Z - OPZ przez okres 10 miesięcy ale nie wcześniej niż od dnia 01.03.2024 r. Zamawiający zastrzegł sobie prawo
do uruchomienia prawa opcji w zakresie świadczenia usługi Asysty Technicznej i Konserwacji dla posiadanego przez
zamawiającego Oprogramowania firmy Oracle wskazanego w Tomie III SW Z - OPZ, przez okres dodatkowych 2
miesięcy.
Zgodnie z punktem 7 SW Z (IDW) termin realizacji zamówienia: (a) w zakresie zamówienia podstawowego:
wynosi 10 miesięcy od dnia zawarcia Umowy lecz nie wcześniej niż od 01.03.2024 r.; (b) w zakresie zamówienia z tytułu
prawa opcji: wynosi 2 miesiące od zakończenia świadczenia usług w zakresie zamówienia podstawowego.
Punkt 16 SW Z (IDW) zawierał opis sposobu obliczenia ceny. W tym punkcie zamawiający przewidział, że
wykonawca w Formularzu „Oferta” (Formularz 2.1) określi łączną cenę oferty brutto za realizację całego przedmiotu
zamówienia. Ceny określone przez wykonawcę w Formularzu „Oferta” nie będą zmieniane w toku realizacji przedmiotu
zamówienia, za wyjątkiem sytuacji określonych w projektowanych postanowieniach umowy, stanowiących Tom II SW Z.
Zgodnie z załączonym do SW Z (IDW) Formularzem ofertowym (Rozdział 2. Formularz 2.1.), wykonawcy ubiegający się
o zamówienie zobowiązani byli podać: łączną cenę brutto, wyliczoną na podstawie tabeli, w której wskazywali dodatkowo
cenę brutto w złotych za świadczenie Usługi Asysty Technicznej i Konserwacji dla Oprogramowania firmy Oracle
posiadanego przez zamawiającego za jeden okres rozliczeniowy (odrębnie dla zamówienia podstawowego i odrębnie dla
opcji), przy czym wskazana liczba okresów rozliczeniowych dla zamówienia podstawowego to 5, zaś dla opcji 1.
Izba ustaliła ponadto, że zamawiający dokonał otwarcia ofert w dniu 19 stycznia 2024 r. oraz zamieścił pismo pn.
„Informacja z otwarcia ofert”, w którym wskazane zostało, że w postępowaniu złożono cztery oferty o następujących
cenach: (1) Decsoft: 3 480 900,00 PLN brutto, w tym za zamówienie podstawowe: 2 933 550,00 PLN oraz za
zamówienie w ramach prawa opcji: 547 350,00 PLN; (2) RSP: 3 592 903,80 PLN brutto, w tym za zamówienie
podstawowe: 3 044 834,25 PLN oraz za zamówienie w ramach prawa opcji: 548 069,55 PLN; (3) Advatech: 4 320 249,00
PLN brutto, w tym za zamówienie podstawowe: 3 598 950,00 PLN oraz za zamówienie w ramach prawa opcji: 721
299,00 PLN; (4) Transition Technologies: 3 568 459,43 PLN brutto, w tym za zamówienie podstawowe: 3 024 199,22 PLN
oraz za zamówienie w ramach prawa opcji: 544 260,21 PLN.
Izba ustaliła ponadto, że zamawiający oszacował wartość zamówienia łącznie na kwotę 3 519 019,48 zł. netto, co
wynika z punktu 3 Protokołu postępowania w trybie przetargu nieograniczonego (druk ZP-PN).
Ponadto ustalono, że zamawiający pismem z dnia 2 lutego 2024 r., działając na podstawie art. 224 ust. 1 ustawy
Pzp wezwał wykonawców: Decsoft, RSP oraz Transition Technologies do złożenia wyjaśnień, w tym złożenia dowodów
w zakresie wyliczenia ceny wskazanej w Formularzu 2.1. Formularz ofertowy w zakresie zamówienia podstawowego
oraz zamówienia w ramach prawa opcji. Zamawiający stwierdził, iż powziął wątpliwość, co do możliwości wykonania
przedmiotu zamówienia zgodnie z wymaganiami określonymi w dokumentach zamówienia w oparciu o zaoferowaną
przez wykonawcę cenę w zakresie zamówienia podstawowego oraz zamówienia w ramach prawa opcji. W związku z
powyższym, wezwał do złożenia wyjaśnień, w tym kalkulacji i dowodów, w zakresie realności wskazanych w Formularzu
2.1 cen za realizację zamówienia, w tym w szczególności wskazania elementów kosztotwórczych przyjętych przy
wycenie poszczególnych pozycji formularza cenowego, w tym w szczególności: (1) kosztów związanych ze
świadczeniem usługi asysty technicznej i konserwacji dla posiadanych przez zamawiającego licencji, wskazanych w
SW Z TOM III OPZ Tabela nr 1, w tym kosztów: (a) aktualizacji oraz udzielenia dostępu do aktualizacji Oprogramowania;
(b) zapewnienia prawa do przenoszenia Oprogramowania na inną platformę systemową; (c) wsparcia w korzystaniu z
Oprogramowania polegającego na: obsłudze Zgłoszeń oraz śledzenia ich statusu, zapewnieniu elektronicznego dostępu
dla administratorów zamawiającego, do informacji w języku polskim lub angielskim na stronie dedykowanej dla
Oprogramowania, zapewnieniu dostępu do portalu umożliwiającego wysyłanie zgłoszeń serwisowych, służącego
również do kompleksowego zarządzania posiadanymi licencjami; (d) rozwiązywania zgłoszeń; (2) kosztów związanych z
ryzykami jakie mogą wystąpić na etapie realizacji umowy; (3) marży wykonawcy. Dodatkowo wskazał, że wyjaśnienia
mogą dotyczyć, w szczególności aspektów wymienionych w art. 224 ust. 3 ustawy Pzp.
Izba ustaliła także, że w terminie wskazanym przez zamawiającego, w piśmie z dnia 8 lutego 2024 r. wykonawca
Decsoft złożył wyjaśnienia w zakresie rażąco niskiej ceny, część z nich zastrzegając jako tajemnicę swojego
przedsiębiorstwa.
Izba ustaliła, że zamawiający w dniu 21 lutego 2024 r. poinformował o wyborze oferty Decsoft, jako
najkorzystniejszej w postępowaniu.
Z powyższą decyzją nie zgodził się odwołujący, składając w dniu 4 marca 2024 r. swoje odwołanie do Prezesa
Krajowej Izby Odwoławczej.
Krajowa Izba Odwoławcza zważyła, co następuje
Biorąc pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, stanowiska stron oraz zakres zarzutów
podnoszonych w odwołaniu Izba uznała, że odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie.
Na wstępie należy przypomnieć treść przepisów, które znajdą zastosowanie w niniejszej sprawie.
I tak, zgodnie z art. 16 pkt 1 i 2 ustawy Pzp, zamawiający przygotowuje i przeprowadza postępowanie o udzielenie
zamówienia w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji oraz równe traktowanie wykonawców oraz
przejrzysty.
Stosownie do art. 239 ust. 1 ustawy Pzp, zamawiający wybiera najkorzystniejszą ofertę
n a podstawie kryteriów oceny ofert określonych w dokumentach zamówienia.
Zgodnie z art. 224 ust. 1 ustawy Pzp, jeżeli zaoferowana cena lub koszt, lub ich istotne części składowe, wydają
się zamawiającemu rażąco niskie w stosunku do przedmiotu zamówienia i budzą jego wątpliwości co do możliwości
wykonania przedmiotu zamówienia, zgodnie z wymaganiami określonymi przez zamawiającego lub wynikającymi z
odrębnych przepisów, zamawiający zwraca się o udzielenie wyjaśnień, w tym złożenie dowodów, dotyczących
wyliczenia ceny lub kosztu. Z kolei w ust. 2 tego przepisu zobligowano zamawiającego do skierowania do wykonawcy
takiego wezwania, jeśli stwierdzi, że cena całkowita oferty złożonej przez wykonawcę jest niższa o 30% od wartości
zamówienia powiększonej o należny podatek VAT lub średniej arytmetycznej cen wszystkich złożonych ofert
niepodlegających odrzuceniu.
Ponadto, zgodnie z art. 224 ust. 6 ustawy Pzp, zamawiający odrzuca ofertę tego wykonawcy, który nie udzielił
wyjaśnień w wyznaczonym terminie lub jeżeli złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają podanej w ofercie
ceny lub kosztu.
Zgodnie z treścią przepisu art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy Pzp, zamawiający odrzuca ofertę, jeżeli zawiera ona
rażąco niską cenę lub koszt w stosunku do przedmiotu zamówienia.
W myśl art. 226 ust. 1 pkt 7 ustawy Pzp zamawiający odrzuca ofertę, jeżeli została złożona w warunkach czynu
nieuczciwej konkurencji w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Art. 15
ust. 1 pkt 1 UZNK stanowi z kolei, że czynem nieuczciwej konkurencji jest utrudnianie innym przedsiębiorcom dostępu do
rynku, w szczególności przez sprzedaż towarów lub usług poniżej kosztów ich wytworzenia lub świadczenia albo ich
odprzedaż poniżej kosztów zakupu w celu eliminacji innych przedsiębiorców.
Pierwsze z opisywanych regulacji wskazują na obowiązek odrzucenia w postępowaniu takiej oferty, która zawiera
rażąco niską cenę w stosunku do przedmiotu zamówienia (art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy Pzp) lub też, jak stanowi przepis
art. 224 ust. 6 ustawy Pzp, który stanowi rozwinięcie poprzedniego przepisu precyzując, że takie odrzucenie (czyli
odrzucenie, za rażąco niską cenę w ofercie) dotyczy po pierwsze wykonawcy, który nie udzielił wyjaśnień w
wyznaczonym terminie, a po drugie sytuacji, w której złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają podanej w
ofercie ceny. Tym samym z przepisów ustawy Pzp wynika, że odrzuceniu podlega taka oferta, w której bezsprzecznie
stwierdzono, bez żadnych wątpliwości, zaniżenie ceny w sposób rażący, jak też oferta wykonawcy, który wezwany przez
zamawiającego nie złoży wyjaśnień lub gdy wyjaśnienia złożone przez wykonawcę wezwanego do wyjaśnień, nie
uzasadniają podanej w ofercie ceny (a zatem są nierzetelne, niezupełne, nie odpowiadają na zadane przez
zamawiającego pytania, itd.).
Powyższe związane jest z tym, że decyzja o tym, czy mamy do czynienia z ceną rażąco niską, zapada
każdorazowo po zapoznaniu się z wyjaśnieniami złożonymi przez danego wykonawcę w postępowaniu. Zamawiający,
zanim podejmie decyzję o odrzuceniu oferty, zobligowany jest wezwać wykonawcę do złożenia wyjaśnień w zakresie
wyliczenia ceny lub kosztu. Dopiero w przypadku, gdy ocena złożonych przez wykonawcę wyjaśnień wraz z dowodami
doprowadzi zamawiającego do wniosku, że podana w ofercie cena lub koszt są rażąco zaniżone tj. za daną cenę nie jest
możliwa realizacja zamówienia lub też, jeśli dany wykonawca nie udzieli stosownych wyjaśnień w wyznaczonym terminie
- zamawiający zobligowany jest taką ofertę odrzucić.
Rolą zamawiającego jest zatem skierowanie do wykonawcy stosownego wezwania, jeśli zajdą wymienione w art.
224 ust. 1 ustawy Pzp okoliczności, a następnie ocena złożonych wyjaśnień, z uwzględnieniem wszystkich okoliczności,
a także biorąc pod uwagę treść wezwania skierowanego do wykonawcy i oczekiwania w tym piśmie sformułowane.
Dodatkowo, treść przepisu art. 224 ust. 5 ustawy Pzp, w którym mowa jest o "wykazaniu", czyli udowodnieniu, że cena
nie jest rażąco niska wskazuje, że wyjaśnienia wykonawcy nie mogą stanowić jedynie formalnej odpowiedzi na wezwanie
zamawiającego, a więc sprowadzać się do przekazania ogólnych informacji o działalności wykonawcy lub deklaracji co
do możliwości realizacji zamówienia za zaoferowaną cenę, ale muszą być poparte stosownymi wyliczeniami i
dowodami, które jednoznacznie wskazywały będą na realność i rynkowość zaoferowanej ceny. Wyjaśnienia wykonawcy
muszą być na tyle konkretne i szczegółowe, aby na ich podstawie zamawiający był w stanie dowiedzieć się, jakie to
okoliczności właściwe wzywanemu do wyjaśnień wykonawcy, spowodowały obniżenie ceny jego oferty, a także w jaki
sposób i w jakim stopniu okoliczności te wpłynęły na możliwość obniżenia ceny.
Należy także wskazać na inny, istotny element składanych wyjaśnień, jakim jest obowiązek złożenia dowodów w
zakresie wyliczenia ceny lub kosztu, wynikający z treści przepisu art. 224 ust. 1 ustawy Pzp. Potwierdzeniem istnienia
powyższego obowiązku jest również art. 224 ust. 6 ustawy Pzp, wskazujący na konieczność odrzucenia oferty w
przypadku, gdy złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają podanej w ofercie ceny lub kosztu. Konieczność
poparcia przedstawianych wyjaśnień dowodami ma kluczowe znaczenie dla ich oceny, ponieważ same wyjaśnienia
rzadko kiedy mogą być uznane za w pełni obiektywne, gdyż składa je podmiot bezpośrednio zainteresowany
rozstrzygnięciem. Z tego powodu wykonawca, aby uwiarygodnić składane w wyjaśnieniach deklaracje co do poziomu
cen, czy też szczególnie korzystnych dla niego okoliczności na które się powołuje, zobowiązany jest poprzeć je
stosownymi dowodami, potwierdzającymi wskazywane w wyjaśnieniach informacje. Jest to szczególnie istotne w
sytuacji, gdy wykonawca powołuje się na istnienie po jego stronie pewnych szczególnie korzystnych warunków, czy
posiadanie pewnych szczególnych rozwiązań, które wpłynęły na sposób ukształtowania ceny. Nie dysponując dowodami,
zamawiający nie jest w stanie dokonać oceny, czy okoliczności powodujące obniżenie ceny, na które powołuje się
wykonawca, faktycznie zachodzą. Wykonawca zatem, wszelkimi niezbędnymi środkami, jakie są dostępne w danej
sprawie i uzasadnione w konkretnym stanie faktycznym, powinien wykazać zamawiającemu, że jego oferta nie zawiera
ceny rażąco niskiej, pomimo wypełnienia się określonych ustawowych przesłanek podejrzenia rażąco niskiej ceny w jego
ofercie. Przy tym należy wskazać, iż przepisy ustawy Pzp nie określają przykładowego katalogu dowodów, które
wykonawca zobowiązany jest złożyć zamawiającemu w celu uzasadnienia racjonalności i rynkowej wyceny swojej oferty.
Możliwe jest przedstawienie zatem każdego dowodu, jednakże musi być on adekwatny do konkretnej sytuacji i stanowić
potwierdzenie tego, co wykonawca dowodzi w swoich wyjaśnieniach.
W ocenie Izby zarzut naruszenia przez zamawiającego art. 226 ust. 1 pkt 8 ustawy Pzp w zw. z art. 16 pkt 1
ustawy Pzp poprzez zaniechanie dokonania odrzucenia oferty wykonawcy Decsoft z tego powodu, że wykonawca w
ramach wyjaśnień dotyczących ceny złożonej oferty nie wykazał w sposób konkretny, jasny i spójny, że złożona przez
niego oferta zarówno w ramach zamówienia podstawowego jak i w ramach prawa opcji zawiera cenę nienoszącą
znamion rażąco niskiej, co w konsekwencji doprowadziło do wyboru przez zamawiającego oferty, co do której zachodzą
uzasadnione podstawy do przyjęcia, iż zawiera ona rażąco niską cenę - nie znajduje oparcia w dokumentacji
prowadzonego postępowania, jak też w zgromadzonym w postępowaniu odwoławczym materiale dowodowym.
Izba, po dokonaniu analizy złożonych przez przystępującego w postępowaniu wyjaśnień RNC doszła do
przekonania, że te w sposób dostateczny odpowiadają na sformułowane przez zamawiającego w piśmie wątpliwości,
wyjaśniają je, zawierają niezbędne elementy pozwalające stwierdzić w jaki sposób wykonawca ten kalkulował cenę
swojej oferty (przedstawiono szczegółowe wyliczenia ponoszonych kosztów, uwzględniono bufor na wykupienie
dodatkowych usług, skalkulowano ryzyko projektowe, uwzględniono marżę), w końcu też zawierają wystarczające
dowody potwierdzające rynkowy charakter zaoferowanej ceny. Tym samym trafnie zamawiający uznał, że Decsoft
wyczerpująco odniósł się w swoich wyjaśnieniach do wszystkich elementów składowych ceny oferty, a przedstawiona
kalkulacja jest rzetelna i umożliwia wykonanie zamówienia za podaną w ofercie kwotę.
Dostrzec należy, że główny zarzut odwołującego wobec treści złożonych przez Decsoft wyjaśnień sprowadzał
się do kwestii, że wykonawca ten nie był uprawniony do tego, aby samodzielnie interpretować ofertę Oracle i zmieniać jej
treść. Wywodził, że jedynie w przypadku, gdyby przedstawił on dowód na to, że takie działanie jest możliwe - złożone
wyjaśnienia mogłyby zostać ocenione przez zamawiającego za wystarczające. Odnosząc się do tak sformułowanego
zarzutu na wstępie należy przypomnieć, że przepisy ustawy Pzp nie określają zamkniętego katalogu dowodów, które
przedłożyć musi wykonawca składając wyjaśnienia w przedmiocie rażąco niskiej ceny. Kluczowe w tej kwestii jest to,
aby przedłożone dowody były adekwatne do konkretnej sytuacji i stanowiły potwierdzenie tego, co wykonawca dowodzi w
swoich wyjaśnieniach. Nie sposób też domagać się, aby wykonawca przedstawiał dowody na każdą okoliczność i każdy
element ceny, który deklaruje i który wymienia. Nie można kwestionować przyjętej ceny tylko i wyłącznie z tego powodu,
że jak oświadczył Decsoft w swoim piśmie cenę oferty oparł na ustaleniach dokonanych z Oracle w formie rozmowy
telefonicznej. Nie ma również podstaw aby podważać zasad współpracy pomiędzy Decsoft i producentem
oprogramowania oraz sposobu kształtowania ich wzajemnych, wewnętrznych relacji na potrzeby ustalenia kosztów
związanych z realizacją zamówienia dla zamawiającego.
Izba pragnie zaznaczyć, że podziela wprawdzie pogląd odwołującego, że w myśl art. 537 ustawy Pzp ciężar
dowodu, że oferta nie zawiera rażąco niskiej ceny spoczywa na wykonawcy który ją złożył jeśli ten jest uczestnikiem
postępowania. Jednakże owa szczególna zasada rozkładu ciężaru dowodu nie zwalania odwołującego z konieczności
sformułowania zarzutów odwołania w sposób, który przekona o ich słuszności i da faktyczną możliwość ich weryfikacji w
oparciu o dokumentację postępowania o udzielenie zamówienia. Zasada ta nie może być rozumiana w ten sposób, iż
odwołujący może poprzestać na przedstawieniu tezy, że skoro zaistniały podstawy do wszczęcia procedury wyjaśnień
rażąco niskiej ceny w trybie art. 224 ust. 1 czy 2 ustawy Pzp, to znaczy, że cena ta musi być rażąco niska, przerzucając
ciężar dowodu na wykonawcę, który złożył ofertę lub na zamawiającego (tak też w wyroku KIO z dnia 2 czerwca 2022 r.,
sygn. akt KIO 1225/22; wyroku KIO z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt KIO 633/24). W tym przypadku odwołujący, oprócz
kwestionowania możliwości dokonania wskazywanej modyfikacji, nie przedłożył żadnego dowodu, który potwierdzałby, że
dokonane pomiędzy Decsoft a Oracle ustalenia nie miały miejsca i nie były możliwe. W szczególności nie wskazuje na to
przywoływany przez odwołującego dowód przestawiony na posiedzeniu w postaci korespondencji prowadzonej z firmą
Oracle w przedmiocie prowadzonego postępowania. Treść korespondencji prowadzonej pomiędzy odwołującym a
przedstawicielem Oracle nie wskazuje na zakaz takiej modyfikacji, a wynika z niej wręcz, że pomimo zadanego przez
odwołującego konkretnego pytania i opisania okoliczności jakie miały miejsce w niniejszej sprawie - Oracle nie
kwestionuje takiej możliwości, nie odnosząc się do poruszonej w piśmie kwestii czy powyższe jest zgodne z polityką
firmy Oracle. Zarzuty odwołującego oparte są zatem wyłącznie o twierdzenia, nie poparte żadnym dowodem.
Oceniając z kolei złożone przez Decsoft w postępowaniu wyjaśnienia RNC nie sposób stwierdzić, że wykonawca
ten dokonał nieuprawnionych, samowolnych zmian w wycenie producenta Oracle. Opisał on w istocie zamawiającemu
sposób kalkulacji oferty, poczyniony przez samego producenta Oracle, powołując się w tym zakresie na ustalenia ustne.
Same tylko gołosłowne twierdzenie odwołującego, że taki sposób narusza zasady obowiązujące przystępującego, który
jest również partnerem firmy Oracle (podobnie jak odwołujący) nie może stanowić wyłącznego argumentu decydującego
o tym, że wyjaśnienia RNC złożone przez Decsoft są niewiarygodne, a złożona oferta zawiera rażąco niską cenę.
Przystępujący natomiast w swoim piśmie procesowym w sposób, który należy uznać za spójny i logiczny wyjaśnił
z czego wynika taki sposób kalkulacji tj. z faktu wydzielenia w osobnej pozycji opłaty wznowieniowej, która na etapie
składania ofert stanowi jedynie założenie. Co istotne w niniejszej sprawie również wykonawcy RSP i Transition
Technologies w analogiczny sposób dokonali modyfikacji oferty Oracle, dostosowując swoje oferty cenowe do
rzeczywistego zakresu zamówienia. Izba dostrzegła wprawdzie, że oferty tych wykonawców zostały odrzucone przez
zamawiającego jako zawierające cenę rażąco niską, jednakże powodem takiej decyzji zamawiającego, co wynika
zarówno z treści informacji o wyborze oferty najkorzystniejszej, jak też z wyjaśnień zamawiającego składanych na
rozprawie było to, że złożone przez tych wykonawców wyjaśnienia były lakoniczne, ogólne i nie zostały poparte
stosownymi dowodami. Tym niemniej nie sposób nie dostrzec, że ceny trzech złożonych ofert były zbliżone, a to oferta
odwołującego odbiegała od poziomu ceny zaproponowanej przez pozostałych wykonawców.
Jak trafnie argumentował także Decsoft w swoim piśmie procesowym w postępowaniach przetargowych, których
przedmiotem zamówienia była asysta techniczna producenta Oracle, a w których jak w niniejszym postępowaniu nie
została zachowana ciągłość asysty technicznej z odpowiednim wyprzedzeniem, powszechną jest praktyka, iż
ostateczna wartość zakontraktowanej asysty technicznej u producenta jest mniejsza, niż wartość pierwotnej oferty
producenta Oracle, złożonej partnerowi na etapie przygotowywania oferty przetargowej. Dzieje się tak z tego powodu, że
oferta zawiera także usługi dodatkowe w postaci przyjętego przez producenta buforu na opłatę wznowieniową. Decsoft,
na potwierdzenie powyższego, załączył dowody w postaci ofert producenta Oracle złożonych partnerowi (Decsoft) w
postępowaniach przetargowych na etapie składania ofert, jak też korespondencji e-mail z potwierdzeniem ostatecznego
zamówienia na asystę techniczną producenta Oracle, w wyniku wygranych postępowań przetargowych prowadzonych
przez: Katolicki Uniwersytet Lubelski (postępowanie: Usługa przedłużenia asysty technicznej dla baz danych aplikacji
Oracle na potrzeby Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II); Państwowy Instytut Geologiczny - Państwowy
Instytut Badawczy (postępowanie na usługę wsparcia dla oprogramowania Oracle); Zakład Emerytalno- Rentowy MSWiA
(postępowanie na zakup wsparcia technicznego dla użytkowanego przez Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA
oprogramowania firmy Oracle).
Izba nie podzieliła również zarzutów odwołującego dotyczących tego, że przedstawiona przez Decsoft kalkulacja
wskazuje, że doszło do przeniesienia kosztów pomiędzy zamówieniem podstawowym i opcjonalnym. Odwołujący zarzut
ten sformułował w odniesieniu do następujących pozycji zawartych w kalkulacji: (a) koszty administracyjne, w tym
zabezpieczenie należytego wykonania umowy; (b) ryzyko projektowe w całym okresie trwania umowy (12 m-cy); (c) zysk
wykonawcy. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że zamawiający w treści wezwania nie wymagał rozbicia
wyżej wskazanych pozycji odrębnie dla zamówienia podstawowego i opcjonalnego. Jakkolwiek należy zgodzić się z tezą
prezentowaną przez odwołującego, że obowiązek wykazania realności zaoferowanej ceny dotyczy także zamówienia
opcjonalnego, to nie sposób jednak na podstawie przedstawionej kalkulacji w sposób nie budzący wątpliwości twierdzić,
że koszty zamówienia w ramach opcji czy to nie zostały skalkulowane, czy też, jak twierdzi odwołujący, że doszło do
przeniesienia pomiędzy pozycjami.
Izba stwierdziła, że w przypadku kosztów administracyjnych i zysku - twierdzenia odwołującego, że koszty ww.
elementów zamówienia dotyczą wyłącznie zamówienia podstawowego, nie znajduje potwierdzenia w wyjaśnieniach
ceny. Odwołujący nie wskazuje na podstawie jakich fragmentów wyjaśnień takich ustaleń dokonał. Z kolei analiza
przedstawionej przez Decsoft kalkulacji, przeprowadzona przez zamawiającego wskazuje, że Decsoft w żadnym
miejscu nie sprecyzował, że przyjęty przez niego koszt ww. elementów dotyczy wyłącznie zamówienia podstawowego. Z
tych powodów nie sposób jest stwierdzić, aby zarzucane nieuprawnione przenoszenie kosztów pomiędzy zamówieniem
podstawowym i opcjonalnym w ogóle wystąpiło.
Odnośnie kalkulacji ryzyk projektowych również nie ma podstaw do twierdzenia, że te zostały przedstawione
wyłącznie dla zamówienia podstawowego. Decsoft w kalkulacji (tabela poz. 5) wprost wskazuje, że pozycja ta dotyczy
„Ryzyka projektowego w całym okresie trwania umowy (12 m-cy)”. Izba w tym zakresie nie dopatrzyła się również
wskazywanych przez odwołującego sprzeczności w stanowisku przystępującego prezentowanym w wyjaśnieniach,
piśmie procesowym czy na rozprawie. Decsoft konsekwentnie wskazuje, że ryzyko to skalkulował na podstawie swojej
wiedzy i doświadczenia (wyjaśnienia RNC) uzupełniając, że jest to pula wydzielona na potencjalne szkody np. na kary
umowne, które mogą ale nie muszą wystąpić (pismo procesowe, twierdzenia prezentowane na rozprawie).
Mając na uwadze wcześniejszą argumentację odnoszącą się do ciężaru dowodu podkreślić należy, iż z samego
faktu budowy kalkulacji w sposób odmienny niż założenia odwołującego nie sposób wywieść, że doszło do
niedozwolonego w świetle przepisów ustawy Pzp procederu polegającego na przenoszeniu kosztów z zamówienia
opcjonalnego do zamówienia podstawowego. Decsoft w złożonych w trakcie postępowania wyjaśnieniach wyraźnie
wskazuje, które elementy kalkulacji obejmują zamówienie podstawowe, które dotyczą zamówienia w ramach prawa opcji,
a które odnoszą się całego okresu realizacji zamówienia. Na co należy także zwrócić uwagę wyjaśnienia w tym zakresie
należy uznać za wystarczające, w świetle treści wezwania zamawiającego. Przypomnieć bowiem w tym miejscu należy,
że treść wyjaśnień, ich stopień szczegółowości i prezentowane wyliczenia zależą w znacznym stopniu od
sformułowanych przez zamawiającego wątpliwości i pytań. W tym przypadku zamawiający nie oczekiwał od wykonawcy
rozbicia poszczególnych elementów ceny na zamówienie podstawowe i opcjonalne.
Odnosząc się z kolei do argumentacji odwołującego, który na potwierdzenie tez zawartych w odwołaniu nawiązuje
do postępowania na usługi wsparcia dla oprogramowania Oracle prowadzonego przez Zakład Ubezpieczeń
Społecznych, jak też wydanego w tej sprawie wyroku KIO z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt KIO 2692/23 stwierdzić
należy, że podobieństwo w tych przypadkach sprowadza się wyłącznie do podobnego przedmiotu zamówienia.
Przywołany przez odwołującego stan faktyczny, związany z oceną oferty jednego z wykonawców, stanowiący podstawę
do uwzględnienia odwołania w przywoływanej sprawie jest całkowicie odmienny, gdyż dotyczy zaniechań zamawiającego
w kwestii badania rażąco niskiej ceny. W przedmiotowym postępowaniu nie miało to miejsca, gdyż zamawiający dokonał
badania oferty Decsoft pod kątem rażąco niskiej ceny, ocenił złożone wyjaśnienia i prawidłowo doszedł do przekonania,
że te potwierdzają rynkowość zaoferowanej ceny. Z tego względu analogia do postępowania organizowanego przez
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, którą próbuje wywieść odwołujący, w ogóle nie występuje.
Nie potwierdził się także, w ocenie Izby, zarzut naruszenia art. 226 ust. 1 pkt 7 ustawy Pzp w zw. z art. 16 pkt 1
ustawy Pzp w zw. z art. 3 ust. 1 UZNK w zw. z art. 15 ust. 1 pkt 1 UZNK poprzez zaniechanie dokonania odrzucenia
oferty wykonawcy Decsoft, podczas gdy złożona została ona w warunkach czynu nieuczciwej konkurencji, tzn. poprzez
zaoferowanie przez Decsoft usługi, stanowiącej przedmiot zamówienia, poniżej kosztów jej świadczenia (tzw. dumping
cenowy) oraz poprzez niedozwolone przenoszenie kosztów zamówienia opcjonalnego do zamówienia podstawowego,
uniemożliwiając tym samym odwołującemu ubieganie się o udzielenie zamówienia na zasadach uczciwej konkurencji.
Zgodnie z art. 226 ust. 1 pkt 7 ustawy Pzp zamawiający odrzuca taką ofertę, która została złożona w warunkach
czynu nieuczciwej konkurencji w rozumieniu ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. W
art. 3 ust. 1 tej ustawy zawarto ogólną definicję czynu nieuczciwej konkurencji, którym jest działanie sprzeczne z prawem
lub dobrymi obyczajami, jeżeli zagraża lub narusza interes innego przedsiębiorcy lub klienta. Ust. 2 tego przepisu
wskazuje na otwarty katalog przypadków, w których działanie danego podmiotu może zostać uznane za czyn
nieuczciwej konkurencji, przy czym za czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu tej ustawy może być uznane także
działanie niewymienione wśród przypadków stypizowanych w art. 5 - 17d UZNK, jeżeli tylko odpowiada wymaganiom
wskazanym w ogólnym określeniu czynu nieuczciwej konkurencji w art. 3 ust. 1 UZNK. Uznanie konkretnego czynu za
czyn nieuczciwej konkurencji wymaga ustalenia na czym określone działanie polegało oraz zakwalifikowania go jako
konkretnego deliktu ujętego w rozdziale 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji albo deliktu nieujętego w tym
rozdziale, lecz odpowiadającego hipotezie art. 3 ust. 1 tejże ustawy.
W tym przypadku odwołujący, na którym w powyższym zakresie spoczywał ciężar dowodu w myśl art. 534 ust. 1
ustawy Pzp, obowiązkowi dowodowemu nie sprostał. Odwołujący swoje stanowisko opierał na twierdzeniach, że doszło
do nieuprawnionej manipulacji ceną oferty otrzymanej od Oracle, jak też przenoszenia kosztów pomiędzy zamówieniem
podstawowym i opcją, które to twierdzenia nie zostały poparte żadnymi dowodami. Argumentacja odwołującego została
oparta jedynie na przypuszczeniach, które nie zostały uwiarygodnione. Pełną aktualność w tym zakresie zachowują
wywody przedstawione we wcześniejszej części uzasadnienia. Odwołujący w żaden sposób nie podważył
prawidłowości przyjętych przez przystępującego na potrzeby kalkulacji ceny ofertowej założeń i kosztów, tym samym nie
sposób uznać, aby wykazał on, że zachodzi podstawa do odrzucenia oferty Decsoft, wskazana w art. 226 ust. 1 pkt 7
ustawy Pzp.
Mając na uwadze powyższe Izba uznała, że odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie i na podstawie art. 553
zdanie pierwsze ustawy Pzp orzekła jak w sentencji. Zgodnie bowiem z treścią art. 554 ust. 2 pkt 1 ustawy Pzp, Izba
uwzględnia odwołanie, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów ustawy, które miało wpływ lub może mieć istotny wpływ na
wynik postępowania o udzielenie zamówienia. Brak potwierdzenia się zarzutów wskazanych w odwołaniu powoduje, iż w
przedmiotowym stanie faktycznym nie została wypełniona hipoteza normy prawnej wyrażonej w ww. przepisie, ponieważ
zamawiający w sposób prawidłowy, biorąc pod uwagę wyjaśnienia w przedmiocie RNC złożone przez Decsoft w
postępowaniu, dokonał wyboru złożonej przez tego wykonawcę oferty.
O kosztach postępowania odwoławczego orzeczono stosownie do wyniku postępowania - na podstawie art. 557 i
art. 575 ustawy Pzp oraz w oparciu o przepisy § 8 ust. 2 w zw. z § 5 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z
dnia 30 grudnia 2020 r. w sprawie szczegółowych rodzajów kosztów postępowania odwoławczego, ich rozliczania oraz
wysokości i sposobu pobierania wpisu od odwołania (Dz. U. z 2020 r., poz. 2437).
Przewodnicząca:……………………………………….