Postanowienie IV KK 91/05

POSTANOWIENIE Z DNIA 2 SIERPNIA 2005 R. IV KK 91/05 Przejęcie orzeczenia do wykonania w Polsce na podstawie przepisów Konwencji o przekazywaniu osób skazanych, sporządzonej dnia 21 marca 1983 r. w Strasburgu (Dz. U. z 1995 r. Nr 51, poz. 279), może dotyczyć skazania za czyn, który stanowi przestępstwo w rozumieniu polskiego pra- wa albo który stanowiłby przestępstwo w wypadku popełnienia go na pol- skim terytorium (art. 3 ust. 1 lit. e Konwencji). W tym ostatnim wypadku kwalifikacja prawna czynu, określana w trybie art. 611c § 1 k.p.k., powinna być ustalana tak, jakby czyn ten został popełniony na terytorium Polski. Przewodniczący: sędzia SN M. Sokołowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: P. Kalinowski, E. Strużyna. Prokurator Prokuratury Krajowej: K. Parchimowicz. Sąd Najwyższy w sprawie Jacka S., w przedmiocie przekazania oso- by skazanej – na podstawie Konwencji sporządzonej w Strasburgu w dniu 21 czerwca 1983 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 51 poz. 279), po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2005 r., kasacji wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść Jacka S. od postanowie- nia Sądu Apelacyjnego w K. z dnia 7 kwietnia 2004 r., zmieniającego po- stanowienie Sądu Okręgowego w K. z dnia 15 marca 2004 r., o d d a l i ł kasację (...). 2 U Z A S A D N I E N I E Prawomocnym wyrokiem Sądu Koronnego w Maidstone (Wielka Bry- tania) z dnia 23 stycznia 2003 r., obywatel polski Jacek S. skazany został na karę 12 lat pozbawienia wolności za popełnienie przestępstwa narusza- jącego przepisy sekcji 170(2)(b) Zasad Celnych Akt 1979 popełnionego w ten sposób, że w dniu 5 września 2002 r. na lotnisku Londyn – Gatwick (dla pasażerów tranzytowych przylatujących z Barbadosu) dopuścił się prze- stępstwa świadomego udziału w podstępnym imporcie narkotyków, a mia- nowicie 3,47 kilograma kokainy o 100 % czystości. Wnioskiem z dnia 10 czerwca 2003 r. Minister Sprawiedliwości zwró- cił się do Sądu Okręgowego w K. o wydanie postanowienia w przedmiocie dopuszczalności przejęcia, w trybie Konwencji o przekazywaniu osób ska- zanych sporządzonej w Strasburgu w dniu 21 marca 1983 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 51, poz. 279), do dalszego wykonywania w Polsce kary pozbawienia wolności orzeczonej wobec Jacka S. wyżej wymienionym wyrokiem. Do wniosku dołączono prośbę Jacka S. o umożliwienie odbywania kary po- zbawienia wolności w Polsce. Sąd Okręgowy w K. postanowieniem z dnia 14 lipca 2003 r. stwierdził prawną dopuszczalność przejęcia do wykonania w Rzeczypospolitej Pol- skiej kary pozbawienia wolności orzeczonej wobec Jacka S. W dniu 15 grudnia 2003 r. Jacek S. znalazł się w Polsce w dyspozycji polskiego wy- miaru sprawiedliwości. Następnie Sąd Okręgowy w K., postanowieniem z dnia 15 marca 2004 r., postanowił wykonywać w dalszym ciągu karę 12 lat pozbawienia wolności orzeczoną prawomocnie wobec Jacka S. wyrokiem Sądu Koron- nego w Maidstone z dnia 23 stycznia 2003 r. za przestępstwo polegające na świadomym udziale w podstępnym złamaniu zakazu i ograniczeniu im- portu klasyfikowanych narkotyków, co narusza sekcję 170 (2)(b) Zasad 3 Celnych Akt 1979 – ustalając, że według prawa polskiego czyn ten wyczer- puje znamiona przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 42 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 75 poz. 468 ze zm.). Sąd Apelacyjny w K., po rozpoznaniu wniesionego zażalenia przez obrońcę skazanego, postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2004 r., zmienił po- stanowienie Sądu Okręgowego tylko w części orzekającej o kosztach po- stępowania, a w pozostałym zakresie utrzymał je w mocy. Rzecznik Praw Obywatelskich zaskarżył powyższe postanowienie kasacją wniesioną na korzyść skazanego i zarzucił rażące oraz mające istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia naruszenie art. 10 Kon- wencji o przekazywaniu osób skazanych, sporządzonej w Strasburgu, z dnia 21 marca 1983 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 51, poz. 279) oraz art. 114 § 4 k.k. w zw. z art. 91 ust. 1 Konstytucji, polegające na wyrażeniu błędnego poglądu prawnego, że czyn przypisany skazanemu przez Sąd w Wielkiej Brytanii wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 42 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2003 r. Nr 24 poz. 198 ze zm.), podczas gdy prawidłowa kwalifi- kacja tego czynu w świetle prawa polskiego powinna polegać na uznaniu, iż czyn przypisany skazanemu wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o prze- ciwdziałaniu narkomanii. W konkluzji Rzecznik Praw Obywatelskich wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponow- nego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu w K. Skarga kasacyjna uzasad- niona jest następująco: Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt e Konwencji przekazanie w jej trybie może nastąpić jedynie wówczas, gdy działanie lub zaniechanie stanowiące pod- stawę skazania, stanowi przestępstwo w rozumieniu prawa państwa wyko- nania lub stanowiłoby przestępstwo w wypadku popełnienia na jego teryto- 4 rium. Niewątpliwie przemyt narkotyków, gdyby odbywał się przez polską granicę stanowiłby w Polsce przestępstwo. Przepis ten ma jednak zasto- sowanie tylko przy ocenie, czy przekazanie wykonania kary jest możliwe. Po przejęciu kary do wykonania w trybie art. 9 pkt a Konwencji zgodnie z treścią jej art. 10 dostosowuje się karę orzeczoną w państwie skazania do kary przewidzianej w państwie wykonania za przestępstwo tego samego rodzaju. Zgodnie z treścią art. 114 § 4 k.k. w takim wypadku sąd określa według prawa polskiego kwalifikację prawną czynu oraz podlegającą wy- konaniu karę. Podstawę wykonania kary stanowi wyrok wydany przez sąd państwa obcego i kara grożąca za taki czyn w polskim prawie. W uchwale z dnia 30 lipca 2002 r., I KZP 19/02 (OSNKW 2002, z. 910, poz. 67) Sąd Najwyższy stwierdził, że „miejscem dokonania czynno- ści sprawczych przestępstwa określonego w art. 42 ust. 1 ustawy o prze- ciwdziałaniu narkomanii w formie «przywozu z zagranicy», «wywozu za granicę» i przewożenia w tranzycie środków odurzających, substancji psy- chotropowych, mleczka makowego lub słomy makowej, jest odpowiednio granica i terytorium Rzeczypospolitej Polskiej”. Zgodnie z tą wykładnią przemyt środków odurzających przez granicę państwa obcego nie jest przestępstwem w rozumieniu polskiego prawa karnego. Sąd powinien zatem dostosować kwalifikację prawną czynu do prawa polskiego i zamiast kwalifikacji z art. 42 ust. 3 ustawy o przeciwdzia- łaniu narkomanii dostosować karę do kary przewidzianej w Polsce za prze- stępstwo tego samego rodzaju. Skoro skazany przewoził środki odurzające z Barbadosu do Holandii, to należy przyjąć, że jego celem była sprzedaż środków odurzających w tym kraju. W tym stanie skazany dopuścił się usi- łowania wprowadzenia do obrotu środków odurzających w znacznej ilości  to jest przestępstwa określonego w art. 13 § 1 k.k. w zw. art. 43 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Przestępstwo to jest zagrożone karą 5 pozbawienia wolności do lat 10, a zatem kara przejęta do wykonania prze- kracza górną granicę zagrożenia przewidzianą przez państwo wykonania. Prokurator na rozprawie kasacyjnej wniósł o uwzględnienie kasacji. Rozstrzygając sprawę Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja nie jest zasadna. Konwencja Strasburska – stosownie do art. 91 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej – stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana. Konwencja ta w art. 3 ust. 1 lit. e stanowi, że przekazanie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy: „działanie lub zanie- chanie, stanowiące podstawę skazania, stanowi przestępstwo w rozumie- niu prawa państwa wykonania lub stanowiłoby przestępstwo w wypadku popełnienia go na jego terytorium”. Państwo wykonania na wniosek pań- stwa skazania powinno mu przekazać treść przepisów państwa wykonania, z których wynika, że „działanie lub zaniechanie, stanowiące podstawę ska- zania, stanowi przestępstwo w rozumieniu prawa państwa wykonania lub stanowiłoby przestępstwo w wypadku popełnienia go na jego terytorium” (art. 6 ust. 1 lit. b). Z przepisów tych wynika, że dopuszczalne jest przejęcie do wykona- nia skazania za działanie lub zaniechanie, które nie stanowi przestępstwa w rozumieniu prawa państwa wykonania, a „stanowiłoby przestępstwo w rozumieniu państwa wykonania gdyby popełnione zostało na jego teryto- rium”. Nadto, jeżeli działanie lub zaniechanie stanowi przestępstwo w ro- zumieniu prawa państwa wykonania, to zbędne jest posługiwanie się kryte- rium „stanowiłoby przestępstwo w wypadku popełnienia go na jego teryto- rium”. To stwierdzenie ma podstawowe znaczenie przy wykładni art. 10 ust. 2 in fine Konwencji. Zastrzeżenie, że kara wymierzona w państwie skaza- nia nie może „przekraczać górnej granicy zagrożenia przewidzianej przez prawo państwa wykonania” należy odnosić do kwalifikacji dającej podstawę 6 do stwierdzenia dopuszczalności przejęcia skazania do wykonania. Może być to zatem albo kwalifikacja czynu „stanowiącego przestępstwo w rozu- mieniu państwa wykonania” albo kwalifikacja czynu, który „stanowiłby prze- stępstwo w wypadku popełnienia go na terytorium państwa wykonania”. Przy odmiennej wykładni należałoby uznać, że przepisy Konwencji są wewnętrznie sprzeczne. Jeżeli czyn nie stanowiłby przestępstwa w rozu- mieniu prawa państwa wykonania, a tylko przestępstwo w wypadku „popeł- nienia go na terytorium państwa wykonania”, to stosownie do art. 3 ust. 1 lit e Konwencji nie byłoby podstaw do odmowy przejęcia skazania do wyko- nania, ale w dalszym toku postępowania nie można by kary wykonywać z uwagi na treść art. 10 ust. 2 in fine Konwencji. Gdy dany czyn nie jest w ogóle spenalizowany w prawie państwa wykonania, to nie jest możliwe od- niesienie się do „górnej granicy zagrożenia przewidzianej przez prawo państwa wykonania” za ten czyn. Jeżeli natomiast, przyjmie się, że z uwagi na powyższe nie jest w ogóle możliwe przejęcie do wykonania skazania za czyn, który nie jest przestępstwem w rozumieniu prawa państwa wykonania, to odniesienie się w art. 3 i art. 6 Konwencji do penalizacji czynu w wypadku „popełnienia go na terytorium państwa wykonania” pozbawione by zostało treści normatyw- nej. Jaki zresztą sens miałoby rozważanie, czy dany czyn stanowiłby przestępstwo, gdyby go popełniono na terytorium państwa wykonania oraz poinformowanie państwa skazania o treści tego przepisu – chociaż z góry wiadomo, że nie będzie on miał zastosowania przy określeniu zasad wyko- nywania kary w dalszym ciągu. Tak więc kryterium karalności czynu „gdyby popełniono go na teryto- rium państwa wykonania” ma zastosowanie wówczas, gdy czyn ten nie stanowi przestępstwa w rozumieniu prawa państwa wykonania. W takim przypadku kwalifikacja czynu jaka byłaby stosowana „gdyby popełniono go 7 na terytorium państwa wykonania” ma zastosowanie do oceny dopuszczal- ności przekazania (art. 3 ust. 1 lit. e), przekazania informacji o treści prze- pisów prawnych (art. 6 ust. 1 lit. b) oraz dostosowania kary do prawa pań- stwa wykonania (art. 10 ust. 2). Jak już wyżej wskazano omawiane przepisy Konwencji stanowią część krajowego porządku prawnego i mają bezpośrednie zastosowanie. Kodeks karny wszedł w życie po ratyfikowaniu tej Konwencji i po wejściu w życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Nie ma podstaw do przyjęcia, że przepis art. 114 § 4 k.k. miał doprowadzić do częściowej, bardzo istot- nej, dezaktualizacji Konwencji. Przepis ten należy zatem interpretować w ten sposób, by można go pogodzić z ratyfikowaną wcześniej umową mię- dzynarodową. Jest to możliwe jedynie przy przyjęciu, że użyty w tym prze- pisie zwrot „sąd określa według polskiego prawa kwalifikację prawną czy- nu” dotyczy również kwalifikacji prawnej czynu, gdyby popełniono go na terytorium Polski. Wymaga dalej podkreślenia, że w realiach niniejszej sprawy nie było podstaw do przyjęcia, iż skazany dopuścił się przestępstwa określonego w art. 43 § 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Przekazanie do wykona- nia nastąpiło w trybie określonym w art. 9 ust. 1 lit. a Konwencji, przez wy- konywanie w dalszym ciągu prawomocnego orzeczenia wydanego w pań- stwie skazania. Z wyroku skazującego Jacka S. wynika, że czyn jego pole- gał na usiłowaniu przewiezienia w tranzycie przez terytorium Wielkiej Bry- tanii 3,47 kg kokainy. Taki czyn, gdyby został popełniony na terytorium Pol- ski wyczerpywałby znamiona przestępstwa określonego w art. 42 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Natomiast przyjęcie kwalifikacji o jakiej mowa w kasacji wymagałoby dokonania nowych, odmiennych ustaleń – zamiaru wprowadzenia środków odurzających do obrotu. Zastosowanie trybu określonego w art. 9 ust. 1 lit. a Konwencji nie daje podstaw do zmia- ny opisu czynu orzeczeniu skazującym.